(DEFENCE SECURITY ASIA) — Amerika Syarikat dan Filipina sedang membangunkan Pulau Balabac sebagai hab logistik udara-maritim yang mampu menerima pasukan bergilir, pesawat besar, kapal tentera, peralatan prakedudukan dan sistem persenjataan bergerak berhampiran Laut China Selatan.

Bagi Malaysia, pembangunan itu penting kerana Selat Balabac menghubungkan Laut China Selatan dengan laluan menuju Laut Sulu dan Laut Sulawesi, sekali gus menempatkan infrastruktur ketenteraan baharu berhampiran persekitaran keselamatan Sabah.

Pulau Balabac terletak di utara Sabah merentasi Selat Balabac, menjadikan kedudukannya berdekatan laluan maritim timur Malaysia yang menghubungkan Laut China Selatan, Laut Sulu dan Laut Sulawesi.

Pelan yang diketahui umum tidak menjadikan Balabac pangkalan peluru berpandu kekal Amerika, tetapi menyediakan landasan, kemudahan pesisir, pusat arahan, stor, utiliti dan penginapan untuk menerima sistem tempur dengan pantas.

Di bawah Perjanjian Kerjasama Pertahanan Dipertingkatkan (EDCA), Balabac kekal sebagai kemudahan Filipina di bawah kawalan Angkatan Tentera Filipina, manakala pasukan Amerika diberikan akses bergilir bagi pembinaan, latihan dan prakedudukan peralatan.

Pengaturan itu memisahkan kedaulatan daripada kegunaan ketenteraan kerana Washington tidak memiliki pulau berkenaan, tetapi boleh memanfaatkan infrastrukturnya bagi mempercepatkan penempatan ketika latihan, bencana kemanusiaan atau krisis serantau.

Kompleks tersebut menggabungkan landasan dwiguna Catagupan sepanjang 3,000 meter dengan Stesen Tentera Laut Narciso del Rosario, yang sedang dilengkapi jeti lebih besar, tanjakan pendaratan dan kawasan persediaan logistik.

Ketika latihan Balikatan 2026, tentera Amerika, Filipina dan Australia melaksanakan latihan menawan lapangan terbang di Catagupan, membuktikan landasan itu sudah mempunyai nilai operasi walaupun belum ditauliahkan secara rasmi.

Tentera Amerika turut mendaratkan pelancar M142 HIMARS menggunakan kapal pendarat besar, menembak roket latihan M28A1 Reduced Range Practice Rocket sebelum berundur, sekali gus mengesahkan keupayaan penempatan sementara.

Setiausaha Tentera Darat Amerika Syarikat, Dan Driscoll, menyifatkan tembakan itu sebagai demonstrasi pencegahan dan keselamatan Selat Balabac, yang menghubungkan tembakan daratan ekspedisi dengan penguasaan laluan menuju Laut Sulu dan Sulawesi.

Menteri Pertahanan Filipina, Gilberto Teodoro, berkata komponen udara dan laut itu perlu membentuk kompleks bersepadu selepas tanah tambahan diperoleh, mencerminkan postur yang menggabungkan mobiliti, pengawasan, arahan dan logistik.

Tiada inventori awam mengesahkan GMLRS, ATACMS, Precision Strike Missile, Tomahawk, NMESIS, BrahMos atau peluru berpandu tempur lain ditempatkan secara kekal di Balabac, namun keupayaan menerima persenjataan ketika krisis tetap relevan kepada Malaysia.

(KLIK SINI): “Pangkalan Tentera Balabac” Disokong AS Hanya 50KM Dari Sabah, Malaysia Perkukuh Pertahanan

Apa Yang Sedang Dibangunkan Washington dan Manila di Balabac

Lapangan Terbang Catagupan meliputi kira-kira 300 hektar serta mempunyai landasan sepanjang hampir 3,000 meter yang dilaporkan mampu menerima pesawat kelas Airbus, termasuk pesawat pengangkut lebih besar berbanding platform rondaan ringan.

Landasan yang dibiayai Filipina itu dibangunkan sebelum Balabac dinamakan sebagai lokasi EDCA pada 2023, susulan perjanjian 2018 antara pihak berkuasa Palawan dengan Tentera Udara Filipina bagi mewujudkan pangkalan operasi hadapan.

Perbezaan itu penting kerana landasan berkenaan bukan projek pembinaan Amerika, namun akses EDCA membolehkan pesawat, anggota, bekalan dan peralatan Amerika memanfaatkan kemudahan milik Filipina secara bergilir.

Kemajuan pembinaan dilaporkan meningkat daripada kira-kira 41 peratus pada Oktober 2020 kepada sekitar 89 peratus menjelang Julai 2024, manakala pemeriksaan berikutnya menunjukkan kegunaan operasi mendahului penyiapan rasmi kemudahan tersebut.

Bangunan arahan dan kawalan dengan menara antena bersepadu masih dibina ketika pemeriksaan Jun 2025, menunjukkan Catagupan dirancang bagi menyokong komunikasi dan penyelarasan operasi, bukan sekadar menjadi landasan pengangkutan.

Kemudahan lain yang dirancang termasuk gudang bantuan kemanusiaan dan bencana, berek, tempat penginapan serta bangunan sokongan pangkalan hadapan yang boleh menyokong operasi bantuan atau penempatan ketenteraan bergilir.

Di empat lokasi EDCA yang ditambah pada 2023, projek cadangan pembiayaan Amerika merangkumi hangar, gudang, penginapan, dewan makan, sistem arahan, penambahbaikan jeti, bekalan air, sistem elektrik, penjana dan kemudahan sokongan.

Bagaimanapun, projek itu tidak diperincikan secara terbuka mengikut lokasi, menyebabkan setiap kemudahan yang bakal dibiayai Washington di Balabac perlu dikenal pasti secara berhati-hati dan tidak dianggap sudah disiapkan.

Kategori infrastruktur tersebut tetap memperlihatkan konsep operasinya, iaitu menyediakan keupayaan penerimaan, penyimpanan, komunikasi, penginapan, tenaga, air dan pengendalian kargo supaya pasukan bergilir kurang bergantung kepada pangkalan yang jauh.

Dari perspektif keselamatan Sabah, Catagupan meningkatkan potensi mobiliti dan pengawasan serantau, namun tiada skuadron tempur Filipina, detasmen penerbangan Amerika atau pesawat bersenjata diumumkan ditempatkan secara kekal di situ.

Persenjataan Yang Benar-Benar Pernah Dikerahkan ke Balabac

Satu-satunya penempatan berkaitan peluru berpandu Amerika yang disahkan secara terbuka di Balabac membabitkan M142 HIMARS daripada Batalion Kelima, Rejimen Artileri Medan Ketiga ketika latihan Balikatan pada 2 Mei 2026.

Sebuah kapal pendarat besar kelas Runnymede membawa pelancar itu ke daratan, membolehkan anggota tentera membentuk kedudukan tembakan sementara, melancarkan roket latihan dan membawa keluar sistem melalui laluan pesisir sama.

Munisi yang digunakan ialah M28A1 Reduced Range Practice Rocket, bukannya roket tempur GMLRS, ATACMS, Precision Strike Missile, peluru berpandu antikapal atau senjata jarak jauh untuk menyerang sasaran operasi.

Nilai strategik latihan tersebut terletak pada pengesahan kitaran “bergerak, menembak dan berpindah” dalam persekitaran kepulauan, membolehkan pelancar tiba tanpa diduga sebelum meninggalkan kedudukan bagi mengelakkan proses penyasaran lawan.

Mobiliti sedemikian merumitkan perisikan, pengawasan dan peninjauan kerana pihak lawan perlu memantau pantai pendaratan, jalan raya, lapangan terbang, lokasi perlindungan, kawasan persediaan serta pengangkutan maritim.

Demonstrasi itu turut membuktikan pesisir Balabac boleh menyokong pergerakan pelancar bergerak berat, sekali gus meningkatkan kepentingan tanjakan pendaratan dan kawasan persediaan tentera laut bagi operasi tembakan daratan ekspedisi.

Pengunduran pelancar selepas latihan sama penting dengan ketibaannya kerana ia membuktikan konsep penempatan sementara, tanpa sebarang bukti bahawa HIMARS atau stok peluru berpandu operasi ditinggalkan secara kekal di pulau tersebut.

Satu latihan menangkis pendaratan di Palawan turut menggunakan empat roket latihan jarak terhad, namun lokasi yang tidak konsisten menyebabkan kejadian itu tidak boleh disahkan sebagai penempatan kedua di Balabac.

Typhon, NMESIS dan peluru berpandu antikapal Type 88 Jepun dioperasikan di lokasi lain di Filipina sepanjang musim latihan sama, maka kehadiran sistem tersebut di tempat lain tidak membuktikan ia ditempatkan di Balabac.

Malaysia perlu menilai kemunculan HIMARS itu sebagai demonstrasi laluan penempatan berhampiran persekitaran maritim Sabah, bukannya bukti bahawa peluru berpandu jarak jauh Amerika telah ditempatkan secara kekal berhadapan wilayah Malaysia.

Persenjataan Yang Berpotensi Disokong Balabac Ketika Krisis

HIMARS ialah platform pelancar yang kesan operasinya bergantung kepada munisi digunakan, membolehkan kenderaan sama membawa roket latihan, roket berpandu, peluru berpandu balistik jarak dekat atau konfigurasi senjata jarak lebih jauh.

Senjata serasi yang diketahui umum termasuk roket GMLRS berjarak kira-kira 70 hingga 92 kilometer, ATACMS sekitar 300 kilometer dan Precision Strike Missile Increment 1 dalam kelas jarak hampir 499 kilometer.

Keupayaan itu menunjukkan jangkauan teori daripada kedudukan ekspedisi, namun keserasian pelancar tidak membuktikan sebarang munisi tempur pernah dihantar, disimpan, diperuntukkan atau diluluskan untuk digunakan dari Balabac.

Varian Precision Strike Missile dengan pencari sasaran maritim berpotensi menyediakan keupayaan antikapal bergerak, namun sistem tersebut masih dalam pengujian atau proses pemerolehan segera pada 2026 dan tidak dikenal pasti sebagai aset Balabac.

Landasan panjang Catagupan berpotensi menerima pesawat pengangkut yang membawa anggota, kenderaan, penderia, peluru atau peralatan sokongan, namun panjang landasan sahaja tidak membuktikan penghantaran sistem persenjataan tertentu telah dirancang.

Tanjakan pendaratan tentera laut pula membolehkan kapal pendarat menurunkan kenderaan berat dan kargo, sekali gus menyediakan laluan kedua bagi menyokong bateri peluru berpandu bergerak tanpa bergantung sepenuhnya kepada pengangkutan udara.

Berdasarkan lukisan projek, jeti yang dirancang mampu menerima kapal bersaiz frigat atau pemusnah, namun tiada kapal tempur utama Filipina atau Amerika dinamakan sebagai aset yang akan berpangkalan kekal di Balabac.

Tiada pengumuman menempatkan bateri BrahMos Filipina, pesawat tempur FA-50, Super Tucano, pelancar Typhon Amerika, kenderaan NMESIS, peluru berpandu operasi HIMARS atau unit penerbangan tempur secara kekal di kompleks tersebut.

Kesan ketenteraannya terletak pada keupayaan terpendam kerana Balabac berpotensi menyokong kemasukan, penyebaran, pembekalan dan pengunduran persenjataan secara pantas, sambil mengekalkan kekaburan mengenai aset yang disimpan ketika keadaan biasa.

Perancang pertahanan Malaysia perlu membezakan keupayaan terbukti daripada andaian niat kerana penilaian berlebihan boleh memesongkan ancaman terhadap Sabah, manakala mengabaikan kapasiti Balabac boleh menyebabkan aliran pasukan ketika krisis dipandang ringan.

Logistik dan Akses Tentera Laut Memungkinkan Penempatan Persenjataan

Stesen Tentera Laut Narciso del Rosario sebelum ini hanya menyokong bot peronda kecil, namun pembinaan jeti konkrit atau tambak baharu membolehkannya menerima kapal lebih besar serta memperluas pilihan pembekalan dan tambatan sementara.

Tanjakan pendaratan dan kawasan persediaan menjadi komponen penting kerana kedua-duanya membolehkan kapal pendarat serta lori membawa jentera pembinaan, kenderaan tentera, peralatan kejuruteraan, bahan api, bekalan dan pelancar bergerak terus ke daratan.

Kedudukan Balabac yang terpencil menjadikan rangkaian logistik itu lebih penting berbanding mana-mana sistem persenjataan kerana operasi tempur tidak dapat dipertahankan tanpa peluru, bahan api, penyelenggaraan, tenaga, komunikasi, air, penginapan dan pembekalan terlindung.

Keutamaan membina tanjakan pendaratan sebelum jeti mencerminkan keperluan praktikal untuk membawa masuk bahan berat bagi menyokong pembinaan seterusnya serta menyediakan kemudahan bagi penempatan ketenteraan lebih besar dan berpanjangan.

Teodoro menyifatkan stesen tentera laut itu sebagai kemudahan untuk menghalang pengawasan asing di laluan antarabangsa, namun pencegahan berkesan memerlukan penderia, pasukan peronda, komunikasi selamat, prosedur tindak balas dan kehadiran operasi berterusan.

Pengintegrasian pesisir dengan Catagupan berpotensi mewujudkan kompleks penerimaan bersama, membolehkan kargo tiba melalui laut sebelum dipindahkan menerusi kawasan persediaan darat bagi menyokong pesawat, unit pengawasan, pelancar bergerak atau operasi kemanusiaan.

Pembiayaan Amerika berjumlah kira-kira AS$82 juta bagi lokasi asal EDCA serta permohonan AS$128 juta untuk 36 projek di seluruh Filipina memperlihatkan pelaburan lebih luas, tetapi tidak menyediakan pecahan perbelanjaan khusus bagi Balabac.

Anggaran AS$3.1 juta untuk landasan dan AS$5.5 juta bagi elemen tentera laut mungkin hanya meliputi sebahagian kontrak, sekali gus menimbulkan ketidakpastian mengenai kos keseluruhan pembangunan infrastruktur ketenteraan bersepadu di pulau itu.

EDCA membenarkan prakedudukan peralatan, bekalan dan kelengkapan sambil melarang senjata nuklear, namun tiada inventori terbuka mengesahkan peluru berpandu tempur Amerika disimpan dalam kemudahan peluru atau gudang di Balabac.

Balabac wajar difahami sebagai platform logistik baharu yang memungkinkan penempatan persenjataan sementara, namun kedudukannya masih berbeza daripada kubu bersenjata kekal dengan unit peluru berpandu, depoh peluru dan formasi tempur khusus.

Mengapa Balabac Penting Kepada Malaysia dan Sabah

Kedudukan Balabac bersebelahan laluan yang menghubungkan Laut China Selatan dengan Laut Sulu dan Laut Sulawesi menjadikan pembangunan kompleks itu relevan kepada Sabah, walaupun tiada bukti Malaysia merupakan sasaran operasinya.

Peningkatan pengawasan, pengangkutan udara, akses tentera laut dan penempatan pasukan bergilir berpotensi menambah trafik ketenteraan berhampiran laluan maritim timur Malaysia, sekali gus memerlukan Kuala Lumpur memantau latihan, pergerakan pasukan dan corak tindak balas krisis.

Kesan utama terhadap Malaysia ialah perubahan postur ketenteraan serantau apabila infrastruktur milik Filipina mampu menerima keupayaan Amerika dengan lebih pantas, mengekalkannya lebih lama dan memindahkannya melalui laluan udara serta pesisir berhampiran Sabah.

Keupayaan itu boleh memperkukuh bantuan kemanusiaan, tindak balas bencana, pemantauan maritim dan kerjasama keselamatan, tetapi turut meningkatkan kepentingan Balabac ketika persaingan strategik atau konfrontasi Laut China Selatan membabitkan kuasa luar.

Kehadiran sekutu yang semakin padat berpotensi mencetuskan peningkatan aktiviti pengawasan dan pengawasan balas, sekali gus memerlukan Malaysia membezakan rondaan rutin, latihan ketenteraan, pengukuhan pasukan ketika krisis dan persiapan operasi tempur.

Penempatan peluru berpandu bergerak mewujudkan ketidakpastian kerana pelancar boleh dibawa masuk sementara menggunakan kapal pendarat atau pesawat pengangkut, beroperasi dari kedudukan tersebar dan berundur tanpa meninggalkan jejak bateri kekal.

Malaysia perlu memantau infrastruktur sokongan bersama kemunculan persenjataan kerana gudang, sistem bahan api, rangkaian komunikasi, akses jeti, kawasan persediaan dan penginapan sering menggambarkan kapasiti operasi dengan lebih tepat berbanding kehadiran pelancar sementara.

Ketiadaan peluru berpandu kekal yang disahkan mengurangkan asas untuk menggambarkan Balabac sebagai ancaman langsung terhadap Sabah, tetapi tidak menghapuskan kepentingan strategik keupayaan membawa masuk pengukuhan tentera dengan pantas berhampiran Malaysia.

Balabac juga boleh menjadi sasaran pengawasan dan penyasaran lebih penting ketika konflik meluas, sekali gus meningkatkan aktiviti ketenteraan di koridor maritim berdekatan walaupun wilayah Malaysia berada di luar objektif operasi pihak bertelagah.

Kesimpulan berimbang menunjukkan Washington dan Manila sedang membina keupayaan akses, logistik, arahan serta penempatan pasukan dan bukannya mengumumkan pangkalan peluru berpandu kekal, namun pembangunan itu tetap berpotensi mengubah persekitaran keselamatan Sabah.

Balabac Berpotensi Memperluas Pengawasan di Laluan Maritim Sabah

Bangunan arahan dan kawalan serta menara antena bersepadu yang sedang dibangunkan di Catagupan menunjukkan Balabac dirancang untuk menyokong komunikasi dan penyelarasan operasi, termasuk perkongsian maklumat antara pasukan Filipina dengan tentera Amerika.

Apabila digabungkan dengan pesawat rondaan maritim, kapal tentera dan aset pemerhatian darat, rangkaian itu berpotensi meningkatkan pemantauan pergerakan melalui Selat Balabac serta laluan menghubungkan Laut China Selatan, Laut Sulu dan Laut Sulawesi.

Bagi Malaysia, peningkatan pengawasan Filipina dan Amerika boleh menyumbang kepada kesedaran maritim, tindak balas kecemasan dan pemantauan aktiviti rentas sempadan, namun jenis penderia, kawasan liputan serta aturan perkongsian maklumat belum diperincikan.

Infrastruktur sama turut berpotensi menarik peningkatan aktiviti peninjauan asing dan pemantauan elektronik, menjadikan Balabac hab ketenteraan yang diperhatikan secara dekat serta petunjuk kepada niat strategik lebih luas berdasarkan pergerakan pesawat dan kapal.

Persaingan perisikan yang meningkat boleh melimpah ke ruang maritim berkepentingan kepada Sabah, menghasilkan corak pengawasan dan pengawasan balas lebih padat walaupun Malaysia tidak terbabit secara langsung dalam objektif pihak yang berkonfrontasi.

Malaysia perlu membezakan pemantauan rutin, penyelarasan kemanusiaan dan latihan berjadual daripada pergerakan luar biasa yang menunjukkan pengukuhan pasukan, penyebaran aset atau persediaan operasi ketika krisis Laut China Selatan semakin meruncing.

Keberkesanan peranan pengawasan Balabac bergantung kepada jenis penderia dipasang, jarak pengesanan, keselamatan komunikasi, keupayaan pemprosesan data serta integrasi dengan rangkaian kesedaran domain maritim Filipina atau Amerika.

Aktiviti di sekitar gudang, penjana, kemudahan bahan api, sistem antena, kawasan parkir pesawat dan zon persediaan tentera laut boleh memberikan petunjuk sama ada Balabac menyokong rondaan rutin atau operasi berintensiti tinggi.

Ketiadaan inventori penderia terperinci bermakna penilaian mengenai liputan ke arah Sabah mesti dibuat secara bersyarat, dengan membezakan kewujudan infrastruktur arahan yang disahkan daripada andaian berhubung jangkauan teknikal dan misi pengumpulan risikannya.

Potensi pengawasan Balabac menawarkan peluang kerjasama serta ketidakpastian strategik kepada Malaysia, menjadikan kesedaran situasi berterusan semakin penting ketika pulau di utara Sabah itu berkembang sebagai hab operasi udara-maritim lebih berkeupayaan.

(KLIK SINI): Filipina Mahu Peroleh Sistem Roket HIMARS, Tambah Perolehan Brahmos

Balabac Berpotensi Memperluas Pengawasan di Laluan Maritim Sabah

Bangunan arahan dan kawalan serta menara antena bersepadu yang sedang dibangunkan di Catagupan menunjukkan Balabac dirancang untuk menyokong komunikasi dan penyelarasan operasi, sekali gus berpotensi meningkatkan perkongsian maklumat antara pasukan Filipina dengan tentera Amerika.

Apabila digabungkan dengan pesawat rondaan maritim, kapal tentera dan aset pemerhatian darat, seni bina itu berpotensi meningkatkan pemantauan pergerakan melalui Selat Balabac serta laluan berdekatan yang menghubungkan Laut China Selatan, Laut Sulu dan Laut Sulawesi.

Bagi Malaysia, peningkatan keupayaan pengawasan Filipina dan Amerika boleh menyumbang kepada kesedaran maritim, tindak balas kecemasan dan pemantauan aktiviti rentas sempadan, namun jenis penderia, kawasan liputan serta aturan perkongsian maklumat belum diperincikan.

Infrastruktur sama turut berpotensi menarik peningkatan aktiviti peninjauan asing dan pemantauan elektronik, menjadikan Balabac nod ketenteraan yang semakin diperhatikan serta petunjuk kepada niat serantau berdasarkan komunikasi, pergerakan pesawat dan aktiviti kapal.

Persaingan perisikan yang semakin meningkat boleh melimpah ke ruang maritim berkepentingan kepada Sabah, sekali gus menghasilkan corak pengawasan dan pengawasan balas lebih padat walaupun Malaysia berada di luar objektif operasi pihak berkonfrontasi.

Malaysia perlu membezakan pemantauan rutin, penyelarasan kemanusiaan dan latihan berjadual daripada pergerakan luar biasa yang menunjukkan pengukuhan pasukan, penyebaran aset atau persediaan operasi ketika krisis keselamatan Laut China Selatan semakin meruncing.

Keberkesanan peranan pengawasan Balabac bergantung kepada jenis penderia yang dipasang, jarak pengesanan, keselamatan komunikasi, keupayaan pemprosesan data serta integrasinya dengan rangkaian kesedaran domain maritim Filipina atau Amerika.

Aktiviti di sekitar gudang, penjana, kemudahan bahan api, sistem antena, kawasan parkir pesawat dan zon persediaan tentera laut boleh memberikan petunjuk sama ada Balabac menyokong rondaan rutin atau operasi berintensiti tinggi.

Ketiadaan inventori penderia Balabac yang terperinci bermakna penilaian mengenai liputan ke arah Sabah mesti dibuat secara bersyarat, dengan membezakan kewujudan infrastruktur arahan yang disahkan daripada andaian mengenai jangkauan teknikal dan misi pengumpulan risikannya.

Potensi pengawasan Balabac yang semakin berkembang menawarkan peluang kerjasama serta ketidakpastian strategik kepada Malaysia, menjadikan kesedaran situasi berterusan semakin penting ketika pulau di utara Sabah itu berkembang sebagai hab operasi udara-maritim lebih berkeupayaan.