(DEFENCE SECURITY ASIA) — Pengesahan rundingan awal antara Sepanyol dan Türkiye berhubung pesawat pejuang halimunan KAAN pada SAHA 2026 kini berkembang pantas menjadi antara perkembangan kuasa udara tempur paling strategik dalam NATO kerana ia memberi isyarat keretakan terhadap monopoli trans-Atlantik eksport pesawat generasi kelima.

Pengesahan Ketua Pegawai Eksekutif Turkish Aerospace Industries (TUSAS), Mehmet Demiroğlu, bahawa Tentera Udara Sepanyol meminta maklumat mengenai pesawat pejuang generasi kelima “bertaraf tertinggi” telah meningkatkan spekulasi bahawa Madrid sedang mencari penyelesaian halimunan di luar ekosistem pertahanan Amerika Syarikat.

Kepentingan geopolitik rundingan tersebut melangkaui sekadar urusan pembelian pesawat tempur kerana kejayaan perjanjian berpotensi meletakkan Türkiye sebagai kuasa aeroangkasa NATO bukan tradisional pertama mengeksport pesawat pejuang generasi kelima buatan tempatan ke dalam seni bina pertahanan Kesatuan Eropah.

Perbincangan itu mula diketahui umum ketika SAHA 2026 di Istanbul selepas Mehmet Demiroğlu mendedahkan bahawa hubungan kerajaan-ke-kerajaan yang diselaraskan oleh Presidensi Industri Pertahanan Türkiye telah memasuki fasa penerokaan melibatkan penilaian teknikal serta politik secara serentak.

Mehmet Demiroğlu menyatakan bahawa Türkiye telah menerima permintaan rasmi daripada Tentera Udara Sepanyol bagi mendapatkan maklumat berkaitan pesawat tempur generasi kelima berkualiti tinggi sambil menegaskan rundingan masih berada pada peringkat awal yang memerlukan penyelarasan strategik lebih mendalam.

Masa pendedahan tersebut amat kritikal dari sudut strategik kerana Sepanyol secara rasmi menggantung laluan pemerolehan F-35 pada Ogos 2025 sehingga mewujudkan kekosongan keupayaan dalam pelan hala tuju kuasa udara tempur masa hadapan Madrid ketika ketidaktentuan program Future Combat Air System (FCAS) semakin memuncak.

Jurang operasi yang dihadapi Sepanyol kini semakin serius kerana jadual persaraan armada AV-8B Harrier Tentera Laut Sepanyol serta profil usia pesawat F/A-18 Hornet Tentera Udara Sepanyol bergerak lebih pantas berbanding jadual pembangunan FCAS yang dijangka hanya matang sekitar dekad 2040-an.

Minat Sepanyol terhadap KAAN turut dipantau rapat oleh NATO serta kementerian pertahanan Eropah kerana keputusan akhir rundingan tersebut berpotensi mentakrifkan semula dinamik pemerolehan pertahanan pakatan ketika autonomi strategik menjadi tunjang utama perancangan keselamatan Eropah.

Kemungkinan pesawat pejuang halimunan buatan Türkiye diintegrasikan ke dalam sebuah tentera udara utama Eropah bakal meningkatkan pengaruh industri pertahanan Ankara dalam NATO sambil mencabar dominasi tradisional pesawat generasi kelima Amerika Syarikat dalam struktur pakatan tersebut.

Bagi perancang ketenteraan Eropah yang sedang berdepan tekanan serentak akibat kelewatan program generasi keenam, pemodenan ketenteraan Rusia dan ketidakstabilan Indo-Pasifik, rundingan KAAN kini mewakili ujian besar terhadap kedaulatan aeroangkasa serta fleksibiliti strategik Eropah pada masa hadapan.

BACA: Sepanyol Peroleh Sehingga 45 Pesawat Hürjet Buatan Turkiye Dalam Perjanjian €3.68 Bilion, Pacu Kuasa Udara NATO

Penolakan F-35 Oleh Sepanyol Mengubah Landskap Pasaran Pesawat Tempur Eropah

Keputusan Sepanyol menghentikan penglibatan awal secara tidak terhad dengan program Lockheed Martin F-35 mewakili perubahan strategik besar dalam pemerolehan pertahanan Eropah kerana Madrid menolak kebergantungan teknologi demi mempertahankan kedaulatan industri dan autonomi operasi nasionalnya.

Peningkatan perbelanjaan pertahanan kerajaan Sepanyol sebanyak €10.471 bilion bersamaan US$11.3 bilion atau RM42.9 bilion sepanjang 2025 disusun khusus bagi mengutamakan penyertaan industri pertahanan Eropah berbanding memperluaskan kebergantungan terhadap ekosistem aeroangkasa Amerika Syarikat.

Ketegasan Madrid bahawa kira-kira 85 peratus peruntukan pertahanan baharu mesti kekal dalam rantaian bekalan industri Eropah telah melemahkan kebolehlaksanaan politik pemerolehan F-35A dan F-35B walaupun pesawat tersebut mendominasi pasaran pesawat tempur NATO.

Pembuat dasar Sepanyol semakin melihat program F-35 sebagai terlalu menyekat secara strategik kerana kawalan ketat ITAR mengehadkan akses perisian berdaulat, menyukarkan integrasi senjata Eropah dan mengurangkan kebebasan operasi nasional ketika berlakunya konflik berskala besar.

Label “kotak hitam” yang diberikan kepada F-35 dalam perbincangan pertahanan Sepanyol mencerminkan kebimbangan semakin meningkat dalam kalangan negara Eropah terhadap kawalan Amerika Syarikat ke atas seni bina perisian misi serta persekitaran data operasi sulit.

Ketegangan politik antara Madrid dan Washington semakin mempercepatkan perpecahan strategik selepas Sepanyol menolak tekanan Amerika Syarikat supaya meningkatkan perbelanjaan pertahanan sehingga lima peratus Keluaran Dalam Negara Kasar menjelang 2035 ketika pentadbiran Donald Trump memperhebat kempen perkongsian beban NATO.

Sepanyol sebaliknya mengalihkan penekanan strategik kepada pemerolehan tambahan Eurofighter Typhoon dan penyertaan jangka panjang dalam FCAS walaupun program tersebut terus dibelenggu pertikaian industri serta kelewatan pembangunan melibatkan Perancis, Jerman dan Sepanyol.

Trajektori kelewatan FCAS kini semakin menggugat kestabilan strategik Eropah kerana garis masa penempatan operasi telah berganjak jauh ke dekad 2040-an sehingga meninggalkan sayap selatan NATO tanpa laluan peralihan kuasa udara halimunan dalam tempoh terdekat.

Jurang keupayaan yang semakin melebar itu kini membuka ruang strategik besar kepada program KAAN Türkiye terutamanya kerana Ankara menawarkan pesawat generasi kelima bersama penyertaan industri, fleksibiliti integrasi subsistem serta insentif pemindahan teknologi yang lebih luas.

Kebangkitan KAAN Sedang Mengubah Identiti Strategik Aeroangkasa Türkiye

Program KAAN kini berkembang menjadi teras utama transformasi aeroangkasa strategik Türkiye kerana ia melambangkan usaha Ankara membangunkan keupayaan penerbangan tempur halimunan secara bebas di luar kerangka kebergantungan teknologi Barat.

Pesawat tersebut menggabungkan ciri utama generasi kelima termasuk reka bentuk kebolehkesanan rendah radar, ruang senjata dalaman, seni bina gabungan sensor, integrasi peperangan rangkaian serta kemampuan supercruise bagi bersaing dengan platform halimunan global paling maju.

Keputusan Türkiye mempercepatkan pembangunan KAAN berlaku selepas ketegangan strategik berpanjangan susulan penyingkiran Ankara daripada konsortium F-35 selepas pemerolehan sistem pertahanan udara S-400 Rusia mencetuskan sekatan dan kawalan eksport oleh Amerika Syarikat.

Perpecahan geopolitik itu memaksa Ankara memperhebat pelaburan dalam pembangunan keupayaan aeroangkasa tempatan menerusi pelbagai program termasuk pesawat latihan Hürjet, pesawat tempur tanpa pemandu Kızılelma, keluarga dron ANKA dan ekosistem pesawat pejuang halimunan KAAN.

Penerbangan sulung prototaip KAAN telah mengubah persepsi antarabangsa terhadap kematangan industri aeroangkasa Türkiye kerana ramai penganalisis Barat sebelum ini mempersoalkan kemampuan Ankara mengekalkan pembangunan pesawat pejuang generasi kelima secara bebas.

Prototaip tambahan generasi lanjutan yang dijadualkan menjalani ujian sepanjang 2026 dijangka menumpukan kepada peluasan sampul penerbangan, pematangan avionik, integrasi sensor dan pengesahan keupayaan halimunan ketika Türkiye bergerak menuju standard pengeluaran Block-10.

Türkiye baru-baru ini memuktamadkan pelan pemerolehan domestik bagi 20 pesawat pejuang KAAN Block-10 pertama untuk perkhidmatan Tentera Udara Turki antara 2028 hingga 2030 bagi mewujudkan garis dasar operasi awal yang penting kepada kredibiliti eksport antarabangsa.

Tempahan Indonesia bagi 48 pesawat KAAN yang dimeterai ketika IDEF 2025 telah mengubah kedudukan antarabangsa program tersebut kerana ia mewakili kontrak eksport pertahanan terbesar Türkiye dan mengesahkan keyakinan luar terhadap daya maju jangka panjang pesawat berkenaan.

Pemerolehan oleh Sepanyol bakal membawa impak geopolitik jauh lebih besar kerana ia akan menjadi eksport pertama pesawat tempur generasi kelima Türkiye ke dalam persekitaran industri pertahanan NATO dan Kesatuan Eropah secara serentak.

Hürjet Menjadi Pintu Masuk Strategik Türkiye Ke Eropah

Pemerolehan 30 pesawat latihan jet lanjutan Hürjet oleh Sepanyol menerusi perjanjian bernilai €2.6 bilion bersamaan US$2.8 bilion atau RM10.6 bilion telah membentuk asas industri serta politik yang kini membolehkan kerjasama penerbangan tempur lebih mendalam dengan Türkiye.

Perjanjian Hürjet yang ditandatangani di fasiliti Airbus di Getafe telah mewujudkan kerjasama aeroangkasa Turki-Eropah yang belum pernah berlaku sebelum ini melibatkan struktur pengeluaran bersama, mekanisme penyertaan industri serta peluang integrasi kepada pembekal pertahanan Sepanyol.

Susunan pesawat latihan tersebut sangat penting dari sudut strategik kerana ia membiasakan juruterbang, kakitangan logistik, juruteknik penyelenggaraan dan perancang pertahanan Sepanyol dengan sistem aeroangkasa buatan Türkiye sebelum sebarang peralihan kepada platform tempur generasi kelima.

Pihak yang terlibat dalam rundingan menyatakan bahawa sebarang struktur pemerolehan KAAN pada masa depan berkemungkinan besar meniru model kerjasama Hürjet menerusi pemindahan teknologi meluas, penyertaan industri tempatan dan integrasi subsistem misi buatan Sepanyol.

Model tersebut sangat berbeza dengan kerangka F-35 Amerika Syarikat kerana Türkiye dilihat lebih bersedia menawarkan fleksibiliti berdaulat berkaitan akses perisian, integrasi industri dan seni bina sokongan operasi jangka panjang.

Penyertaan industri Sepanyol dijangka mengukuhkan kebolehlaksanaan politik KAAN dalam Eropah kerana penglibatan pengeluaran tempatan dan subsistem domestik mampu mengurangkan kebimbangan kebergantungan sambil mewujudkan manfaat ekonomi serta teknologi kepada Madrid.

Hürjet sendiri semakin dilihat sebagai batu loncatan strategik menuju integrasi aeroangkasa Turki-Sepanyol yang lebih luas kerana platform latihan lanjutan lazimnya berfungsi sebagai jambatan doktrin ke dalam ekosistem pesawat tempur masa hadapan.

Minat memperluaskan kerjasama dua hala melangkaui penerbangan tempur berawak kepada sistem dron dan teknologi peperangan rangkaian turut menunjukkan Madrid dan Ankara mungkin sedang meneroka kerjasama aeroangkasa strategik yang lebih besar daripada sekadar transaksi satu platform.

Hubungan pertahanan yang semakin berkembang itu turut mencerminkan pencarian lebih luas Eropah terhadap perkongsian industri ketenteraan pelbagai sumber bagi mengurangkan kebergantungan keterlaluan terhadap pembekal tradisional Amerika Syarikat sambil mengekalkan keperluan interoperabiliti NATO.

BACA: Türkiye Lancar Pengeluaran Bersiri KAAN: 20 Jet Pejuang Halimunan Generasi Kelima Bakal Ubah Imbangan Kuasa NATO Menjelang 2030

Pemerolehan KAAN Oleh Sepanyol Berpotensi Mengubah Sayap Selatan NATO

Pemerolehan KAAN oleh Sepanyol bakal mengubah keseimbangan kuasa udara sayap selatan NATO secara besar-besaran kerana ia akan memperkenalkan ekosistem tempur halimunan baharu yang dibangunkan secara bebas dalam sektor industri bukan tradisional pakatan tersebut.

Penempatan KAAN dalam perkhidmatan Sepanyol akan segera meningkatkan pengaruh geopolitik Türkiye dalam NATO kerana Ankara bakal berubah daripada pembekal pertahanan serantau kepada penyedia utama keupayaan penerbangan tempur maju untuk keseluruhan pakatan.

Perkembangan sedemikian akan membawa implikasi mendalam terhadap hierarki industri pertahanan Eropah kerana ia membuktikan bahawa anggota NATO bukan Kesatuan Eropah mampu menembusi salah satu pasaran pemerolehan pesawat tempur paling terlindung di dunia.

Perjanjian berpotensi tersebut turut mencerminkan kebimbangan lebih luas Eropah terhadap kebergantungan kepada projek multinasional yang tertangguh kerana perpecahan industri dan pertikaian politik semakin mengancam kesiapsiagaan operasi jangka panjang.

Minat Madrid terhadap penyelesaian “jambatan halimunan” turut menyerlahkan keperluan mendesak menutup jurang keupayaan generasi kelima yang semakin muncul di seluruh Eropah ketika armada pesawat tempur lama menghampiri persaraan sebelum FCAS mencapai kesiapsiagaan operasi.

Logik operasi di sebalik minat Sepanyol semakin kukuh kerana KAAN dijangka serasi dengan doktrin gabungan sensor moden, keperluan ruang senjata dalaman dan konsep kerjasama pesawat berawak-tanpa pemandu yang semakin membentuk strategi tempur udara NATO.

Kejayaan eksport ke Sepanyol akan memperkukuhkan pengaruh Türkiye dalam persaingan global pesawat tempur kerana ia memberikan pengesahan standard NATO yang mampu mempengaruhi keputusan pemerolehan masa depan di Asia, Timur Tengah dan Eropah Timur.

Impak simboliknya juga sangat besar kerana kemasukan pesawat pejuang halimunan Türkiye ke dalam perkhidmatan Eropah akan mencabar andaian tradisional bahawa dominasi penerbangan tempur maju hanya dimonopoli Amerika Syarikat, Rusia atau blok Perancis-Jerman.

Rundingan tersebut masih berada pada peringkat awal dan penuh ketidakpastian, namun kewujudan minat Sepanyol sahaja sudah memberi isyarat bahawa landskap penerbangan strategik Eropah sedang memasuki era yang jauh lebih berpecah dan kompetitif berbanding sebelum ini.