[VIDEO] Iran Lancar Serangan Peluru Berpandu Balistik ke Pangkalan Udara Jordan, Hangar MQ-4C Triton dan MQ-9 Reaper Amerika Syarikat Jadi Sasaran, Krisis Selat Hormuz Memuncak

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Pasukan Aeroangkasa Kor Pengawal Revolusi Islam Iran (IRGC Aerospace Force) telah melancarkan serangan peluru berpandu balistik terhadap Pangkalan Udara Prince Hassan di timur Jordan pada 12 Julai 2026, yang disifatkan sebagai fasa pembukaan kepada tindakan balas rasmi Tehran terhadap kedudukan tentera Amerika Syarikat selepas serangan udara Washington ke atas kemudahan pesisir selatan Iran.

Menurut kenyataan IRGC, operasi itu menyasarkan pusat pemerintahan dan kawalan (command-and-control) pangkalan berkenaan bersama hangar yang menempatkan dron MQ-4C Triton dan MQ-9 Reaper, sebagai tindak balas langsung terhadap apa yang didakwa Tehran sebagai tindakan agresif Amerika Syarikat di kawasan Selat Hormuz sejak kebelakangan ini.

Sebelum serangan tersebut, tentera laut Iran dilaporkan telah menghalang beberapa kapal yang cuba menggunakan laluan transit tidak dibenarkan di bahagian selatan Selat Hormuz, yang menurut Tehran berlaku akibat tekanan Amerika Syarikat terhadap Oman dan disifatkan sebagai cubaan provokatif untuk menguji “garisan merah” yang telah ditetapkan Iran.

Beberapa peluru berpandu balistik dilaporkan mengenai kawasan pangkalan berkenaan sehingga menyebabkan kerosakan yang jelas pada struktur penyimpanan dron, yang mempunyai reka bentuk hampir menyerupai Rubb deployable shelters, iaitu hangar mudah alih yang lazim digunakan oleh tentera Amerika Syarikat bagi melindungi pesawat MQ-9 Reaper dan MQ-4C Triton di pangkalan-pangkalan mereka di rantau tersebut.

Imej satelit Sentinel-2 beresolusi rendah yang dirakam pada jam 0816 UTC pada 12 Julai menunjukkan sebuah hangar musnah sepenuhnya, selain kesan hangus serta gangguan pada permukaan apron pangkalan yang konsisten dengan impak tepat daripada kepala peledak peluru berpandu yang memasuki sasaran.

Pangkalan Udara Prince Hassan sebelum ini menjadi lokasi penempatan platform pengawasan maritim altitud tinggi dan ketahanan operasi panjang MQ-4C Triton yang bernilai kira-kira AS$240 juta setiap unit, selepas aset itu dipindahkan dari Pangkalan Udara Al Dhafra di Emiriah Arab Bersatu bagi mengurangkan pendedahannya kepada ancaman Iran ketika ketegangan ketenteraan mula meningkat.

Penilaian risikan sumber terbuka (OSINT) yang tersebar meluas mendakwa serangan tersebut telah menjejaskan infrastruktur kritikal risikan, pengawasan dan peninjauan (ISR), sekali gus mengubah kedudukan operasi segera yang tersedia kepada Amerika Syarikat dan pasukan gabungan dalam memantau laluan maritim menuju ke Selat Hormuz.

Sehingga kini, pihak berkuasa Jordan masih belum mengeluarkan sebarang kenyataan rasmi berhubung insiden itu, walaupun beberapa serangan peluru berpandu Iran sebelum ini yang memasuki ruang udara Jordan berjaya dipintas, dengan hanya serpihan kecil dilaporkan jatuh ke kawasan daratan.

Rangkaian pertahanan udara serantau di Bahrain, Emiriah Arab Bersatu dan Qatar turut diaktifkan susulan laporan serentak mengenai ancaman peluru berpandu serta beberapa kejayaan pemintasan, sekali gus menggambarkan bagaimana peningkatan ketegangan kini merebak dengan pantas ke beberapa negara Teluk.

IRGC turut memberi amaran secara terbuka bahawa sebarang kesinambungan tindakan ketenteraan Amerika Syarikat akan mengundang tindak balas yang lebih keras dan lebih meluas terhadap pangkalan-pangkalan tentera Amerika yang lain di seluruh rantau tersebut, sekali gus meningkatkan risiko konfrontasi langsung antara kedua-dua negara.

Terletak berhampiran bandar Safawi di Wilayah Mafraq, Pangkalan Udara Prince Hassan berfungsi sebagai hab logistik hadapan dan pusat operasi ISR yang menyokong misi berhampiran sempadan Syria dan Iraq, selain secara berkala menjadi lokasi persinggahan pesawat tentera Amerika Syarikat serta elemen pemerintahan, di samping terus memainkan peranan utamanya sebagai pangkalan operasi Tentera Udara Diraja Jordan.

Insiden ini memperlihatkan bagaimana penggunaan peluru berpandu balistik terhadap hangar dron yang ditempatkan secara berselerak mampu melumpuhkan keupayaan pengawasan berterusan dalam tempoh yang singkat, sekali gus memaksa pihak pemerintah tentera menilai semula tahap kerentanan pangkalan hadapan yang terletak berhampiran laluan maritim strategik serta pusat transit tenaga paling penting di dunia.

Pengiraan Strategik Tindakan Balas IRGC dan Faktor Pencetus Serangan

Pasukan Aeroangkasa Kor Pengawal Revolusi Islam Iran (IRGC Aerospace Force) menggambarkan serangan ke atas Pangkalan Udara Prince Hassan sebagai fasa pertama yang dirancang secara teliti dalam kempen tindakan balas yang lebih luas bagi mengenakan kos ketenteraan terhadap aset-aset hadapan Amerika Syarikat selepas serangan udara Washington mengenai kemudahan pesisir dan infrastruktur telekomunikasi Iran.

Pendekatan itu mencerminkan strategi peningkatan konflik secara berperingkat yang telah lama diamalkan Tehran, bermula dengan serangan terhadap sasaran yang mempunyai nilai simbolik dan operasi sebelum memperluaskan skala tindak balas sekiranya tindakan ketenteraan pihak lawan terus berlanjutan.

Tindakan tentera laut Iran menghalang beberapa kapal yang cuba melalui laluan transit tidak dibenarkan di bahagian selatan Selat Hormuz sebelum ini dianggap sebagai pencetus segera kepada serangan tersebut, dengan Tehran mendakwa cubaan mengubah laluan perkapalan yang disokong Amerika Syarikat merupakan cabaran langsung terhadap mekanisme kawalan maritim yang selama ini dikuasainya.

Dengan melancarkan serangan ke atas sebuah pangkalan udara Jordan yang menempatkan infrastruktur dron milik Amerika Syarikat, IRGC menghantar mesej bahawa konflik itu tidak lagi terhad kepada wilayah Iran, sebaliknya boleh diperluaskan ke negara-negara yang menjadi tuan rumah kepada aset ketenteraan Washington di seluruh rantau Asia Barat.

Pemilihan peluru berpandu balistik berbanding peluru berpandu kruis atau dron menyerlahkan keutamaan Iran terhadap keupayaan menghasilkan impak pantas, ketepatan tinggi dan kebolehan menembusi sasaran infrastruktur tetap walaupun dilindungi oleh sistem pertahanan udara berlapis.

Media rasmi Iran turut memperhebatkan naratif bahawa pusat pemerintahan dan kawalan pangkalan serta hangar yang menempatkan dron MQ-9 Reaper berjaya dimusnahkan, sekali gus mengangkat serangan itu sebagai bukti keberkesanan doktrin serangan jarak jauh berketepatan tinggi yang dibangunkan Tehran sejak bertahun-tahun menghadapi konflik serantau.

Naratif sedemikian bukan sahaja bertujuan memperkukuhkan sokongan domestik terhadap kepimpinan Iran, malah berfungsi sebagai mesej pencegahan strategik kepada Washington bahawa Tehran mempunyai kemampuan menyerang dan melumpuhkan nod logistik penting Amerika Syarikat walaupun berada jauh di luar sempadannya.

Amaran terbuka IRGC bahawa sebarang tindakan ketenteraan Amerika Syarikat yang berterusan akan dibalas dengan serangan lebih keras terhadap pangkalan-pangkalan lain di rantau tersebut turut menetapkan garis ambang baharu yang menghubungkan tekanan Washington di Selat Hormuz dengan peluasan senarai sasaran Iran.

Strategi ini menggabungkan operasi ketenteraan dengan isyarat politik yang bertujuan meningkatkan tekanan terhadap negara-negara rakan Amerika Syarikat seperti Jordan supaya menilai semula tahap kerjasama keselamatan mereka dengan Washington apabila risiko menjadi sasaran serangan balas Iran semakin meningkat.

Penganalisis pertahanan berpendapat operasi ini turut menguji ketahanan konsep distributed basing yang diamalkan Amerika Syarikat, iaitu strategi menyebarkan aset ketenteraan ke pelbagai pangkalan milik negara rakan bagi memastikan operasi risikan, pengawasan dan peninjauan (ISR) dapat diteruskan walaupun berlaku konflik berskala besar.

Hakikat bahawa serangan itu dilaksanakan sejurus selepas laporan mengenai serangan udara Amerika Syarikat terhadap kemudahan pesisir Iran menunjukkan struktur pemerintahan ketenteraan Tehran mempunyai kitaran membuat keputusan yang semakin pantas bagi memulihkan kredibiliti kuasa pencegahan sebelum konflik meningkat ke tahap yang lebih berbahaya.

Secara keseluruhannya, pengiraan strategik Iran lebih menumpukan kepada usaha melumpuhkan keupayaan pengawasan dan risikan Amerika Syarikat berbanding menyebabkan korban besar, sekali gus menjejaskan kelebihan operasi Washington dalam persaingan menguasai laluan maritim paling kritikal di dunia.

Analisis Imej Satelit dan Ketidakpastian Penilaian Tahap Kerosakan

Imej satelit Sentinel-2 beresolusi rendah yang dirakam pada 12 Julai menunjukkan petunjuk jelas bahawa sebuah hangar penyimpanan dron mengalami kerosakan struktur yang serius, selain kesan letupan pada kawasan apron yang sepadan dengan impak lazim letupan kepala peledak peluru berpandu balistik.

Petunjuk visual tersebut memberikan sokongan awal terhadap dakwaan Iran bahawa serangan itu berjaya mengenai kemudahan yang melindungi dron MQ-9 Reaper dan platform seumpamanya, namun resolusi imej yang terhad tidak membolehkan penilaian muktamad dibuat terhadap kerosakan dalaman ataupun jumlah pesawat yang mungkin musnah.

Penganalisis sumber terbuka (OSINT) telah menerbitkan perbandingan imej sebelum dan selepas serangan yang menunjukkan gangguan pada permukaan tanah serta kesan letupan yang konsisten dengan impak serpihan dan gelombang letupan, namun sehingga kini imej satelit komersial beresolusi tinggi daripada penyedia seperti Maxar atau Planet Labs masih belum didedahkan kepada umum.

Ketiadaan imej berketepatan tinggi itu mewujudkan tahap ketidakpastian yang ketara mengenai sejauh mana pusat pemerintahan dan kawalan benar-benar terjejas, selain status operasi pesawat yang berada di dalam hangar ketika serangan berlaku.

Sebahagian kenyataan daripada saluran rasmi Amerika Syarikat pula menggambarkan kesan serangan sebagai terhad, sekali gus mencadangkan bahawa sistem pertahanan udara atau tahap ketepatan peluru berpandu Iran mungkin telah mengehadkan kemusnahan walaupun Tehran mendakwa sasaran dimusnahkan sepenuhnya.

Hangar mudah alih jenis Rubb yang dikenal pasti dalam imej satelit merupakan penyelesaian kejuruteraan yang lazim digunakan bagi operasi dron di pangkalan hadapan kerana mampu memberikan perlindungan terhadap cuaca dan serpihan letupan berskala kecil, namun ia tetap terdedah kepada impak langsung peluru berpandu balistik yang berupaya meruntuhkan keseluruhan struktur serta mencetuskan kebakaran terhadap aset di dalamnya.

Kepulan asap yang masih kelihatan pada imej awal selepas serangan menunjukkan proses pembakaran masih berlaku, berkemungkinan melibatkan bahan api penerbangan atau bahan komposit pesawat, sekali gus memberikan petunjuk masa bahawa letupan berlaku sekitar jam 0816 UTC.

Penganalisis strategik melihat pemilihan hangar-hangar tersebut sebagai sasaran utama mencerminkan usaha Iran untuk menghakis kelebihan operasi ISR yang disediakan oleh platform MQ-9 Reaper dan MQ-4C Triton dalam memantau aktiviti maritim serta ketenteraan Iran dari pangkalan hadapan di Jordan.

Tanpa laporan pemeriksaan di lokasi ataupun analisis forensik yang terperinci, kesan sebenar terhadap kadar penjanaan misi dron Amerika Syarikat serta keupayaan pengumpulan risikan masih belum dapat dipastikan dan terus menjadi subjek penilaian oleh perancang operasi tentera Amerika Syarikat serta negara-negara sekutu.

Kebergantungan kepada imej satelit sumber terbuka beresolusi rendah turut memperlihatkan cabaran besar dalam melaksanakan battle damage assessment (BDA) secara masa nyata di kawasan konflik yang aksesnya amat terhad atau dikawal ketat.

Jurang bukti tersebut membuka ruang kepada kedua-dua pihak untuk mengemukakan naratif masing-masing bagi membentuk persepsi masyarakat antarabangsa dan mempengaruhi keputusan politik serta ketenteraan mengenai langkah-langkah mengurus peningkatan konflik di rantau Asia Barat.

Secara keseluruhannya, imej satelit yang tersedia pada masa ini hanya memberikan petunjuk awal dan bukannya bukti konklusif, namun ia menunjukkan bahawa serangan peluru berpandu balistik Iran berkemungkinan telah menghasilkan kesan setempat yang mencukupi untuk memaksa Amerika Syarikat menilai semula kedudukan aset hadapan, konsep penempatan pangkalan serta prosedur keselamatan bagi operasi udara di rantau tersebut.

Profil Operasi dan Kedudukan Strategik Pangkalan Udara Prince Hassan

Terletak berhampiran bandar Safawi di Wilayah Mafraq, Pangkalan Udara Prince Hassan berfungsi sebagai kemudahan dwiguna milik Tentera Udara Diraja Jordan (RJAF) yang secara berkala menjadi lokasi persinggahan logistik, pengangkutan strategik serta elemen sokongan risikan, pengawasan dan peninjauan (ISR) Amerika Syarikat bagi menyokong pelan kontingensi ketenteraan di rantau Asia Barat.

Kedudukannya di bahagian timur Jordan memberikan kelebihan geografi yang penting kerana membolehkan liputan pengawasan diperluaskan ke kawasan sempadan Syria dan Iraq, di samping berada pada jarak yang sebelum ini dianggap berada di luar lingkungan ancaman langsung kebanyakan peluru berpandu balistik Iran dalam senario ancaman konvensional.

Pangkalan tersebut turut menjadi lokasi operasi pesawat pengangkut strategik C-17 Globemaster III serta menempatkan beberapa elemen infrastruktur pemerintahan yang membolehkan Amerika Syarikat dan negara-negara sekutu mengekalkan kehadiran ketenteraan berterusan tanpa perlu menempatkan sejumlah besar anggota tentera secara tetap, selaras dengan konsep distributed force posture yang kini menjadi asas strategi ketenteraan Washington.

Penempatan hangar bagi dron MQ-9 Reaper di pangkalan itu pula mencerminkan strategi lebih luas Amerika Syarikat untuk menempatkan sistem tanpa pemandu di pangkalan hadapan bagi memastikan operasi risikan, pengawasan dan peninjauan dapat dilaksanakan secara berterusan terhadap kawasan maritim serta pesisir pantai yang kritikal, termasuk laluan menuju ke Selat Hormuz.

Laporan mengenai penempatan platform pengawasan maritim altitud tinggi MQ-4C Triton, yang dianggarkan bernilai kira-kira AS$240 juta (RM912 juta) seunit dan sebelum ini beroperasi dari Pangkalan Udara Al Dhafra di Emiriah Arab Bersatu, turut memperlihatkan usaha Amerika Syarikat mengalihkan aset ISR bernilai tinggi keluar daripada lingkungan ancaman segera Iran tanpa menjejaskan liputan terhadap laluan tenaga paling strategik di dunia.

Langkah pemindahan aset seperti itu menggambarkan dilema strategik yang semakin ketara dalam pengiraan perlindungan pasukan, iaitu bagaimana meningkatkan kebolehselamatan aset melalui penyebaran ke pelbagai lokasi tanpa mengorbankan keberkesanan liputan sensor, tempoh rondaan serta keupayaan memberikan maklumat risikan secara berterusan.

Justeru, Pangkalan Udara Prince Hassan bukan sekadar sebuah pangkalan udara Jordan, sebaliknya merupakan salah satu nod penting dalam rangkaian pangkalan negara rakan yang menyokong keupayaan Amerika Syarikat dan negara-negara sekutu mengekalkan kesedaran situasi menyeluruh di medan operasi yang semakin dipertikaikan.

Sebarang kejayaan melumpuhkan nod strategik seperti ini akan memberi kesan langsung terhadap kualiti serta kelajuan maklumat risikan yang digunakan dalam operasi pemintasan maritim, pemantauan pergerakan tentera laut Iran serta perancangan serangan di kawasan Selat Hormuz.

Walaupun kerjasama pertahanan dengan Jordan memberikan Washington tahap fleksibiliti operasi yang tinggi, hubungan tersebut pada masa sama mendedahkan Amman kepada risiko menjadi sasaran tindakan balas Iran, sekali gus berpotensi menguji ketahanan hubungan keselamatan dua hala sekiranya tekanan ketenteraan Tehran terus meningkat.

Kedudukan pangkalan yang berhampiran kawasan awam turut menjadikan sebarang perancangan serangan lebih rumit kerana pihak yang menyerang perlu mengimbangi objektif ketenteraan dengan keperluan mengelakkan korban atau kerosakan terhadap infrastruktur Jordan yang boleh mencetuskan peningkatan konflik secara tidak terkawal.

Secara keseluruhannya, Pangkalan Udara Prince Hassan menjadi contoh jelas bagaimana kemudahan logistik hadapan dan pangkalan ISR di negara-negara rakan kini berubah menjadi sasaran strategik utama apabila persaingan kuasa besar semakin tertumpu kepada penguasaan laluan maritim kritikal seperti Selat Hormuz.

Kesan Terhadap Operasi Dron Amerika Syarikat dan Seni Bina ISR Serantau

Dakwaan bahawa hangar yang menempatkan dron MQ-9 Reaper di Pangkalan Udara Prince Hassan telah dimusnahkan memberi implikasi besar terhadap keupayaan Amerika Syarikat mengekalkan operasi pengawasan tanpa henti menggunakan pesawat tanpa pemandu yang selama ini menjadi tulang belakang pemantauan aktiviti tentera laut dan pesisir pantai Iran.

Gangguan terhadap platform-platform tersebut memaksa pemerintah tentera sama ada menerima pengurangan liputan risikan secara sementara atau mempercepatkan pemindahan aset yang masih beroperasi ke pangkalan lain, sekali gus meningkatkan beban logistik serta mewujudkan jurang dalam aliran maklumat risikan masa nyata.

Platform MQ-4C Triton yang dianggarkan bernilai sekitar RM912 juta pula merupakan aset pengawasan maritim berketahanan tinggi yang mampu melakukan rondaan selama berpuluh-puluh jam tanpa henti, dan sejak dipindahkan dari Al Dhafra, ia memainkan peranan penting dalam memantau Teluk Parsi serta Selat Hormuz dari ruang udara Jordan.

Sekiranya platform bernilai tinggi seperti MQ-4C Triton mengalami kerosakan atau tidak lagi dapat beroperasi buat sementara waktu, Amerika Syarikat perlu bergantung kepada pangkalan alternatif atau aset pengawasan lain yang mungkin tidak mampu menawarkan tempoh rondaan, liputan sensor dan tahap integrasi maklumat yang setanding.

Hangar mudah alih jenis Rubb yang digunakan untuk melindungi dron di pangkalan hadapan sememangnya sesuai untuk operasi ekspedisi kerana boleh dipasang dengan cepat, namun pembinaannya yang ringan memberikan perlindungan yang terhad terhadap impak langsung peluru berpandu balistik, seperti yang ditunjukkan oleh kerosakan struktur dalam imej satelit yang tersedia.

Kerentanan tersebut menyerlahkan perubahan landskap ancaman moden, di mana walaupun aset-aset ISR telah disebarkan ke pelbagai lokasi dan ditempatkan di dalam kemudahan yang diperkukuhkan, ia masih boleh menjadi sasaran serangan jarak jauh berketepatan tinggi oleh kuasa tentera yang memiliki keupayaan peluru berpandu balistik moden.

Perancang ketenteraan Amerika Syarikat dan negara-negara sekutu kini dijangka menilai semula tahap risiko menempatkan sistem tanpa pemandu bernilai tinggi di pangkalan milik negara rakan yang terletak berhampiran zon konflik, sekali gus berpotensi mempengaruhi strategi penempatan dan penyebaran aset udara pada masa hadapan.

Serangan tersebut turut membawa nilai strategik dari sudut komunikasi ketenteraan kerana ia menunjukkan bahawa Iran mempunyai kemampuan untuk mencapai serta menjejaskan nod ISR Amerika Syarikat jauh di luar kawasan pesisir Teluk Parsi, sekali gus memperluaskan skop geografi kuasa pencegahannya.

Sebarang pengurangan berterusan terhadap keupayaan pengumpulan risikan menggunakan dron akan menjejaskan mutu maklumat yang diperlukan bagi menyokong operasi keselamatan maritim, pemantauan pergerakan armada Iran dan penyediaan pilihan ketenteraan sekiranya berlaku krisis di Selat Hormuz.

Tempoh pemulihan operasi bergantung kepada tahap sebenar kerosakan terhadap hangar, sistem sokongan serta pesawat yang berada di dalamnya, selain kemampuan Amerika Syarikat membina semula kemudahan tersebut atau memindahkan operasi ke lokasi lain, yang sehingga kini masih belum dapat dipastikan.

Secara keseluruhannya, insiden ini dijangka mempercepatkan perdebatan dalam kalangan pembuat dasar pertahanan Amerika Syarikat dan negara-negara sekutu mengenai keseimbangan terbaik antara kehadiran ketenteraan hadapan dengan kebolehselamatan aset strategik dalam era di mana ancaman peluru berpandu balistik semakin meluas, lebih tepat dan semakin sukar dipatahkan.