(DEFENCE SECURITY ASIA) — Malaysia meluluskan perolehan sistem pertahanan udara jarak sederhana dan jarak dekat di bawah Rancangan Malaysia Ke-13 (RMK13), dengan sasaran beroperasi menjelang pertengahan 2030 bagi memperluas perlindungan negara yang ketika ini banyak bergantung pada peluru berpandu jarak dekat serta pemintasan oleh pesawat pejuang.

Program Pertahanan Udara Jarak Sederhana (MERAD) diletakkan di bawah Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM), manakala Pertahanan Udara Jarak Dekat (SHORAD) dikendalikan Tentera Darat Malaysia, mewujudkan dua landasan perolehan yang keberkesanan strategiknya bergantung pada penyepaduan operasi antara kedua-dua perkhidmatan.

Menteri Pertahanan, Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin, mengesahkan kelulusan itu menerusi jawapan bertulis Parlimen bertarikh 15 Oktober 2026, selaras dengan Kajian Separuh Penggal Kertas Putih Pertahanan dan Strategi Domain Udara Angkatan Tentera Malaysia (ATM).

“Perolehan ini akan memperluas jarak jangkauan dan lapisan pertahanan udara negara serta meningkatkan keupayaan angkatan tentera mengesan dan bertindak balas terhadap pelbagai ancaman udara,” kata beliau.

Keperluan MERAD yang didedahkan membabitkan dua bateri, menjadikan penentuan keutamaan penempatan amat penting kerana jumlah itu tidak mampu memberikan perlindungan menyeluruh secara serentak kepada semua lokasi strategik negara.

Pertahanan udara berasaskan darat Malaysia ketika ini tertumpu pada sistem jarak sangat dekat, menyebabkan negara memerlukan keupayaan pemintasan lebih jauh terhadap pesawat pejuang, peluru berpandu kruis dan dron, terutama apabila serangan boleh dilancarkan dari luar lingkungan pertahanan sedia ada.

Perubahan yang disasarkan bukan sekadar penambahan aset, sebaliknya peluasan keupayaan operasi melalui peluru berpandu jarak sederhana yang menyediakan peluang pemintasan tambahan, disokong sistem jarak dekat bagi menangani ancaman yang melepasi lapisan luar atau menghampiri dari arah sukar dikesan.

Bagaimanapun, kelulusan perolehan belum bermakna kontrak sudah dianugerahkan, manakala maklumat yang tersedia tidak mengenal pasti sistem terpilih, konfigurasi akhir, jumlah peluru berpandu atau jadual penghantaran lengkap untuk menilai pencapaian sasaran operasi pertengahan 2030.

Anggaran peruntukan MERAD sekitar AS$450 juta hingga AS$500 juta disebut dalam bahan rujukan, namun angka itu bukan nilai kontrak yang disahkan dan pecahan perbelanjaan bagi peluru berpandu, sensor, komunikasi, infrastruktur serta kelengkapan sokongan masih belum diperincikan.

Dari sudut perancangan ketenteraan serantau, kepentingan strategik program ini terletak pada keupayaannya menyukarkan serangan terhadap aset Malaysia yang dilindungi, bergantung pada penempatan bateri, liputan radar, kuasa membuat keputusan pemintasan dan ketahanan rangkaian logistik.

Perolehan itu turut membawa implikasi geopolitik kerana sistem yang diperkatakan datang daripada industri pertahanan yang bersaing, menuntut Kuala Lumpur mengimbangi kesalingoperasian, penyertaan industri dan jaminan bekalan dengan dasar mempelbagaikan hubungan keselamatan antarabangsa.

Pada penilaian DSA, cabaran utama Malaysia melangkaui pemilihan peluru berpandu kerana kejayaan program memerlukan pengesanan, keputusan pemerintahan, pemintasan dan bekalan semula disatukan dalam rangkaian pertahanan yang mampu berfungsi merentas perkhidmatan ketika berdepan tekanan operasi.

(BACA): Dari Turkmenistan ke Sudan: FK-2000 China Jadi Tumpuan Pertahanan Udara

Mengapa Pertahanan Udara Malaysia Memerlukan Jangkauan Lebih Jauh

Inventori pertahanan udara Malaysia merangkumi Jernas, Starstreak, Igla, Anza dan peluru berpandu lancaran bahu buatan China serta meriam antipesawat, membentuk keupayaan perlindungan yang menggunakan kaedah pemintasan berbeza tetapi sebahagian besarnya tertumpu pada ancaman jarak dekat.

Jernas, iaitu konfigurasi Malaysia bagi Rapier Field Standard C, mempunyai jarak pemintasan sekitar lapan kilometer, memperlihatkan batas sistem sedia ada untuk menggantikan fungsi pertahanan jarak sederhana terhadap pesawat dan senjata yang berada lebih jauh.

Keterbatasan itu semakin ketara apabila pesawat lawan menggunakan senjata jarak jauh kerana memintas pesawat pelancar dan memusnahkan senjata yang dilancarkannya ialah dua cabaran berbeza, masing-masing memerlukan gabungan liputan radar, prestasi peluru berpandu dan masa tindak balas yang sesuai.

Kertas Putih Pertahanan sudah mengenal pasti keperluan tersebut dengan menyatakan bahawa “Angkatan Masa Hadapan memerlukan sistem Pertahanan Udara Jarak Sederhana (MERAD) baharu yang mampu menewaskan ancaman udara jarak sederhana”, sekali gus menetapkan asas program sebelum kelulusan terbaharu.

Sistem Pertahanan Udara Jarak Sangat Dekat (VSHORAD) bagaimanapun kekal diperlukan untuk melindungi pasukan dan instalasi, terutama apabila bentuk muka bumi, ketinggian sasaran atau tempoh amaran yang singkat mengehadkan peluang pemintasan dari jarak lebih jauh.

Justeru, pembentukan pertahanan berlapis menambah kedalaman perlindungan sambil mengekalkan peranan sistem jarak dekat, membolehkan senjata berbeza menangani ancaman mengikut kesesuaian apabila maklumat sensor dan aturan pemerintahan menyokong pemintasan yang terselaras.

Peluru berpandu kruis dan pesawat tanpa pemandu kecil menambah kerumitan kerana ciri pengesanan serta penjejakannya berbeza daripada pesawat pejuang konvensional, menjadikan penempatan radar, pengawasan berterusan dan ketepatan data sasaran sebagai keperluan teras perolehan.

Serangan tepu pula mendedahkan batas lain kerana pertambahan jarak peluru berpandu tidak semestinya meningkatkan jumlah sasaran yang boleh dipintas serentak atau stok pemintas, menyebabkan keberkesanan bateri perlu dinilai berdasarkan skala ancaman dan kapasiti tembakannya.

Kepelbagaian asal sistem turut meningkatkan keperluan penyenggaraan dan sokongan, manakala pemodenan Jernas mencerminkan cabaran mengekalkan kesiagaan aset lama yang terus memerlukan bantuan teknikal, alat ganti serta latihan bersesuaian sepanjang tempoh perkhidmatan.

Oleh itu, jurang keupayaan Malaysia bukan sekadar soal jarak, tetapi turut merangkumi kesinambungan pengawasan, pengagihan sasaran, keupayaan meneruskan pemintasan dan perlindungan aset kritikal ketika lawan cuba mengeksploitasi stok terhad, ketidakseimbangan liputan serta kelemahan penyelarasan pemerintahan.

(BACA): “Pangkalan Tentera Balabac” Disokong AS Hanya 50KM Dari Sabah, Malaysia Perkukuh Pertahanan

Dua Bateri MERAD Menuntut Keutamaan Penempatan Strategik

Perolehan dua bateri MERAD akan membentuk keupayaan awal pertahanan udara jarak sederhana, tetapi jumlah itu memerlukan perancang menentukan instalasi, kawasan tumpuan operasi atau laluan ancaman yang wajar diberikan perlindungan berterusan.

Pangkalan udara menjadi antara keutamaan yang munasabah dari sudut analisis kerana kelangsungan operasinya menyokong pemintasan pesawat pejuang dan operasi udara lebih luas, namun maklumat tersedia belum mengesahkan lokasi yang bakal menerima perlindungan tetap MERAD.

Penilaian tapak berkaitan Pangkalan Udara Gong Kedak disebut dalam bahan rujukan, tetapi kegiatan itu tidak boleh dianggap sebagai pengesahan penempatan akhir, pembahagian bateri atau sempadan liputan operasi sistem berkenaan.

Sebuah bateri bukan sekadar kumpulan kenderaan pelancar kerana ia turut memerlukan elemen pengawasan dan kawalan tembakan, komunikasi, bekalan kuasa, penyenggaraan serta aset sokongan, menyebabkan struktur sebenar pasukan tidak boleh ditentukan berdasarkan jumlah bateri semata-mata.

Pembahagian sumber antara peluasan liputan geografi dan pengukuhan pertahanan lokasi terpilih akan menentukan hasil operasi kerana penumpuan aset meningkatkan ketahanan setempat, sementara kawasan lain terus bergantung pada pesawat pejuang, sistem amaran dan senjata jarak dekat.

Mobiliti membolehkan pemerintah menyesuaikan kedudukan pertahanan, tetapi pemindahan bateri turut memerlukan perancangan laluan, kesinambungan komunikasi, penyediaan tapak serta bekalan semula sebelum keseluruhan formasi mampu melaksanakan pemintasan berkesan di lokasi baharu.

SHORAD Tentera Darat boleh melengkapi perlindungan itu dengan mempertahankan pasukan darat dan lokasi terpilih, namun penyelarasan diperlukan supaya pertindihan tanggungjawab tidak mewujudkan jurang ketika ancaman melintasi sektor pemintasan atau bateri berpindah semasa krisis.

Kesiagaan turut dipengaruhi kitaran penyenggaraan dan latihan, bermakna pemilikan dua bateri tidak semestinya menjamin kedua-duanya sentiasa tersedia untuk penugasan tanpa batas ketika memenuhi komitmen masa aman serta tuntutan operasi.

Walaupun bilangannya terhad, kesan strategik tetap bermakna sekiranya Malaysia mampu memastikan sensor, rangkaian pemerintahan dan stok peluru berpandu terus berfungsi, sekali gus meningkatkan ketidakpastian lawan terhadap peluang melumpuhkan aset yang dilindungi dengan pantas.

Pada penilaian DSA, disiplin penempatan akan menentukan pulangan strategik awal program ini kerana perlindungan yang berwibawa terhadap aset keutamaan memberikan hasil operasi lebih terukur berbanding jangkaan bahawa dua bateri mampu melindungi seluruh negara secara berterusan.

(BACA): Malaysia Bakal Peroleh Dua Bateri Sistem Pertahanan Udara Jarak Sederhana di Bawah RP1 RMK-13

Persaingan MERAD: Jangkauan Peluru Berpandu dan Cabaran Integrasi

Bahan rujukan menyenaraikan sistem Korea Selatan, China dan Eropah antara pilihan yang dipromosikan atau dibincangkan untuk Malaysia, namun tiada senarai pendek rasmi disahkan, menjadikan perbezaan antara usaha pemasaran industri dengan pemilihan kerajaan amat penting.

KM-SAM Korea Selatan, turut dikenali sebagai Cheongung, ditawarkan dalam beberapa konfigurasi, dengan angka yang dirujuk meletakkan jangkauan Block I sekitar 40 kilometer dan Block II kira-kira 50 kilometer, selain perbezaan siling ketinggian serta ciri pemintasan.

Perbezaan varian itu penting kerana keupayaan antipeluru berpandu balistik yang terhad tidak boleh dianggap tersedia pada semua konfigurasi, manakala perolehan Malaysia belum boleh disifatkan sebagai pembentukan pertahanan peluru berpandu balistik tanpa pengesahan pemintas dan rangkaian sokongannya.

Sky Dragon 100 dari China dipromosikan dengan jarak pemintasan sekitar 100 kilometer, panduan radar aktif dan mobiliti berasaskan trak, tetapi ciri itu masih merupakan spesifikasi yang diiklankan, bukannya prestasi yang dibuktikan dalam perkhidmatan Malaysia.

Dakwaan mengenai jarak pengesanan dan kepantasan penempatan juga perlu diteliti kerana pengesanan sasaran tidak semestinya membolehkan pemintasan, manakala masa pengoperasian yang singkat sahaja tidak membuktikan ketahanan, integrasi rangkaian atau keberkesanan berterusan terhadap pelbagai ancaman.

Pilihan Eropah yang dibincangkan termasuk IRIS-T SLM serta CAMM-ER atau EMADS daripada MBDA, yang menawarkan pendekatan berbeza dari segi pencari sasaran, pelancaran dan integrasi, dengan kesesuaian sebenar bergantung pada keperluan terperinci Malaysia.

NASAMS, SAMP/T NG dan varian Hisar dari Türkiye turut disebut, tetapi penyertaan dalam perbincangan tidak bermakna semuanya memiliki status perolehan setara, kos sebanding atau pengesahan rasmi bahawa sistem berkenaan memenuhi keperluan operasi, jadual dan struktur pasukan Malaysia.

Pilihan SHORAD Tentera Darat pula kurang diperincikan, dengan kemungkinan sistem dari Türkiye, Eropah, China dan Korea Selatan disebut, sekali gus meninggalkan persoalan sama ada keutamaan diberikan kepada keseragaman dengan MERAD, mobiliti tersendiri atau pendekatan perlindungan jarak dekat yang berbeza.

Kesalingoperasian menjadi pertimbangan utama kerana Malaysia mengendalikan aset daripada pelbagai pembekal, sedangkan penyepaduan sistem baharu memerlukan pertukaran maklumat yang andal tanpa menganggap radar, pesawat pejuang dan rangkaian pemerintahan sedia ada boleh dihubungkan secara automatik.

Pilihan geopolitik akhirnya turut menentukan hubungan teknikal jangka panjang kerana sokongan perisian, bekalan semula peluru berpandu, penyenggaraan khusus dan kerjasama industri akan mempengaruhi kebebasan operasi Malaysia sepanjang hayat perkhidmatan sistem yang dipilih.

Rangkaian Logistik dan Pemerintahan Tentukan Keberkesanan Tempur

Keberkesanan tempur bergantung pada hubungan antara pengesanan dengan pemintasan, yang memerlukan maklumat sasaran tepat disalurkan segera kepada pengendali berkuasa supaya sistem peluru berpandu dapat bertindak dalam tempoh pemintasan yang tersedia terhadap ancaman udara yang sentiasa berubah.

Inventori radar Malaysia menyediakan asas pengawasan, namun kewujudan pelbagai jenis sensor tidak dengan sendirinya menjamin gambaran operasi bersama, mutu penjejakan yang seragam atau rangkaian komunikasi bagi menyelaras pemintasan antara Tentera Darat dengan TUDM.

Tanggungjawab kedua-dua perkhidmatan perlu disepadukan melalui aturan pemerintahan yang jelas kerana senjata berkeupayaan tinggi sekalipun boleh kehilangan keberkesanan apabila pengagihan sasaran lewat, pengenalpastian tidak pasti atau kelulusan menembak gagal diberikan dalam tempoh tindak balas yang tersedia.

Jumlah stok peluru berpandu turut menjadi persoalan kerana maklumat tersedia belum mengesahkan bilangan pemintas, peruntukan peluru untuk pengisian semula atau aturan bekalan tambahan bagi menilai kemampuan pertahanan menghadapi serangan berulang terhadap lokasi yang bakal dilindungi MERAD.

Kejayaan pemintasan pertama belum membuktikan kemampuan bertahan sepanjang konflik kerana bateri yang menghadapi ancaman berturut-turut memerlukan pengangkutan berfungsi, penyimpanan selamat, sokongan penyenggaraan dan anggota terlatih untuk memulihkan kesiagaan selepas peluru digunakan atau peralatan disenggara.

Penggunaan sistem pertahanan udara daripada pelbagai negara boleh mempelbagaikan hubungan luar, tetapi turut menambah rangkaian bekalan alat ganti, piawaian teknikal dan kepakaran yang perlu dikekalkan Malaysia, menjadikan sokongan sepanjang hayat perkhidmatan penentu utama kesiagaan operasi.

Penyertaan industri dan pembangunan keupayaan tempatan berpotensi memperkukuh fungsi sokongan tertentu, namun nilai strategiknya bergantung pada skop kerja yang dipindahkan, keandalan pembaikan tempatan serta kebergantungan komponen kritikal dan peluru berpandu gantian terhadap kelulusan serta bekalan luar.

Keperluan menangani sistem pesawat tanpa pemandu turut merumitkan pembahagian sumber kerana pertahanan perlu menghadapi pelbagai jenis sasaran, sedangkan maklumat tersedia belum menjelaskan sama ada keupayaan khusus antidr on akan dibekalkan bersama sistem peluru berpandu apabila mula beroperasi.

Justeru, anggaran peruntukan perlu membiayai pembentukan pasukan yang benar-benar berfungsi, dengan infrastruktur, komunikasi, latihan dan sokongan berterusan turut memerlukan sumber selain pembelian peluru berpandu dalam konfigurasi akhir yang belum diumumkan.

Pada penilaian DSA, ujian operasi perlu membuktikan keseluruhan rantaian pertahanan, daripada pengesanan sasaran dan penyelarasan pemerintahan hingga pemintasan serta pemulihan kesiagaan, bagi memastikan keupayaan yang diiklankan mampu memberikan perlindungan berwibawa dalam keadaan penempatan sebenar Malaysia.

Sasaran Pertengahan 2030 Jadi Ujian Kesiagaan

Sasaran pertengahan 2030 menetapkan tempoh perancangan yang jelas, tetapi pencapaian keupayaan operasi penuh memerlukan keputusan perolehan, penghantaran, penyediaan infrastruktur, latihan dan integrasi bergerak seiring kerana ketibaan peralatan sahaja belum menjamin pertahanan yang berfungsi sepenuhnya pada skala diperlukan.

Bahan rujukan menyebut penilaian teknikal oleh pasukan kajian pertahanan udara berasaskan darat ATM serta jangkaan pengeluaran Surat Setuju Terima sekitar 2027, namun jangkaan itu belum bermakna kontrak sudah dianugerahkan atau semua komponen program mempunyai jadual pelaksanaan terjamin.

Sebarang kelewatan memilih konfigurasi akan memendekkan tempoh untuk menyediakan sokongan dan membina kemahiran operasi, menjadikan kebolehlaksanaan jadual bergantung pada kematangan sistem terpilih serta kerumitan kerja integrasi yang diperlukan Malaysia sebelum mencapai kesiagaan.

Hubungan program ini dengan CAP55 dan pemodenan ATM turut penting kerana radar, pesawat serta komunikasi baharu hanya dapat memperkukuh pertahanan udara apabila pembangunannya disokong tatacara operasi yang serasi dan perkongsian maklumat terselaras antara perkhidmatan.

Bagi pemerhati serantau, kelulusan itu menandakan hasrat Malaysia meningkatkan kos serta ketidakpastian serangan terhadap aset terpilih, tetapi belum mengubah keupayaan tempur yang ditempatkan selagi sistem, anggota dan rangkaian sokongan belum beroperasi sebagai satu kesatuan.

Implikasinya juga perlu dinilai mengikut skala sebenar kerana perolehan peluru berpandu jarak sederhana tidak secara automatik mewujudkan perlindungan menyeluruh wilayah, perisai peluru berpandu jarak jauh atau keupayaan ant idron tanpa batas, terutama apabila konfigurasi bateri, stok pemintas dan lokasi operasi belum didedahkan.

Hubungan perolehan yang pelbagai boleh mengekalkan fleksibiliti diplomatik Malaysia, namun pemilihan pembekal tetap membentuk kebergantungan latihan, penyenggaraan dan bekalan semula pada masa depan, sekali gus memberikan persaingan ini kepentingan strategik yang melangkaui spesifikasi teknikal pengeluar.

Ukuran kejayaan paling bermakna ialah kemampuan Malaysia mengekalkan liputan pertahanan yang berkesan sepanjang penyenggaraan rutin, latihan dan penugasan operasi kerana nilai cegah rintang turut bergantung pada penilaian lawan bahawa sistem berkenaan tersedia ketika paling diperlukan.

Sehingga pemilihan sistem dan konfigurasi kontrak disahkan, perbandingan perlu dibuat secara bersyarat dengan membezakan kelulusan rasmi program, dakwaan pengeluar dan analisis operasi DSA supaya cita-cita pertahanan Malaysia tidak disamakan dengan keupayaan yang sudah tersedia dalam perkhidmatan.

Program MERAD dan SHORAD yang diluluskan berpotensi memperkukuh pertahanan udara Malaysia melalui peluasan jarak pemintasan serta perlindungan terselaras, namun kesan strategiknya akhirnya ditentukan oleh penempatan aset, integrasi rangkaian dan sokongan logistik untuk mengekalkan kesiagaan tempur.