(DEFENCE SECURITY ASIA) — Jepun mengesan empat kapal peluru berpandu Armada Pasifik Rusia yang membawa senjata antikapal supersonik berhampiran Hokkaido, sekali gus mengubah pelayaran sah menjadi isyarat strategik ketika pertikaian wilayah di selatan Kepulauan Kuril semakin memuncak.

Kapal Project 12411M Molniya-1, yang diklasifikasikan NATO sebagai Tarantul III, belayar ke barat melalui Selat Soya pada 14 Ogos selepas melengkapkan pelayaran ke timur menerusi laluan sensitif sama lima hari sebelumnya.

 

Kepulangan kumpulan itu berlaku sehari selepas Presiden Rusia, Vladimir Putin, melawat Iturup—dikenali Jepun sebagai Etorofu—dalam kunjungan pertamanya sebagai presiden ke pulau yang ditadbir Moscow tetapi dituntut tegas oleh Tokyo.

Pertembungan masa itu menghubungkan postur tentera laut dengan mesej politik, namun maklumat terbuka tidak menunjukkan kapal berkenaan melakukan gerakan mengancam, memasuki perairan wilayah Jepun atau menyokong secara langsung jadual lawatan Putin.

Pasukan Pertahanan Diri Maritim Jepun mengenal pasti kapal bernombor badan 916, 946, 971 dan 978 kira-kira 40 kilometer dari Tanjung Soya menggunakan pesawat rondaan maritim P-3C bagi mengekalkan pengawasan sepanjang pelayaran ke barat.

Formasi sama dikesan kira-kira 70 kilometer di barat laut Pulau Rebun pada 9 Ogos sebelum bergerak ke timur melalui laluan sempit yang memisahkan Hokkaido dengan Pulau Sakhalin milik Rusia.

Kumpulan kedua Rusia menyusul pada 10 Ogos, membabitkan dua lagi kapal Tarantul III dan sebuah kapal sokongan peluru berpandu kelas Amga, menjadikan keseluruhan enam kapal serang pantas dikerahkan dalam tempoh dua hari.

Jepun memantau pergerakan awal itu menggunakan kapal peluru berpandu Kumataka dan sebuah P-3C berpangkalan di Hachinohe, mencerminkan keupayaan kesedaran domain maritim berlapis di laluan sempit antara Laut Jepun dengan Laut Okhotsk.

Setiap Tarantul III membawa empat peluru berpandu antikapal supersonik 3M80 Moskit yang mampu melakukan serangan terminal aras laut, sekali gus memberikan kapal tempur pesisir bersaiz kecil kuasa serangan besar terhadap formasi permukaan lebih berat.

Jika beroperasi secara serentak, empat kapal yang kembali itu berpotensi melancarkan 16 peluru berpandu, menghasilkan ancaman salvo yang memendekkan masa amaran serta merumitkan pengesanan, penjejakan, peperangan elektronik dan tindak balas pertahanan jarak dekat.

Tokyo bagaimanapun bertindak secara terkawal apabila pasukan maritimnya merekodkan pelayaran berkenaan, manakala kepemimpinan politik membantah lawatan Putin dengan membezakan navigasi sah di perairan antarabangsa daripada tuntutan kedaulatan Jepun.

Episod itu tidak mengubah sempadan wilayah, tetapi memperlihatkan persekitaran keselamatan yang semakin meruncing apabila pergerakan tentera laut, geografi pertikaian dan sejarah perang belum diselesaikan mula mempengaruhi perancangan ketenteraan Rusia serta Jepun.

Enam Tarantul III Ubah Selat Soya Menjadi Koridor Isyarat Strategik

Pada kira-kira jam 7 pagi, 9 Ogos, sistem pengawasan Jepun mengesan formasi asal empat kapal di barat laut Pulau Rebun dan mengesahkan pergerakannya ke timur menuju Laut Okhotsk serta kawasan operasi Kuril.

Formasi itu terdiri daripada R-29, R-24, R-298 dan R-19 yang ditauliahkan antara 1990 hingga 2003, menunjukkan keupayaan Rusia mengekalkan nilai tempur serantau kapal era Soviet melalui pengerahan tertumpu dan kelebihan geografi.

Kira-kira jam 2 pagi keesokannya, kapal bernombor badan 921 dan 924 muncul bersama kapal bantuan kelas Amga, meningkatkan jumlah Tarantul III melebihi satu atau dua kapal yang lazimnya dikaitkan dengan pelayaran rutin.

Kehadiran kapal bekalan itu penting dari sudut operasi kerana kapal peluru berpandu kecil mempunyai ketahanan dan kapasiti persenjataan terhad, menjadikan sokongan logistik penting bagi pengerahan berpanjangan meskipun tiada aktiviti pembekalan semula didedahkan.

Apabila empat kapal pertama kembali belayar ke barat kira-kira jam 1 pagi pada 14 Ogos, Jepun mengesahkan nombor badan sama tetapi tidak mendedahkan kedudukan perantaraan formasi itu di Laut Okhotsk.

Kekosongan maklumat itu menghalang kesimpulan muktamad mengenai latihan, persinggahan pelabuhan, pelancaran peluru berpandu atau penyelarasan dengan pergerakan Putin, sekali gus menuntut pemisahan antara pelayaran yang disahkan dengan andaian mengenai tujuan operasi.

Semua pengesanan dilaporkan berlaku di perairan antarabangsa atau zon berdampingan Jepun, manakala tiada pencerobohan wilayah, pendekatan berbahaya atau aktiviti persenjataan diumumkan yang membolehkan pelayaran itu dikategorikan sebagai pencerobohan taktikal.

Bagaimanapun, pelayaran sah tetap membawa mesej strategik apabila kapal tempur melalui kawasan pertikaian ketika konfrontasi diplomatik, khususnya apabila pemilihan platform mempamerkan keupayaan peperangan antipermukaan tanpa melepasi ambang yang mencetuskan tindak balas ketenteraan.

Bagi Moscow, pengerahan berkumpulan kapal serang pantas membuktikan Armada Pasifik mampu menghimpunkan kuasa tembakan peluru berpandu meskipun berdepan tekanan pemodenan, sambil mengeksploitasi perairan terlindung, pangkalan berhampiran dan jarak pelayaran lebih singkat.

Bagi Tokyo, pengenalpastian berterusan dan pendedahan terbuka mewujudkan rekod kukuh, meyakinkan rakyat serta membuktikan Jepun mampu menjejaki aktiviti tentera laut Rusia tanpa mengubah pertembungan bermuatan politik menjadi krisis operasi.

Peluru Berpandu Supersonik Moskit Pendekkan Masa Tindak Balas Jepun

Tarantul III mempunyai sesaran kira-kira 493 tan pada muatan penuh, panjang 56.1 meter dan kelajuan maksimum sekitar 41 hingga 42 knot, menjadikannya sesuai untuk serangan pesisir pantas serta penempatan semula segera.

Sistem tujahan gabungan diesel dan turbin gas menghasilkan kira-kira 32,000 hingga 34,000 kuasa kuda menerusi aci berkembar, membolehkan profil serangan berkelajuan tinggi dan jarak pelayaran sekitar 1,600 batu nautika pada 14 knot.

Ketahanan operasi sehingga 10 hari dengan kira-kira 40 kru memperlihatkan ciri pesisir platform itu, menyebabkan keberkesanan misinya bergantung pada infrastruktur daratan, perancangan bahan api, kemudahan penyelenggaraan dan sokongan penyasaran luar.

Senjata utamanya, 3M80 Moskit atau SS-N-22 Sunburn, mencapai kelajuan sekitar Mach 2.2 hingga Mach 3 dengan jarak lazim 90 hingga 120 kilometer, manakala sesetengah varian dilaporkan mampu menghampiri 140 kilometer.

Kepala peledak berkuasa tinggi seberat kira-kira 300 kilogram, panduan inersia pertengahan laluan dan pencari radar aktif terminal menghasilkan keupayaan pemusnah kapal yang berkesan apabila beberapa pelancar menyelaraskan serangan salvo terhadap sistem pertahanan.

Penerbangan aras laut pada ketinggian kira-kira 10 hingga 20 meter, sebelum menurun di bawah tujuh meter sambil melakukan gerakan daya graviti tinggi, mengecilkan ufuk radar dan memendekkan masa tindak balas pertahanan.

Kompleks penyasaran Monolit menyokong carian permukaan serta panduan peluru berpandu, manakala pengesanan pasif dan kemungkinan kemas kini pihak ketiga membolehkan kapal memperoleh penyelesaian tembakan tanpa bergantung sepenuhnya pada pancaran radar aktif.

Persenjataan pertahanan merangkumi meriam AK-176M berkaliber 76mm, dua sistem senjata jarak dekat AK-630M serta peluru berpandu Igla-1 atau Strela-3, yang menyediakan perlindungan terhad terhadap pesawat, peluru berpandu dan ancaman permukaan.

Peralatan peperangan elektronik, pengacau dan pelancar umpan siri PK meningkatkan kebolehmandirian, namun kapal berusia itu masih dibatasi badan kecil, pertahanan udara berlapis yang terhad serta kerentanan selepas dikesan pesawat rondaan maritim.

Ancaman Tarantul III terbentuk daripada gabungan kelajuan, kejutan, geografi dan penyelarasan salvo, bukan ketahanan kendiri, menjadikan pesawat pengawasan, rangkaian penderia teragih dan pengenalpastian awal penting kepada pertahanan maritim Jepun di Hokkaido.

Lawatan Putin ke Iturup Gabungkan Politik Wilayah dengan Postur Ketenteraan

Putin tiba di Iturup pada 13 Ogos selepas menyaksikan latihan Armada Pasifik di Sakhalin dan membincangkan keselamatan sempadan timur Rusia, meletakkan lawatannya dalam kerangka kesiapsiagaan ketenteraan serta isyarat kedaulatan serantau.

Diiringi Gabenor Sakhalin, Valery Limarenko, beliau melawat kompleks pemprosesan ikan, hospital dan sekolah, sekali gus memaparkan pulau itu melalui institusi pentadbiran domestik dan bukannya wilayah tertakluk kepada rundingan antarabangsa.

Kremlin menggambarkan kunjungan itu sebagai lawatan kerja biasa dalam wilayah Rusia, tetapi waktunya—dua hari sebelum ulang tahun ke-81 penyerahan kalah Jepun—meningkatkan nilai simbolik serta kesan politik terhadap masyarakat Jepun.

Perdana Menteri Jepun, Sanae Takaichi, menyifatkan lawatan itu sebagai “sama sekali tidak boleh diterima” kerana mencemarkan perasaan rakyat, bercanggah dengan pendirian Tokyo dan menyukarkan pemulihan hubungan dua hala untuk jangka sederhana serta panjang.

Menteri Luar, Toshimitsu Motegi, memanggil Duta Rusia, Nikolai Nozdrev, sambil menegaskan Etorofu dan keseluruhan Wilayah Utara merupakan wilayah hakiki Jepun berdasarkan sejarah serta undang-undang antarabangsa, pendirian yang ditolak Moscow.

Rusia membalas bahawa kepulauan berkenaan ialah sebahagian daripada wilayah Persekutuan Rusia dan isu kedaulatannya tidak boleh dibincangkan, manakala Menteri Luar, Sergei Lavrov, mengkritik Tokyo sebelum Moscow memanggil Duta Jepun.

Timbalan Pengerusi Majlis Keselamatan Rusia, Dmitry Medvedev, memberi amaran mengenai “akibat dahsyat” kepada pihak yang enggan mengiktiraf kedaulatan Rusia, tetapi kenyataan itu tidak memperincikan langkah ketenteraan, ambang tindakan atau perubahan operasi.

Pergerakan kapal peluru berpandu berhampiran menguatkan kesan strategik lawatan berkenaan kerana keupayaan antikapal yang dipamerkan menyokong tuntutan pentadbiran Moscow, walaupun tiada bukti menunjukkan kewujudan operasi politik-ketenteraan yang diselaraskan secara rasmi.

Bagi Jepun, memisahkan kedua-dua peristiwa sepenuhnya akan mengabaikan kesan isyarat terkumpulnya, tetapi menganggapnya sebagai penyelarasan terbukti pula melampaui fakta yang didedahkan serta mengaburkan perbezaan antara kebetulan, konteks dan niat.

Mesej strategiknya bagaimanapun sukar diketepikan: Rusia mengekalkan kawalan politik, akses ketenteraan dan kebebasan pergerakan laut di sekitar kepulauan berkenaan, sementara tentangan Jepun kekal tegas secara diplomatik tetapi dibatasi risiko peningkatan konflik.

Kuril Selatan Perkukuh Pertahanan Rusia di Laut Okhotsk dan Akses ke Pasifik

Pertikaian itu membabitkan Iturup, Kunashir, Shikotan dan kepulauan kecil Habomai yang dinamakan Jepun sebagai Wilayah Utara, manakala Rusia mentadbirnya sebagai Kuril Selatan di bawah Wilayah Sakhalin berdasarkan penyelesaian wilayah pascaperang.

Tentera Soviet menduduki kepulauan berkenaan antara Ogos hingga September 1945 sebelum kira-kira 17,000 penduduk Jepun diusir, mencetuskan pertikaian sejarah yang terus membentuk dasar kedaulatan Tokyo serta ingatan kolektif rakyatnya.

Jepun melepaskan tuntutan terhadap Kepulauan Kuril menerusi Perjanjian Damai San Francisco 1951, tetapi menegaskan empat wilayah yang dipertikaikan itu bukan sebahagian daripada rantaian Kuril, tafsiran yang ditolak oleh Moscow.

Deklarasi Bersama Soviet-Jepun 1956 memulihkan hubungan diplomatik dan mempertimbangkan penyerahan Habomai serta Shikotan selepas perjanjian damai dimeterai, namun pertikaian mengenai turutan penyelesaian wilayah menghalang perjanjian itu daripada direalisasikan.

Larangan Perlembagaan Rusia pada 2020 terhadap penyerahan mana-mana wilayah terus menyempitkan ruang rundingan, menyebabkan pertikaian kedaulatan yang rumit semakin terikat kepada undang-undang domestik Moscow dan legitimasi politik Kremlin.

Selepas Rusia melancarkan pencerobohan besar-besaran ke atas Ukraine pada 2022, sekatan Jepun mendorong Moscow membekukan rundingan damai serta menggantung perjalanan tanpa visa dan lawatan ke tanah perkuburan bekas penduduk Jepun.

Secara strategik, rantaian kepulauan itu mengawal laluan antara Laut Okhotsk dengan Lautan Pasifik, membolehkan Rusia memantau akses, melindungi kawasan operasi tentera laut serta mengekalkan laluan pergerakan untuk aset Armada Pasifik.

Iturup turut menempatkan Pangkalan Udara Burevestnik dan sistem peluru berpandu pesisir, memberikannya nilai ketenteraan melangkaui simbol kedaulatan dengan menyokong operasi udara, pengawasan serta keupayaan penafian akses berhampiran Hokkaido.

Bagi Jepun, peluasan infrastruktur Rusia mengukuhkan pendudukan yang dianggapnya menyalahi undang-undang, meningkatkan keperluan pengawasan di perairan utara serta menghubungkan pertikaian wilayah secara langsung dengan perancangan pertahanan negara.

Ketiadaan perjanjian damai bukan sekadar mencerminkan pertikaian sejarah kerana kedudukan geografi kepulauan itu memberikan nilai operasi berterusan, sekali gus menyukarkan kompromi ketika persaingan Indo-Pasifik meningkatkan kepentingan laluan maritim terkawal.

Pengawasan P-3C Jepun Dedahkan Logistik di Sebalik Kuasa Peluru Berpandu Rusia

Penggunaan pesawat P-3C dari Hachinohe memberikan Jepun keupayaan pengawasan berterusan, pengenalpastian dan dokumentasi fotografi, sekali gus membolehkan kapal tempur kecil berkelajuan tinggi dijejaki merentasi kawasan lebih luas berbanding kapal rondaan permukaan.

Penglibatan Kumataka ketika pengesanan ke timur menambah lapisan pengawasan permukaan untuk pengesahan visual dan tindak balas, menunjukkan bagaimana pesawat serta kapal peluru berpandu boleh digabungkan bagi memantau laluan strategik secara kos efektif.

Pendedahan nombor badan kapal dan peta pelayaran meningkatkan ketelusan sambil mempamerkan keupayaan perisikan Tokyo, membolehkannya mencabar naratif politik menerusi data penjejakan yang boleh disahkan tanpa bergantung pada tuduhan diplomatik atau ancaman spekulatif.

Dimensi logistik formasi Rusia sama penting kerana setiap Tarantul hanya membawa empat peluru berpandu ofensif, tidak mampu memuatkan semula persenjataan di laut tanpa bantuan khusus dan mempunyai ketahanan bahan api terhad ketika beroperasi pada kelajuan tinggi.

Kehadiran kapal kelas Amga bersama pasangan kedua mencerminkan kemungkinan persediaan logistik bagi operasi lebih luas, namun tiada bukti mengesahkan aktiviti pengisian bahan api, persenjataan semula atau penyelenggaraan sepanjang pengerahan itu.

Pengerahan Rusia menunjukkan beberapa kapal tempur lama boleh menghimpunkan kuasa tembakan pada kos lebih rendah dalam persekitaran geografi menguntungkan, memaksa Jepun memantau setiap kapal ketika Moscow mengagihkan kapasiti penyasaran, pelancaran dan kebolehmandirian.

Namun, penumpuan sedemikian turut meninggalkan jejak operasi apabila enam kapal sama jenis melalui laluan sempit yang dipantau, sekali gus memudahkan Jepun mengenal pasti corak, memperuntukkan penderia dan menjangkakan kawasan operasi berkemungkinan.

Kedua-dua pihak tidak mendedahkan sebarang amaran tempur atau perubahan tahap kesiagaan, menjadikan dakwaan bahawa pelayaran itu mengubah keseimbangan ketenteraan serta-merta sebagai terlalu awal berbanding kesannya terhadap perisikan dan perancangan operasi.

Pengerahan berulang boleh memaksa Jepun mengekalkan ketersediaan pesawat rondaan maritim di wilayah utara sambil memenuhi tuntutan Indo-Pasifik lain, mewujudkan cabaran pengagihan aset yang membolehkan kapal kecil Rusia menghasilkan tekanan operasi berterusan.

Keseluruhannya, pelayaran Ogos itu membuktikan jejak logistik, kepadatan peluru berpandu dan geografi pertikaian mampu mengekalkan relevansi strategik platform lama, manakala pengawasan berdisiplin serta penilaian fakta penting bagi mengelakkan isyarat bertukar menjadi peningkatan konflik.

Spesifikasi Teknikal	Project 12411M Molniya-1
Klasifikasi NATO	Kapal peluru berpandu kelas Tarantul III
Sesaran	Kira-kira 436 tan standard; 493 tan dengan muatan penuh
Panjang	56.1 meter
Lebar	10.2 meter
Sistem pendorongan	CODAG: dua turbin gas M-70 dan dua enjin diesel M-510
Kelajuan maksimum	Kira-kira 41–42 knot
Jarak operasi	Kira-kira 1,600 batu nautika pada kelajuan 14 knot
Ketahanan operasi	Sehingga 10 hari
Persenjataan utama	Empat peluru berpandu antikapal supersonik 3M80 Moskit
Meriam dan pertahanan udara	Satu meriam AK-176M 76mm, dua sistem senjata jarak dekat AK-630M 30mm serta peluru berpandu jarak dekat Igla-1 atau Strela-3