(DEFENCE SECURITY ASIA) — Perolehan Eurofighter Typhoon oleh Türkiye kini bergerak daripada peringkat persetujuan diplomatik kepada realiti operasi apabila juruterbang negara itu bersedia memulakan latihan penerbangan di Britain pada 7 September, sekali gus mempercepat usaha Ankara menutup jurang keupayaan pesawat tempur yang semakin kritikal.

Pencapaian itu melangkaui sekadar proses penukaran jenis pesawat kerana latihan berkenaan mula memindahkan kepakaran manusia, struktur penyelenggaraan dan pengetahuan sistem misi yang diperlukan Türkiye untuk membentuk pasukan Typhoon bebas ketika pesawat tempur generasi kelima KAAN masih belum mencapai kematangan operasi.

Juruterbang Türkiye tiba di Britain pada Ogos dan menamatkan latihan terminologi serta latihan darat sebelum memasuki fasa penerbangan selama lapan bulan, diikuti tiga bulan kelayakan juruterbang pengajar bagi membentuk teras sistem latihan Typhoon domestik pada masa depan.

Kementerian Pertahanan Turkiye: “Sebagai sebahagian daripada perjanjian perolehan pesawat Eurofighter Typhoon yang dimeterai dengan Kerajaan United Kingdom bagi memenuhi keperluan operasi Pemerintahan Tentera Udara kami, latihan juruterbang telah bermula pada Ogos.”

Latihan di RAF Coningsby, pangkalan utama Britain bagi penukaran operasi dan operasi barisan hadapan Typhoon, pada peringkat awal membabitkan 10 juruterbang pengajar Türkiye serta hampir 100 juruteknik dalam bidang mekanikal, avionik, persenjataan dan sistem misi.

Kumpulan tenaga mahir itu dijangka kemudian menjadi teras kepada Unit Penukaran Operasi Türkiye di Eskişehir, menjadikan program latihan Britain sebagai asas institusi untuk mengekalkan skuadron Typhoon berstatus siap tempur tanpa pergantungan berterusan kepada pusat latihan luar negara.

Program itu justeru jauh lebih besar daripada pembelian 20 pesawat baharu kerana nilai strategiknya turut bergantung kepada integrasi persenjataan, peperangan elektronik, kedaulatan data misi, sokongan logistik dan keupayaan penyelenggaraan domestik bagi menjamin operasi bebas ketika krisis serantau.

Bagi Ankara, faktor masa amat penting kerana armada tempur udaranya masih banyak bergantung kepada F-16 yang semakin berusia, manakala F-4 Phantom telah ditamatkan perkhidmatan, sekali gus meningkatkan tekanan untuk memperoleh keupayaan penguasaan udara moden sebelum KAAN mengambil alih peranan jangka panjang.

Penyingkiran Türkiye daripada program F-35 selepas memperoleh sistem pertahanan udara S-400 buatan Rusia merumitkan proses peralihan itu, sementara rundingan untuk kembali menyertai F-35 dan memperoleh tambahan F-16 Block 70 masih belum menghasilkan pesawat pada kadar yang dikehendaki Ankara.

Eurofighter sekali gus menawarkan Türkiye pesawat tempur yang boleh beroperasi secara saling kendali dengan NATO bagi merapatkan jurang antara armada warisan dan KAAN tanpa bergantung sepenuhnya kepada penyelesaian politik terhadap pertikaian S-400 yang terus membayangi akses Ankara kepada F-35.

Keperluan kepada pesawat perantara itu semakin mendesak susulan pemodenan kuasa udara serantau, termasuk pengoperasian Rafale F3R dan penerimaan F-35A oleh Greece, armada F-35 Israel serta tekanan keselamatan berterusan di Aegean, Mediterranean Timur, Syria dan Laut Hitam.

Kepentingan strategik program itu turut melangkaui Türkiye kerana tempahannya memastikan pengeluaran Typhoon Britain terus berjalan sehingga dekad 2030-an, sekali gus mengekalkan kepakaran pembuatan dan integrasi sebelum Global Combat Air Programme memasuki fasa pengeluaran yang dirancang.

Latihan penerbangan yang bermula 7 September dengan demikian menjadi manifestasi operasi pertama kepada percaturan geopolitik lebih besar yang menghubungkan transformasi kuasa udara Türkiye, postur NATO di tenggara, kesinambungan industri tempur udara Eropah dan hubungan pertahanan Ankara-London.

(KLIK SINI): Israel Bimbang Lonjakan 56 Eurofighter Typhoon Türkiye: Adakah Imbangan Kuasa Udara Mediterranean Timur Sedang Berubah?

Eurofighter Merapatkan Jurang Kritikal Keupayaan Pesawat Tempur Türkiye

Keperluan Türkiye terhadap Eurofighter lahir daripada gabungan armada yang semakin berusia, kelewatan mendapatkan keupayaan generasi kelima dan ketidaktentuan politik berhubung pesawat Amerika Syarikat, memaksa Ankara membuka beberapa laluan perolehan serentak daripada bergantung kepada satu program sahaja.

KAAN kekal sebagai tunjang strategi tempur udara jangka panjang Türkiye selepas melakukan penerbangan sulung pada Februari 2024, namun pembangunan prototaip yang masih berjalan dan ketiadaan enjin tempatan matang bermakna skuadron operasinya masih beberapa tahun daripada keperluan semasa.

Perancangan rasmi justeru melihat tempoh pertengahan 2020-an hingga pertengahan 2030-an sebagai jurang keupayaan berisiko tinggi yang memerlukan Türkiye memiliki keupayaan penguasaan udara, serangan jarak jauh dan operasi pelbagai peranan yang diyakini sebelum KAAN mencapai kematangan operasi.

Sebanyak 20 pesawat baharu itu akan dihantar secara umum dalam konfigurasi setara Tranche 4, memberikan Türkiye seni bina Typhoon moden dan bukannya platform sementara generasi lama, sekali gus mengekalkan relevansi operasi ketika negara serantau memperkenalkan pesawat semakin berkeupayaan tinggi.

Jadual penghantaran membabitkan enam pesawat pada 2030, lapan pada 2031 dan enam lagi pada 2032 menunjukkan program itu memenuhi struktur kekuatan jangka sederhana, bukannya keperluan segera dari segi jumlah, sekali gus menjelaskan usaha Ankara mendapatkan Typhoon terpakai.

Türkiye turut meneroka perolehan 12 Typhoon Tranche 3A dari Qatar dan 12 pesawat Oman bagi membentuk kekuatan operasi lebih awal, namun rundingan kerajaan dengan kerajaan itu berasingan daripada kontrak pengeluaran Britain dan statusnya masih berubah mengikut perkembangan semasa.

Pesawat Qatar menawarkan nilai operasi tinggi kerana mempunyai jam penerbangan relatif rendah, radar AESA ECRS Mk 0 serta keserasian dengan peluru berpandu Meteor, yang berpotensi mempercepat pembentukan keupayaan tempur udara jarak luar penglihatan Türkiye secara signifikan.

Namun laporan bahawa Qatar menghentikan sementara penyertaannya ketika ketegangan serantau meningkat menyerlahkan kelemahan strategik konsep pesawat perantara kerana Ankara boleh menempah pesawat baharu Britain, tetapi pembentukan skuadron lebih pantas melalui pesawat terpakai tetap bergantung kepada pertimbangan geopolitik pihak lain.

Laluan Oman bergerak lebih perlahan dan memerlukan pemodenan oleh Britain, bermakna peluasan armada Türkiye bukan sekadar pemindahan pesawat tetapi turut menuntut kapasiti pengubahsuaian, latihan juruterbang, tenaga teknikal, alat ganti, pensijilan persenjataan dan rangkaian penyelenggaraan mampan.

Türkiye dengan itu mengejar Eurofighter, kemungkinan Typhoon terpakai, F-16V, potensi kemasukan semula ke program F-35 dan KAAN secara serentak bagi memastikan tiada satu pertikaian politik, kelewatan program atau kekangan industri mampu melumpuhkan pembinaan semula kekuatan tempur udaranya.

Meteor dan Radar AESA Bina Seni Bina Tempur Udara Baharu Türkiye

Pesawat baharu itu dijangka menggunakan radar tatasusunan imbasan elektronik aktif ECRS Mk 0 keluaran Leonardo, meletakkan Türkiye dalam keluarga radar sama seperti Typhoon Qatar dan Kuwait serta meningkatkan keupayaan pengesanan, penjejakan dan pembinaan penyelesaian tembakan.

Radar ECRS Mk 2 yang lebih maju dan dibangunkan Britain dengan keupayaan serangan elektronik lebih kukuh tidak dijangka dipasang pada pesawat awal Türkiye, namun pesawat kemudian atau program naik taraf masa depan berpotensi meningkatkan lagi kapasiti peperangan elektronik armada itu.

Perbezaan itu penting kerana keberkesanan pesawat tempur moden semakin ditentukan oleh gabungan prestasi radar, sistem sokongan elektronik, serangan elektronik, perpustakaan data misi, pautan data dan persenjataan, bukannya sekadar prestasi aerodinamik atau label generasi sesebuah platform.

Meteor merupakan persenjataan disahkan paling signifikan kerana sistem pendorongan ramjet membolehkan Typhoon memiliki keupayaan udara-ke-udara jarak luar penglihatan yang berbahaya, sekali gus meningkatkan kemampuan Türkiye mengancam pesawat lawan sebelum pertempuran memasuki jarak dekat.

Perancangan persenjataan turut dilaporkan merangkumi ASRAAM bagi pertempuran udara jarak dekat dan Brimstone untuk serangan tepat darat, memberikan Typhoon seni bina pelbagai peranan yang melangkaui penguasaan udara kepada operasi serangan permukaan apabila keadaan operasi menuntutnya.

BAE Systems mengetuai integrasi persenjataan bersama MBDA, menjadikan pensijilan perisian, keserasian sistem misi dan proses ujian sebagai elemen kritikal kerana peluru berpandu tercanggih sekalipun mempunyai nilai tempur terhad tanpa penyepaduan menyeluruh dengan sensor dan sistem kawalan tembakan.

Türkiye juga memperoleh kebenaran bagi integrasi persenjataan tempatan pada masa depan termasuk Gökdoğan dan Gökhan jarak lebih jauh, namun tiada program integrasi yang telah dibiayai diumumkan, menyebabkan keserasian senjata nasional itu kekal sebagai potensi dan bukannya keupayaan operasi semasa.

Jika dilaksanakan kelak, integrasi peluru berpandu tempatan dapat mengurangkan pergantungan Ankara kepada stok persenjataan import sambil memberinya kawalan lebih besar terhadap konfigurasi tempur udara, namun mekanisme teknikal, kontrak dan kewangan untuk melaksanakannya masih belum dimuktamadkan.

Lebih penting dalam jangka terdekat ialah jangkaan Türkiye memperoleh kawalan berdaulat terhadap fail data misi dan perpustakaan peperangan elektronik kerana data itu menentukan keberkesanan pesawat mengenal pasti pemancar, mengelaskan ancaman serta mengkonfigurasi tindakan balas dalam persekitaran pertahanan udara yang berubah pantas.

Kedaulatan tersebut memberikan Eurofighter nilai strategik melangkaui pertambahan jumlah pesawat, kerana Ankara memperoleh kawalan lebih besar terhadap lapisan digital yang menyokong operasi tempur sambil membuka laluan untuk menyepadukan Typhoon secara berperingkat ke dalam ekosistem kuasa udara Türkiye yang semakin berteraskan teknologi tempatan.

Latihan RAF Coningsby Bina Keupayaan Typhoon Berdaulat Türkiye

Transformasi paling segera program Eurofighter Türkiye bukan berlaku di barisan pemasangan, sebaliknya di RAF Coningsby apabila latihan di situ dirangka untuk melahirkan tenaga tempatan yang mampu mengoperasi, melatih dan menyelenggara Typhoon menerusi sistem penjanaan kekuatan nasional.

Pembentukan kumpulan awal 10 juruterbang pengajar membolehkan Türkiye menggandakan kepakaran secara domestik kerana kelayakan tenaga pengajar akan menukar sekumpulan kecil juruterbang terlatih di Britain kepada keupayaan institusi yang mampu melahirkan juruterbang operasi generasi seterusnya.

Hampir 100 anggota teknikal darat Türkiye turut menerima latihan khusus dalam bidang mekanikal, avionik, persenjataan dan sistem misi, mencerminkan hakikat bahawa kesiagaan tempur udara bergantung kepada juruteknik terlatih dan infrastruktur sokongan sama pentingnya dengan juruterbang berkelayakan.

Kumpulan tambahan juruterbang dan anggota penyelenggaraan dijangka menjalani latihan secara bergilir di Britain selama beberapa tahun, membentuk proses pemindahan pengetahuan berperingkat yang diselaraskan dengan pembangunan infrastruktur operasi Türkiye serta ketibaan pesawat baharu menjelang penghujung dekad ini.

Rangka kerja sokongan susulan merangkumi alat ganti, peralatan sokongan, simulator berketepatan tinggi, keupayaan peperangan elektronik dan bantuan teknikal pada tahun-tahun awal selepas Typhoon memasuki perkhidmatan bagi mengurangkan risiko operasi ketika Türkiye memperkenalkan ekosistem pesawat tempur baharu.

Matlamat jangka panjangnya lebih strategik apabila Türkiye dirancang membangunkan keupayaan sokongan berdaulat sehingga ke tahap penyelenggaraan depot bagi kerangka pesawat, enjin dan sistem, sekali gus membolehkan fungsi sokongan kritikal dipindahkan secara berperingkat daripada kemudahan asing ke dalam negara.

Keupayaan itu meningkatkan daya tahan ketika perang kerana kesiagaan pesawat dalam operasi berpanjangan bergantung kepada kapasiti pembaikan, pengurusan alat ganti, sokongan enjin, konfigurasi perisian, penyelenggaraan persenjataan dan penyelesaian masalah teknikal, bukan semata-mata jumlah pesawat yang dibeli.

Bagaimanapun, Türkiye dilaporkan tidak menerima bahagian kerja pembuatan kerangka pesawat atau pemasangan akhir domestik dalam pakej semasa, sekali gus membezakan kedaulatan operasi dan penyelenggaraan daripada pengeluaran bersama seperti yang dilaksanakan Ankara menerusi program pesawat tempur KAAN.

Pemain industri utama Britain dan Eropah termasuk BAE Systems, Leonardo UK, MBDA, Rolls-Royce dan Martin-Baker kekal bertanggungjawab terhadap ekosistem pesawat, manakala syarikat rakan Eurofighter di Jerman, Sepanyol dan Itali terus melaksanakan tanggungjawab pengeluaran masing-masing.

Model itu memberikan Türkiye kawalan semakin besar terhadap operasi dan penyelenggaraan armada tanpa memindahkan keseluruhan seni bina pengeluaran multinasional Eurofighter, mewujudkan pemisahan jelas antara kedaulatan penggunaan tempur, keupayaan sokongan domestik dan pemilikan teknologi pembuatan pesawat.

Tempahan Türkiye Jadi Talian Hayat Strategik Barisan Pengeluaran Typhoon Britain

Bagi Britain, perolehan Türkiye menyelesaikan cabaran industri yang hampir sama kritikal dengan keperluan operasi Ankara kerana komitmen pengeluaran Typhoon sedia ada di kemudahan BAE Systems Warton telah berakhir, mengancam kesinambungan industri sebelum pembuatan pesawat tempur generasi baharu mencapai skala besar.

Industri sebelum ini memberi amaran bahawa penguncupan aktiviti pemasangan akhir boleh menyebabkan tenaga kerja berkemahiran tinggi berpecah sebelum pengeluaran GCAP dan Tempest matang, sekali gus berisiko menghakis kepakaran reka bentuk, pembuatan serta integrasi yang diperlukan Britain untuk program tempur udara masa depannya.

Program Türkiye menjadi tempahan eksport baharu pertama Typhoon Britain sejak 2017 dan eksport pesawat tempur terbesarnya dalam hampir dua dekad, melanjutkan pengeluaran sehingga dekad 2030-an sambil menyediakan jambatan industri menuju generasi baharu pesawat tempur Britain.

BAE Systems menghasilkan struktur utama kerangka pesawat di Samlesbury dan menjalankan pemasangan akhir di Warton, manakala Rolls-Royce membekalkan modul enjin EJ200 serta Leonardo UK menghasilkan radar, sekali gus menyebarkan manfaat industri program itu merentasi beberapa kelompok aeroangkasa strategik Britain.

Britain menguasai kira-kira 37 peratus bahagian kerja industri bagi setiap pesawat, sementara baki pengeluaran diagihkan kepada rakan Eurofighter lain, menjadikan tempahan Türkiye penyokong kepada keseluruhan rantaian bekalan tempur udara Eropah dan bukannya hanya barisan pemasangan akhir Britain.

Lebih 330 syarikat Britain terlibat dalam rantaian bekalan berkenaan, memperlihatkan bagaimana eksport pesawat tempur memberi kesan industri jauh melangkaui jumlah platform menerusi sektor enjin, sensor, elektronik, persenjataan, struktur pesawat, kerusi anjal, perkhidmatan kejuruteraan dan sokongan jangka panjang.

Kira-kira 20,000 pekerjaan Britain dikaitkan dengan program itu merentasi rantaian bekalannya termasuk sejumlah besar di Warton dan Samlesbury, mengukuhkan naratif London bahawa perjanjian tersebut merangkumi kepentingan dasar pertahanan, strategi industri dan kerjasama NATO secara serentak.

Kadar pengeluaran dijangka meningkat daripada kira-kira 14 pesawat setahun kepada lingkungan pertengahan 20-an, mempercepat tempo pembuatan sambil mengekalkan tenaga kerja khusus yang diperlukan untuk meneruskan pengeluaran Typhoon sebelum kepakaran itu dipindahkan kepada program tempur udara masa depan Britain.

Program tersebut memperlihatkan bagaimana perolehan pesawat tempur moden semakin menghubungkan struktur kekuatan ketenteraan dengan daya tahan industri, apabila pengekalan barisan pengeluaran dan kepakaran kejuruteraan menjadi kepentingan strategik ketika kerajaan Eropah bersiap menghadapi persaingan keselamatan berpanjangan.

Keperluan Türkiye dan kerentanan industri Britain akhirnya saling melengkapi apabila Ankara memerlukan keupayaan tempur udara sebelum KAAN matang, sementara London memerlukan pelanggan eksport untuk memastikan kepakaran kritikal pembuatan Typhoon tidak lenyap sebelum GCAP memasuki fasa pengeluaran.

(KLIK SINI): Krisis F-35 Cetus Lonjakan €8 Bilion: Türkiye Percepat Eurofighter Typhoon, Bentuk Semula Dominasi Udara Mediterranean Timur dan NATO

Eurofighter Ubah Kedudukan Türkiye Dalam Percaturan Kuasa Udara NATO

Program Eurofighter Türkiye hanya dapat diteruskan selepas Jerman menyingkirkan halangan politik yang berlarutan, menunjukkan bahawa eksport pesawat tempur multinasional bukan sahaja bergantung kepada keperluan pembeli dan kapasiti industri, malah memerlukan konsensus strategik semua kerajaan rakan Eurofighter.

Berlin sebelum ini menentang penjualan kepada Türkiye berhubung isu hak asasi manusia, demokrasi dan keselamatan serantau, namun pendiriannya berubah pada Julai 2025 ketika pertimbangan keselamatan Eropah semakin tertumpu kepada sayap tenggara NATO, tekanan Rusia dan kelangsungan industri pesawat tempur.

Perubahan dasar itu mencerminkan transformasi lebih luas dalam keutamaan pertahanan Eropah apabila keperluan membina kekuatan tempur, kesiagaan industri dan keupayaan penjanaan kekuatan NATO semakin bersaing dengan pertimbangan politik yang sebelum ini mengehadkan eksport pertahanan kepada rakan strategik tertentu.

Kebimbangan Greece dan Israel tidak menghalang kelulusan tersebut apabila perhitungan strategik Eropah melihat Tentera Udara Türkiye yang lebih berkeupayaan sebagai potensi pengukuh pencegahan NATO di tenggara meskipun Ankara masih berdepan pertikaian serantau dengan beberapa negara jirannya.

Perhitungan itu turut berkait dengan kebimbangan bahawa Washington mungkin memberikan tumpuan lebih besar kepada Indo-Pasifik, sekali gus memaksa anggota NATO Eropah meningkatkan kekuatan tempur konvensional serta membina kapasiti industri pertahanan lebih autonomi di medan timur dan selatan benua itu.

Bagi Türkiye, Eurofighter mempelbagaikan pergantungan daripada laluan pesawat tempur Amerika Syarikat sambil mengekalkan kesalingoperasian NATO, memberikan Ankara fleksibiliti strategik ketika rundingan pemodenan F-16, akses semula kepada F-35 dan pembangunan pesawat tempur nasional KAAN terus berjalan serentak.

Bagi Britain, hubungan itu berpotensi mengubah Türkiye daripada sekadar pelanggan eksport kepada rakan industri pertahanan lebih mendalam, namun perbincangan mengenai sistem tanpa pemandu dan teknologi masa depan kekal sebagai aspirasi serta tidak boleh dianggap sebagai program pemindahan teknologi yang telah dikontrakkan.

Perjanjian itu tetap mempunyai batasan jelas apabila Türkiye memperoleh latihan, kawalan data misi, keupayaan penyelenggaraan dan potensi integrasi persenjataan nasional, tetapi tidak menerima pemasangan akhir domestik atau bahagian kerja pembuatan kerangka pesawat menerusi kontrak pengeluaran baharu semasa.

Secara strategik, Ankara membeli masa dan fleksibiliti operasi sementara KAAN dimatangkan, Britain mempertahankan kapasiti industri tempur udara menjelang GCAP, manakala negara Eurofighter meningkatkan kekuatan pesawat tempur NATO ketika pembahagian beban keselamatan Eropah berdepan ketidaktentuan.

Apabila juruterbang Türkiye mula menerbangkan Typhoon dari RAF Coningsby pada 7 September, implikasinya melangkaui latihan semata-mata kerana ia menandakan permulaan operasi sebuah program yang menghubungkan postur ketenteraan Türkiye, daya tahan industri Eropah dan perubahan imbangan kuasa udara NATO.