Jepun Hidupkan Semula Era Kapal Pengangkut Pesawat: JS Izumo Kini “Lightning Carrier” F-35B, China Semakin Tertekan

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Transformasi senyap Jepun terhadap kapal pemusnah helikopter Pasukan Bela Diri Maritim Jepun (Japan Maritime Self Defense Force), JS Izumo (DDH-183) kepada kapal pengangkut pesawat ringan secara de facto kini tidak lagi boleh disembunyikan selepas kapal perang itu muncul dengan haluan berbentuk segi empat yang direka khas untuk operasi pesawat pejuang halimunan F-35B.

Perubahan visual itu jauh melangkaui aspek estetik kejuruteraan kapal semata-mata kerana ia menandakan kembalinya Tokyo kepada operasi penerbangan tentera laut sayap tetap yang paling ketara dan paling sensitif dari sudut politik sejak tahun 1945.

Apabila kapal utama kelas Izumo itu dilihat di limbungan Japan Marine United di Isogo, Yokohama selepas keluar dari dok kering sekitar 17 April lalu, pemerhati pertahanan segera menyedari bahawa Jepun telah melepasi satu lagi ambang strategik dalam perubahan doktrin pertahanannya.

Pesawat pejuang Lockheed Martin F-35B Lightning II dengan keupayaan berlepas jarak dekat dan pendaratan menegak menjadi teras utama perubahan itu, manakala integrasinya di atas Izumo dan kapal kembarnya JS Kaga memberikan Jepun keupayaan tempur udara generasi kelima yang lebih fleksibel.

“Kapal pengiring Izumo telah mencapai satu pencapaian penting dalam kerja pengubahsuaian bentuk haluan yang berkaitan dengan program naik taraf khasnya,” menurut kenyataan rasmi Armada Permukaan JMSDF yang mengesahkan persiapan sedang berjalan secara berterusan menuju penyempurnaan sepenuhnya.

Naib Laksamana Yoshihiro Goka sebelum ini menegaskan bahawa pengubahsuaian tersebut “akan memperkukuh keupayaan pencegahan dan tindak balas” Jepun serta Amerika Syarikat dan “akhirnya menyumbang kepada keamanan serta kestabilan di Indo-Pasifik.”

Dengan Jepun merancang memperoleh 42 buah F-35B dan kedua-dua kapal kelas Izumo dijangka mencapai keupayaan operasi penuh menjelang Mac 2028, imbangan kuasa serantau kini semakin beralih kepada model kuasa udara maritim yang berselerak dan lebih sukar dineutralkan.

Kemunculan haluan baharu berbentuk segi empat itu juga memberi isyarat jelas kepada tentera serantau bahawa Jepun tidak lagi bergantung sepenuhnya kepada pencegahan berasaskan daratan, sebaliknya sedang melabur dalam penerbangan tempur mudah alih berasaskan laut.

Bagi perancang ketenteraan di Beijing, perubahan ini mewujudkan lapisan ketidakpastian baharu kerana usaha melumpuhkan kuasa udara Jepun kini memerlukan pengesanan operasi F-35B dari platform bergerak di laut dan bukan hanya landasan tetap.

Secara strategik, transformasi kelas Izumo meningkatkan kredibiliti operasi bersepadu sekutu di seluruh Pasifik Barat, memastikan sebarang krisis melibatkan Taiwan, Kepulauan Senkaku atau Rantaian Pulau Pertama membawa kos operasi yang jauh lebih tinggi kepada Tentera Laut China.

BACA: JS Kaga, JS Izumo Pastikan Jepun Kembali Miliki Kapal Pengangkut Pesawat

Daripada Kapal Pemusnah Helikopter Kepada Kapal Pengangkut Pesawat Ringan

Reka bentuk asal kelas Izumo menggunakan haluan berbentuk trapezoid tirus yang dioptimumkan untuk operasi helikopter, mencerminkan sensitiviti politik Jepun yang berpanjangan terhadap sebarang platform yang menyerupai kapal pengangkut pesawat tradisional.

Geometri asal itu mengecilkan bahagian hadapan dek penerbangan, sesuai untuk operasi pesawat sayap berputar tetapi pada masa sama mewujudkan gangguan aerodinamik yang mengurangkan margin keselamatan bagi pelancaran serta pendaratan pesawat STOVL.

Haluan segi empat baharu menggantikan struktur tirus itu dengan sisi bersudut tepat dan peluasan dek hadapan yang lebih luas, sekali gus menyediakan kawasan pelancaran lebih rata khusus untuk operasi berlepas pendek F-35B.

Pengubahsuaian ini meningkatkan kestabilan aliran udara di sekitar haluan ketika kitaran pelancaran, sekali gus mengurangkan turbulens yang boleh mengganggu enjin tujahan vektor F-35B semasa fasa penerbangan paling kritikal.

Dek yang lebih luas turut meningkatkan margin keselamatan ketika pendaratan menegak, khususnya dalam keadaan laut bergelora apabila pergerakan dek dan gangguan udara ekzos meningkatkan risiko operasi secara ketara.

Lapisan tahan haba pada dek kekal menjadi keperluan penting kerana suhu ekzos menegak F-35B ketika mendarat boleh merosakkan permukaan dek konvensional tanpa perlindungan haba yang diperkukuhkan.

Kapal itu juga mengekalkan bantuan pendaratan visual serta penandaan garis tengah dek yang diperkenalkan semasa fasa pertama kerja pengubahsuaian yang disiapkan pada Jun 2021.

Kesemua perubahan ini secara kolektif menukar kapal tersebut daripada platform helikopter kepada apa yang kini digelar ramai penganalisis sebagai “Lightning Carrier”, walaupun Tokyo masih mengekalkan klasifikasi rasminya sebagai kapal pengiring pemusnah.

Fasa Kedua Naik Taraf dan Pengukuhan Sistem Tempur Dalaman

Fasa Kedua program penukaran ini bermula pada 1 November 2024 dan mewakili bahagian paling besar serta paling penting dari sudut struktur dalam keseluruhan program pemodenan Izumo.

Berbeza dengan fasa awal yang lebih tertumpu kepada rawatan dek penerbangan, peringkat ini melibatkan pembinaan semula besar-besaran pada bahagian hadapan badan kapal, perubahan bentuk haluan dan peluasan dek penerbangan itu sendiri.

Naik taraf ini turut merangkumi peningkatan sistem tempur dalaman yang kurang kelihatan secara visual tetapi jauh lebih penting bagi memastikan operasi pesawat sayap tetap dapat dilaksanakan secara berterusan dan berkesan.

Pengubahsuaian ruang simpanan peluru menjadi keperluan kerana operasi F-35B memerlukan seni bina pengendalian persenjataan yang sangat berbeza berbanding penempatan helikopter biasa.

Pengurusan bahan api, penjanaan sortie, akses penyelenggaraan pesawat dan perancangan kelangsungan tempur semuanya memerlukan logistik bertaraf kapal pengangkut pesawat dan bukan lagi sokongan penerbangan ala kapal pemusnah tradisional.

Transformasi dalaman ini membuktikan bahawa pengoperasian pesawat pejuang halimunan di laut bukan sekadar soal ruang dek, tetapi pembinaan pangkalan udara terapung yang benar-benar bersepadu.

Kemunculan semula kapal itu di jeti selepas keluar dari dok kering menunjukkan kerja struktur utama telah melepasi pencapaian paling ketara, walaupun proses pemasangan akhir dan ujian masih diteruskan.

Penukaran penuh dijangka selesai menjelang akhir tahun fiskal Jepun 2027 pada Mac 2028, sebelum ujian laut dan latihan operasi menentukan tahap kesiapsiagaan sebenar untuk penugasan tempur.

Jadual itu menunjukkan Tokyo sedang mempercepat program ini secara terancang tanpa meninggalkan pendekatan institusi yang berhati-hati yang selama ini menjadi ciri utama perolehan pertahanan Jepun pasca perang.

Kejayaan Awal Kaga Membuktikan Konsep Operasi

JS Kaga (DDH-184), kapal kedua kelas Izumo, telah menjalani transformasi haluan segi empat yang sama lebih awal dan muncul dari dok kering pada April 2023 di limbungan Kure milik JMU.

Penukaran lebih awal itu memberikan Jepun medan ujian sebenar untuk mengesahkan sama ada konsep kapal pengangkut F-35B ringan mampu bergerak melangkaui simbol politik kepada kredibiliti operasi yang sebenar.

Kaga telah pun melaksanakan ujian F-35B yang berjaya melibatkan pesawat Kor Marin Amerika Syarikat serta kerjasama penerbangan Tentera Laut Diraja Britain sepanjang tahun 2024 dan 2025.

Operasi silang dek tersebut membuktikan bahawa platform F-35B milik sekutu boleh berlepas dan mendarat dengan selamat menggunakan seni bina dek Jepun yang telah diubah suai.

Kebolehoperasian bersama ini amat penting kerana F-35B milik Jepun sendiri akan dikendalikan oleh Pasukan Bela Diri Udara Jepun dan bukannya secara langsung oleh JMSDF.

Model operasi ini bergantung kepada penyelarasan lancar antara juruterbang tentera udara dan komander kumpulan tempur laut ketika berdepan krisis atau konflik berintensiti tinggi.

Ia juga membolehkan integrasi operasi secara langsung dengan aset Tentera Laut Amerika Syarikat seperti USS George Washington serta kapal serangan amfibi seperti USS Tripoli.

Bantuan Britain turut mengukuhkan sifat pelbagai negara dalam program ini, khususnya ketika London dan Tokyo memperdalam kerjasama penerbangan kapal pengangkut pesawat di Indo-Pasifik.

Naik taraf Izumo kini hampir menyamai Kaga sepenuhnya, menunjukkan Jepun sedang bergerak ke arah dua platform F-35B berasaskan laut yang hampir serupa dan bukannya satu konsep eksperimen semata-mata.

Maksud Strategik Terhadap Taiwan dan Kepulauan Senkaku

Nilai ketenteraan penukaran kelas Izumo paling jelas dapat dilihat dalam sebarang senario melibatkan Kepulauan Senkaku dan kemungkinan krisis ketenteraan di sekitar Taiwan.

Pangkalan udara tetap Jepun di Okinawa dan rantaian pulau Nansei kekal sangat terdedah kepada serangan peluru berpandu jarak jauh secara besar-besaran oleh Pasukan Roket Tentera Pembebasan Rakyat China.

Platform F-35B bergerak di laut menawarkan pangkalan pelancaran alternatif yang jauh lebih sukar disasarkan berbanding landasan statik yang kedudukannya diketahui dengan tepat oleh musuh.

Model penerbangan berselerak ini meningkatkan ambang kejayaan serangan awal China kerana usaha meneutralkan kuasa udara Jepun kini memerlukan pengesanan sasaran laut yang sentiasa bergerak.

Keupayaan halimunan, ISR dan serangan tepat F-35B menjadikannya amat bernilai untuk misi penafian maritim, pertahanan pulau serta penembusan ruang udara yang dipertikaikan.

Daripada memproyeksikan kuasa terhadap tanah besar China, Tokyo menampilkan kapal-kapal ini sebagai instrumen kawalan laut dan peluasan perimeter pertahanan di sekitar pendekatan barat daya Jepun.

Perbezaan itu kekal penting dari sudut politik kerana ia membantu mengekalkan legitimasi perlembagaan sambil tetap memberikan capaian tempur yang jauh lebih bermakna berbanding operasi kapal pemusnah tradisional.

Strategi Pertahanan Nasional 2022 termasuk sasaran perbelanjaan pertahanan dua peratus daripada KDNK serta pembangunan keupayaan serangan balas jarak jauh menjadi asas doktrin yang lebih luas kepada perubahan ini.

Oleh itu, haluan segi empat Izumo bukan sekadar pengubahsuaian limbungan, tetapi simbol keluli dan konkrit paling jelas terhadap proses normalisasi ketenteraan Jepun yang semakin ketara.

BACA: Jepun Mampu Bina 5,500 Kepala Peledak Nuklear Dalam Tempoh Singkat, China Dakwa Simpanan 44.4 Tan Plutonium Tokyo Gugat Asia

Reaksi China dan Imbangan Kuasa Indo-Pasifik

Pertumbuhan pesat armada kapal pengangkut pesawat China serta seni bina anti-akses dan penafian kawasan menjadikan penukaran Izumo mustahil dipisahkan daripada persaingan kuasa laut serantau.

Beijing kini sudah mengoperasikan tiga kapal pengangkut pesawat dan terus memperluaskan keupayaan Tentera Laut China untuk menguasai Rantaian Pulau Pertama melalui tekanan peluru berpandu berlapis dan kehadiran armada laut.

Kumpulan tempur kelas Izumo yang membawa antara 10 hingga 24 buah F-35B bagi setiap kapal memperkenalkan kapasiti serangan halimunan yang sukar dimusnahkan dan merumitkan sebarang perancangan operasi terhadap Taiwan atau Laut China Timur.

Walaupun bersaiz sederhana, kumpulan kapal pengangkut seperti ini mampu mewujudkan tekanan operasi yang tidak seimbang kerana musuh terpaksa mengagihkan sumber ISR, kapal selam dan peluru berpandu terhadap sasaran bergerak yang tidak menentu.

Kritikan China secara konsisten menggambarkan penukaran ini sebagai bukti pemiliteran semula Jepun dan penyimpangan daripada batasan pasifisme yang dibentuk selepas Perang Dunia Kedua.

Reaksi serantau pula lebih bercampur apabila sebahagian negara ASEAN dan Korea Selatan melihat pengukuhan pencegahan maritim Jepun sebagai elemen penstabil terhadap tekanan paksaan strategik.

Sebahagian pihak lain pula bimbang bahawa persaingan penerbangan kapal pengangkut pesawat yang semakin ketara boleh mempercepat dinamik perlumbaan senjata di Asia Timur Laut dan seluruh Pasifik Barat.

Australia dan United Kingdom bagaimanapun semakin melihat keupayaan ini sebagai pengganda kuasa bagi kebolehoperasian bersama sekutu serta operasi silang dek dalam kerjasama ketenteraan pelbagai negara.

Menjelang Mac 2028 apabila kedua-dua kapal menghampiri status operasi penuh, Jepun berpotensi mengoperasikan antara 20 hingga 48 buah F-35B di laut, sekali gus mengubah pengiraan pencegahan bagi semua kuasa laut utama Indo-Pasifik.

Haluan baharu JS Izumo yang diubah suai itu akhirnya mewakili sesuatu yang jauh lebih besar daripada sekadar kerja naik taraf kapal kerana ia menandakan Asia sedang memasuki era baharu peperangan kapal pengangkut pesawat dan Beijing bukan lagi satu-satunya kuasa yang menentukan peraturannya.