Arab Saudi Terima UCAV Bayraktar Akıncı Buatan Turkiye Tahun Ini: Ubah Keseimbangan Kuasa Udara Timur Tengah

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Arab Saudi bakal menjadi antara negara Teluk pertama yang mengoperasikan Unmanned Combat Aerial Vehicle (UCAV) Bayraktar Akıncı buatan Turkiye, satu perkembangan yang disifatkan penganalisis sebagai mercu tanda yang mampu mengubah keseimbangan kuasa ketenteraan di Timur Tengah.

Laporan media Arab dan Turkiye mengesahkan bahawa Riyadh telah mempercepatkan persiapan bagi mengintegrasikan dron Akıncı ke dalam Tentera Udara Diraja Saudi (RSAF), dengan unit pertama dijangka dihantar tahun ini.

Langkah itu menekankan tekad strategik Riyadh untuk mempelbagaikan rakan kerjasama pertahanan sambil mendapatkan akses kepada teknologi udara tanpa pemandu paling canggih di luar Amerika Syarikat.

Asas kepada pemerolehan ini telah diletakkan pada Julai 2023, apabila Arab Saudi menandatangani perjanjian dianggarkan bernilai US$3.5 bilion (RM14.7 bilion) dengan Baykar Technologies dari Turkiye bagi memperoleh UCAV Akıncı.

Perjanjian tersebut merupakan eksport pertahanan tunggal terbesar dalam sejarah Turkiye, sekali gus mengukuhkan kedudukan Baykar sebagai salah satu pengeluar dron paling berpengaruh dalam sektor pertahanan global.

Lebih penting, perjanjian itu melangkaui kontrak pembelian semata-mata dengan turut merangkumi pemindahan teknologi secara menyeluruh, pengeluaran bersama, dan pembuatan tempatan di Arab Saudi.

Dengan mengintegrasikan Akıncı ke dalam ekosistem industri pertahanan negara, Riyadh menyelaraskan pemerolehan ini dengan strategi Vision 2030 yang bercita-cita tinggi, bertujuan mengurangkan pergantungan kepada import senjata asing serta mewujudkan sektor pertahanan domestik yang mampan.

Pemerolehan Akıncı juga mencerminkan pengiktirafan Riyadh bahawa konflik masa hadapan di Teluk akan dibentuk sama ada oleh kawanan dron, aset serangan tepat dan peperangan elektronik, sama seperti pesawat pejuang tradisional dan sistem peluru berpandu.

Penganalisis menekankan bahawa dengan mendapatkan pemindahan teknologi dan pemasangan tempatan, Arab Saudi bukan sekadar membeli sebuah platform, tetapi meletakkan dirinya sebagai hab serantau bagi pengeluaran UCAV canggih, dengan potensi mengeksport kepada rakan-rakan Majlis Kerjasama Teluk (GCC) pada masa depan.

Perjanjian ini turut memperkukuh imej Turkiye sebagai rakan pertahanan yang boleh dipercayai, dengan sistem yang telah teruji dalam pertempuran menawarkan alternatif lebih berkesan berbanding platform Barat yang sering terikat dengan kawalan eksport atau proses kelulusan yang panjang.

Bagi Iran dan rangkaian proksinya, pengoperasian Akıncı dalam RSAF mewakili cabaran baharu, kerana keupayaan serangan tepat jarak jauh dan peperangan elektronik dron itu secara langsung mengancam tapak peluru berpandu, pangkalan dron dan laluan bekalan yang kritikal kepada strategi serantau Tehran.

Ketua Pegawai Teknologi Baykar, Selçuk Bayraktar mengesahkan pada Ogos 2025 bahawa barisan pengeluaran untuk UCAV Akıncı sedang ditubuhkan di Arab Saudi.

Pengumuman itu bukan sahaja menandakan kemajuan awal dalam kontrak, tetapi juga permulaan kepada pemasangan tempatan dan potensi penyesuaian masa depan dron itu untuk memenuhi keperluan operasi khusus Saudi.

Usaha sama dengan Saudi Arabian Military Industries (SAMI) dijangka akan menghasilkan UCAV Akıncı pertama yang dipasang di dalam negara menjelang 2026, walaupun ada penganalisis berpendapat integrasi ke dalam unit RSAF boleh berlaku lebih awal.

Kerjasama ini mewakili perubahan besar dalam hubungan pertahanan Saudi-Turkiye selepas bertahun-tahun tegang akibat insiden Jamal Khashoggi pada 2018.

Usaha lokalisasi ini juga memberi kawalan berdaulat kepada Riyadh dalam aspek penyelenggaraan, naik taraf dan pengubahsuaian misi, sekali gus mengurangkan pergantungan operasi kepada pembekal luar semasa krisis.

Pemerhati industri menegaskan bahawa penubuhan barisan pengeluaran Akıncı di Arab Saudi akan mempercepatkan pembangunan tenaga kerja industri pertahanan negara, mewujudkan pekerjaan berkemahiran tinggi dan membina kepakaran jangka panjang dalam sistem tanpa pemandu.

Dengan memasukkan kepakaran Turkiye ke dalam ekosistem SAMI, Arab Saudi turut membuka jalan kepada program penyelidikan dan pembangunan bersama yang berpotensi menghasilkan varian dron tempatan yang dioptimumkan untuk peperangan gurun dan operasi maritim Teluk.

Secara strategik, inisiatif ini memberi isyarat jelas kepada Washington dan ibu negara Eropah bahawa Riyadh tidak lagi bergantung kepada satu rakan pertahanan semata-mata, sebaliknya mengamalkan model pemerolehan pelbagai sumber bagi memaksimumkan autonomi dan pengaruh dalam kerjasama keselamatan.

UCAV Akıncı: Keunggulan Teknikal

Bayraktar Akıncı ialah pesawat tempur tanpa pemandu altitud tinggi berdaya tahan lama (HALE) yang direka untuk menyampaikan keupayaan peringkat strategik yang sebelum ini hanya terhad kepada platform berawak.

Dengan berat berlepas maksimum melebihi 5.5 tan dan kapasiti muatan 1,350 kg, Akıncı mampu membawa pelbagai jenis senjata berpandu tepat, sistem peperangan elektronik dan sensor canggih.

Dron ini mempunyai daya tahan 25 jam dan jarak operasi 7,500 km, menjadikannya antara UCAV dengan jarak paling jauh di dunia, mengatasi banyak pesaing dalam kategorinya.

Dikuasakan oleh enjin turboprop berkembar dan mampu beroperasi pada altitud 45,000 kaki, Akıncı menawarkan Arab Saudi tahap keberadaan berterusan yang tiada tandingan dalam persekitaran dipertikaikan, di mana dron buatan Amerika dan China sering menghadapi masalah daya tahan serta kelangsungan operasi.

Akıncı direka dengan seni bina modular yang membolehkannya mengintegrasikan muatan baharu dengan pantas, memastikan Arab Saudi dapat menyesuaikan platform ini kepada ancaman baharu seperti pengesanan peluru berpandu hipersonik atau operasi anti-dron.

Berbeza dengan kebanyakan UCAV buatan China seperti Wing Loong II, Akıncı diperakui untuk membawa bom berat berpandu tepat termasuk keluarga MK-82/83/84 dengan kit panduan pintar buatan Turkiye, memberikan keupayaan serangan setara dengan pesawat pejuang generasi keempat.

Pautan SATCOM berkembar membolehkan kawalan selamat di luar garis pandang, membolehkan operator Saudi melaksanakan misi di Laut Merah, Teluk Parsi, malah sejauh Tanduk Afrika (Horn of Africa).

Avionik dan sistem kawalan penerbangan tiga kali ganda lebih berat memberi tahap kebolehpercayaan jarang terdapat pada dron eksport, meningkatkan kadar sortie dan keyakinan operasi bagi komander Saudi.

Selain misi serangan, Akıncı boleh berfungsi sebagai platform mini-AWACS dengan menggunakan radar AESA dan suite ELINT untuk mengesan pesawat musuh dan pelancaran peluru berpandu, sekali gus melengkapkan armada E-3A Sentry berawak Arab Saudi.

Gabungan ketahanan, fleksibiliti serangan dan keupayaan ISR canggih menjadikan Akıncı bukan sekadar UCAV taktikal tetapi aset strategik yang mampu mengubah pendekatan Arab Saudi terhadap dominasi udara di Timur Tengah.

Keupayaan Peluru Berpandu Kruis dan Serangan Supersonik

Apa yang membezakan Akıncı daripada pesaingnya ialah kebolehannya melancarkan peluru berpandu pelayaran jarak jauh dan senjata supersonik.

Pada Julai 2025, Turkiye memperlihatkan keserasian Akıncı dengan peluru berpandu pelayaran mini Kemankeş 1, senjata jarak jauh berasaskan AI yang mampu melaksanakan serangan tepat terhadap infrastruktur kritikal dan sasaran bergerak.

Platform ini juga direka untuk mengintegrasikan siri peluru berpandu pelayaran SOM subsonik, memperluaskan keupayaan untuk menembusi jauh ke dalam ruang udara musuh tanpa mendedahkan juruterbang Saudi kepada bahaya.

Selain itu, Akıncı telah diuji dengan peluru berpandu supersonik TRG-230-iHA, membolehkan opsyen serangan pantas yang mengurangkan masa tindak balas musuh secara drastik.

Bagi Arab Saudi, ini bermakna Akıncı boleh digunakan untuk meneutralkan tapak peluru berpandu Iran, pusat arahan atau aset tentera laut di Teluk dalam masa beberapa minit selepas dilancarkan.

Sistem avionik dan elektronik Akıncı mewakili lonjakan besar untuk armada dron Riyadh.

Platform ini dilengkapi radar AESA MURAD yang dibangunkan secara domestik, memberi keupayaan pengesanan, penjejakan dan penyasaran yang unggul merentas pelbagai domain.

Ia turut dilengkapi radar aperture sintetik (SAR), penunjuk sasaran bergerak darat (GMTI), serta sistem perisikan elektronik (ELINT), menjadikannya platform ISR yang berkuasa.

Dilengkapi radar udara-ke-udara dan sistem elak pelanggaran, Akıncı mampu beroperasi dalam ruang udara yang sesak dan kompleks, seperti Laut Merah atau Teluk Parsi.

Dalam peperangan elektronik, Akıncı membawa pod gangguan KUZGUN-EW yang membolehkannya mengganggu radar dan komunikasi musuh, satu keupayaan yang boleh melemahkan kawanan dron Iran atau sistem panduan peluru berpandu Houthi.

Ciri-ciri ini menjadikan Akıncı bukan sahaja dron serangan tetapi platform pelbagai misi dengan nilai pencegahan jauh melampaui kosnya.

Implikasi Serantau: Faktor Iran

Pengintegrasian UCAV Akıncı ke dalam arsenal Arab Saudi berlaku ketika ketegangan serantau semakin memuncak, khususnya dengan Iran.

Konflik berterusan di Yaman menyaksikan pemberontak Houthi menggunakan dron dan peluru berpandu yang dibekalkan Iran untuk menyerang infrastruktur Saudi.

Akıncı memberi Riyadh keupayaan untuk memburu, memintas dan menyerang ancaman ini sebelum ia mencapai wilayah Saudi.

Lebih jauh, kebolehan melancarkan serangan tepat jarak jauh terhadap aset Iran di seluruh Teluk boleh mengubah keseimbangan strategik memihak kepada Riyadh, menawarkan pencegah jarak jauh yang kredibel terhadap arsenal peluru berpandu dan dron Tehran.

Keupayaan ini turut melengkapkan sistem pertahanan peluru berpandu berlapis Arab Saudi, yang banyak bergantung kepada bateri Patriot dan THAAD buatan Amerika Syarikat.

Kebolehan Akıncı untuk berada lama di titik-titik maritim strategik seperti Selat Hormuz memberi Arab Saudi pilihan pengawasan dan serangan berterusan terhadap pergerakan tentera laut Iran.

Pod peperangan elektroniknya boleh mengganggu atau menjejaskan sistem panduan dron Iran seperti Shahed-136 dan Mohajer-6, mengurangkan keberkesanan strategi peperangan asimetri Tehran.

Dengan menempatkan UCAV Akıncı di pangkalan-pangkalan di Wilayah Timur, Riyadh boleh mengekalkan liputan ISR berterusan ke atas tapak pelancaran peluru berpandu Iran di Khuzestan dan Bushehr, kawasan kritikal kepada postur pencegahan strategik Tehran.

Penganalisis ketenteraan berhujah bahawa integrasi peluru berpandu pelayaran membolehkan Arab Saudi menyerang pusat arahan Iran yang berkubu tanpa mempertaruhkan armada F-15 atau Eurofighter dalam ruang udara yang dipertahankan dengan ketat.

Kehadiran Akıncı juga menyukarkan perancangan pertahanan udara Iran, kerana Tehran terpaksa mengalihkan sumber radar dan peluru berpandu yang terhad untuk menangani ancaman tanpa pemandu yang mampu membanjiri pertahanan melalui taktik ketepuan.

Akhirnya, pemerolehan ini memperkukuh keupayaan Riyadh untuk memprojeksi kuasa melepasi sempadan sambil meyakinkan sekutu GCC bahawa Arab Saudi mampu menjadi penyeimbang kepada peluasan pengaruh Iran.

Jejak Luas Turkiye dalam Pertahanan Teluk

Turkiye secara konsisten memperluaskan eksport pertahanannya ke seluruh Teluk, dengan Qatar, UAE dan kini Arab Saudi muncul sebagai pelanggan utama.

Bagi Ankara, pemerolehan Riyadh bukan sekadar kejayaan komersial tetapi juga kejayaan strategik dalam mengukuhkan pengaruh Turkiye dalam pasaran pertahanan Teluk.

Dengan menyingkirkan sistem Wing Loong II China dan MQ-9 Reaper Amerika daripada keutamaan pemerolehan Saudi, Ankara membuktikan bahawa sistem serasi NATO yang terbukti dalam pertempuran mampu menguasai pasaran dron Timur Tengah yang sangat kompetitif.

Dron Turkiye, khususnya Bayraktar TB2, telah membuktikan keberkesanannya dalam konflik di Libya, Syria, Nagorno-Karabakh dan Ukraine.

Akıncı, sebagai pengganti yang lebih besar dan lebih sofistikated, dijangka akan mengulangi dan melampaui kejayaan tersebut di bawah kendalian Saudi.

Namun begitu, integrasi Akıncı ke dalam RSAF tidak akan bebas daripada cabaran.

Arab Saudi perlu membangunkan doktrin operasi yang menyelaraskan platform buatan A.S. dengan sistem buatan Turkiye, khususnya dalam aspek integrasi kawalan dan arahan.

Washington mungkin melihat penerimaan UCAV buatan Turkiye oleh Riyadh dengan rasa kurang senang, memandangkan usaha Pentagon yang berterusan untuk memasarkan MQ-9B SkyGuardian sebagai platform utama bagi negara Teluk.

Namun, penganalisis berpendapat bahawa keengganan A.S. untuk meluluskan pemindahan teknologi sensitif telah mendorong negara Teluk beralih kepada pembekal alternatif seperti Turkiye dan China.

Walaupun Riyadh tidak mungkin meninggalkan pergantungan kepada sistem buatan A.S., kehadiran Akıncı membuktikan kesediaan Saudi untuk melaksanakan strategi pelbagai vendor demi mencapai autonomi strategik.

Impak Strategik di Timur Tengah

Kemasukan UCAV Akıncı ke Timur Tengah berkemungkinan mencetuskan langkah balas daripada Iran, yang boleh mempercepatkan program dron dan pertahanan udaranya sendiri.

Israel juga akan memerhati rapat paksi pertahanan Saudi-Turkiye, memandangkan keupayaan serangan jarak jauh Akıncı boleh mengubah perkiraan di Laut Merah dan Semenanjung Arab.

Bagi Emiriah Arab Bersatu yang bergantung banyak kepada dron buatan China, keputusan Arab Saudi untuk bekerjasama dengan Turkiye mungkin mencetuskan penilaian semula strategi pemerolehan.

Perlumbaan senjata dron serantau dijangka semakin sengit, dengan Turkiye muncul sebagai pembekal utama yang membentuk masa depan peperangan tanpa pemandu di Timur Tengah.

Ketika Arab Saudi bersiap sedia untuk mengoperasikan UCAV Akıncı, negara itu berada di ambang untuk mengubah doktrin kuasa udaranya.

Dengan peluru berpandu pelayaran canggih, senjata supersonik, radar AESA dan sistem peperangan elektronik yang berkuasa, Akıncı memberi Riyadh keupayaan yang sebelum ini hanya terhad kepada pesawat pejuang berawak.

Kerjasama Saudi-Turkiye bukan sekadar transaksi, tetapi transformasi, dengan pengeluaran dron dan pemindahan teknologi tertanam dalam strategi pertahanan Vision 2030 negara.

Walaupun cabaran integrasi dan geseran geopolitik masih wujud, perjanjian Akıncı menegaskan penjajaran semula strategik yang sedang berlaku di Teluk, di mana pembekal baharu dan teknologi baharu sedang melakar semula peta kuasa ketenteraan.

Kehadiran UCAV Akıncı dalam genggaman Saudi dijangka menjadi titik perubahan, yang akan bergema di Tehran, Washington dan Tel Aviv, sekali gus mentakrifkan semula kontur peperangan udara di salah satu kawasan paling volatile di dunia. — DEFENCE SECURITY ASIA