(DEFENCE SECURITY ASIA) — Presiden Donald Trump dilaporkan memberi isyarat secara tertutup bahawa Washington bersedia menamatkan atau menggantung perang dengan Iran tanpa mencapai perjanjian nuklear menyeluruh, dengan syarat Tehran membuka sepenuhnya Selat Hormuz dan keupayaan nuklearnya terus dibendung.

Perubahan pendirian yang dilaporkan Wall Street Journal (WSJ) itu menggantikan tuntutan awal Washington supaya Iran “menyerah kalah tanpa syarat” dengan matlamat maritim lebih terhad, sekali gus membuktikan bagaimana gangguan terhadap Selat Hormuz mengubah keutamaan strategik Amerika Syarikat.

Selat Hormuz mengendalikan kira-kira satu perlima bekalan minyak dunia, menjadikan sebarang gangguan terhadap laluan strategik itu ancaman langsung kepada keselamatan tenaga, kestabilan ekonomi global dan kebebasan pelayaran antarabangsa.

Bagaimanapun, Tehran membalas kemungkinan penyelesaian itu dengan tuntutan paling menyeluruh setakat ini, termasuk pemberhentian kekal serangan, pengunduran tentera Amerika dari rantau berkenaan, pemansuhan sekatan, pampasan perang, pelepasan aset dibekukan dan penamatan sekatan laut.

Cadangan rundingan terdahulu dilaporkan mengandungi tuntutan kira-kira US$300 bilion (RM1.2 trilion) bagi pembinaan semula dan pampasan perang, selain akses kepada aset Iran bernilai sehingga US$100 bilion (RM400 bilion) yang dibekukan di beberapa negara.

Belum ada penyelesaian muktamad disahkan, manakala dakwaan mengenai perbincangan sulit Trump banyak bersandarkan keterangan pegawai Amerika yang tidak dinamakan dan bukannya pengumuman rasmi presiden, sekali gus memerlukan penilaian berhati-hati terhadap kemungkinan perubahan dasar Washington.

Setiausaha Majlis Keselamatan Negara Tertinggi Iran, Mohammad Bagher Zolghadr, menegaskan Selat Hormuz akan terus ditutup sehingga Washington “membetulkan tingkah lakunya,” sekali gus menjadikan akses maritim sebagai instrumen tekanan terhadap sekatan, penempatan tentera dan penamatan konflik.

Pendirian Tehran melangkaui peperangan dua hala apabila menuntut penghentian kekal serangan terhadap Iran serta sekutunya di Lubnan, Palestin, Yaman dan Iraq, sekali gus mengaitkan pelayaran melalui Hormuz dengan penyusunan semula keselamatan Asia Barat.

Kesediaan Trump menangguhkan perjanjian nuklear rasmi dilaporkan berasaskan keyakinan bahawa serangan terdahulu memusnahkan kemudahan nuklear utama Iran, manakala risikan Amerika mampu mengesan pembinaan semula sebelum tindakan ketenteraan baharu menyekat pemulihan keupayaan berkaitan senjata.

Namun, andaian itu kekal tidak pasti dari sudut teknikal kerana kemusnahan fizikal, liputan risikan dan ancaman serangan semula tidak semestinya menjamin pengesanan kepakaran yang berselerak, bahan nuklear terselamat, kemudahan rahsia atau keputusan Tehran melaksanakan penembusan nuklear.

Persaingan kini tertumpu kepada kemampuan tekanan tentera laut dan ekonomi Amerika membuka semula Hormuz tanpa menawarkan konsesi yang boleh dianggap mengiktiraf keberkesanan paksaan maritim, melemahkan penguatkuasaan sekatan serta mendorong kuasa lain mengeksploitasi laluan perdagangan strategik.

Bagi Iran, gabungan periuk api, dron, peluru berpandu, pelepasan kapal secara terpilih dan kemungkinan bayaran transit membentuk strategi tawar-menawar tidak simetri yang mengenakan kos ekonomi global tanpa perlu menandingi kekuatan konvensional Amerika secara langsung.

Bagi Washington, pemulihan trafik komersial tanpa perjanjian nuklear boleh memberikan kelegaan tenaga jangka pendek dan jalan keluar politik, namun meninggalkan persoalan besar mengenai pemulihan ketenteraan Iran, kredibiliti pencegahan serantau serta akses masa depan Amerika ke Teluk.

Hormuz Menggantikan Isu Nuklear Sebagai Keutamaan Strategik Washington

Trump dilaporkan memberitahu penasihat kanan bahawa beliau boleh meninggalkan atau menangguhkan usaha mencapai perjanjian nuklear menyeluruh jika Iran memulihkan pelayaran komersial tanpa sekatan, menunjukkan keselamatan tenaga dan akses maritim kini mengatasi matlamat pelucutan nuklear.

Satu penilaian pentadbiran mendakwa angkatan Amerika sudah mencapai semua objektif ketenteraan terhadap Tehran, namun kesimpulan itu kekal sebagai pertimbangan politik dan risikan, bukannya bukti bebas bahawa keupayaan nuklear, peluru berpandu dan maritim Iran sudah dilumpuhkan secara berkekalan.

Perhitungan Trump dilaporkan mengandaikan Iran sukar membangunkan semula program nuklearnya sepanjang baki tempoh pentadbiran beliau kerana kemudahan yang rosak memerlukan masa, tenaga pakar, peralatan khusus, pembiayaan selamat dan rantaian bekalan yang boleh dikesan serta disasarkan.

Trump turut mendakwa baki uranium diperkaya Iran tertimbus sehingga sukar diperoleh semula oleh Tehran, sambil menyatakan “tiada sesiapa yang boleh mendapatkannya kecuali kami,” walaupun lokasi, keadaan dan tahap kebolehcapaian sebenar bahan itu masih belum disahkan secara terbuka.

Sekiranya pemantauan tidak mengesan kemajuan nuklear yang ketara, Washington boleh melanjutkan gencatan senjata, menamatkan sekatan laut terhadap pelabuhan Iran dan mengisytiharkan kejayaan strategik, sekali gus menggantikan perjanjian antipercambahan yang mengikat dengan pembendungan serta ancaman serangan semula.

Pendekatan itu boleh mengurangkan risiko peningkatan konflik dan perbelanjaan logistik, tetapi memerlukan liputan risikan, pengawasan dan peninjauan berterusan, aset serangan barisan hadapan, pesawat tangki, peluru berpandu tepat serta kebenaran menggunakan pangkalan serantau.

Postur ketenteraan terbabit lebih menyerupai pemantauan bersenjata berbanding keamanan berkekalan kerana komander Amerika perlu membezakan pembinaan semula awam daripada pemulihan program nuklear, sebelum menyerang sasaran berselerak yang berpotensi disembunyikan atau diperkukuh oleh Iran.

Iran boleh mengeksploitasi kekaburan itu dengan membangunkan semula infrastruktur saintifik, perindustrian dan peluru berpandu dwiguna di bawah ambang tindak balas Washington, sekali gus memaksa Amerika memilih antara menerima pemulihan berperingkat atau melancarkan serangan baharu.

Percaturan itu menggantikan mekanisme pengesahan dalam kerangka nuklear yang dirundingkan dengan keyakinan terhadap risikan dan budi bicara presiden, berpotensi mewujudkan penilaian ancaman berbeza antara Amerika, Israel, negara Teluk serta sekutu Eropah mengenai pematuhan Iran.

Hormuz bukan lagi sekadar laluan perkapalan kerana pembukaannya memberikan Trump ukuran kejayaan yang jelas dan mudah diketengahkan, sedangkan persoalan nuklear lebih rumit untuk disahkan, diterangkan kepada masyarakat antarabangsa atau diselesaikan secara muktamad.

Iran Menjadikan Penafian Maritim Senjata Rundingan Bernilai US$400 Bilion

Tuntutan Iran sebanyak kira-kira US$300 bilion (RM1.2 trilion) bagi pembinaan semula dan pampasan perang, bersama pelepasan aset dibekukan sehingga US$100 bilion (RM400 bilion), meletakkan nilai keseluruhan berpotensi US$400 bilion (RM1.6 trilion) bagi pembukaan Hormuz.

Angka berkenaan muncul dalam cadangan terdahulu dan anggaran lebih luas, bukannya dokumen penyelesaian muktamad yang disahkan, menyebabkan status sebenar, kaedah pembayaran, penerima layak dan hubungannya dengan tuntutan terbaharu Tehran kekal tidak pasti serta boleh dirundingkan.

Iran turut menuntut pemansuhan menyeluruh sekatan, suatu hasil yang melangkaui pampasan kerana pemulihan akses kepada perbankan, tenaga dan perdagangan boleh meningkatkan semula hasil kerajaan, mengurangkan kos urus niaga serta mempercepat pembinaan semula infrastruktur ketenteraan.

Pelepasan aset dibekukan berbeza daripada pembayaran pampasan menggunakan wang pembayar cukai Amerika dari segi undang-undang dan politik, namun kedua-duanya boleh dianggap sebagai penyerahan selepas Washington membingkai kempen ketenteraannya menerusi kemenangan, paksaan dan tuntutan menyerah kalah tanpa syarat.

Tuntutan menamatkan sekatan laut akan memulihkan akses kepada pelabuhan Iran dan mengurangkan tekanan terhadap rangkaian logistik maritimnya, selain menghapuskan mekanisme pemintasan yang digunakan Washington bagi menyekat eksport tenaga, bekalan ketenteraan serta pergerakan strategik Tehran.

Pengunduran angkatan laut dan udara Amerika dari rantau itu membawa implikasi lebih besar kerana pelaksanaannya boleh menjejaskan operasi kapal pengangkut pesawat, perlindungan pertahanan udara, pengumpulan risikan, laluan bantuan ketenteraan serta jaminan keselamatan kepada Israel dan negara Teluk.

Desakan Iran supaya serangan terhadap sekutunya di Lubnan, Palestin, Yaman dan Iraq dihentikan mengubah rundingan itu menjadi tuntutan keselamatan serantau yang berpotensi mengehadkan kebebasan operasi Amerika serta Israel merentasi beberapa medan konflik yang saling berkaitan.

Kemungkinan mengenakan bayaran transit atau perkhidmatan terhadap kapal komersial akan menginstitusikan pengaruh Iran selepas Hormuz dibuka, membolehkan Tehran menukar kawalan geografi kepada pendapatan berulang, pengiktirafan politik serta hak menentukan syarat pelayaran melalui laluan strategik antarabangsa.

Sekatan terhadap kapal perang Amerika pula boleh memisahkan pembukaan komersial daripada akses ketenteraan, mewujudkan keadaan apabila kapal tangki dibenarkan beroperasi menerusi aturan khas, sedangkan angkatan laut Washington berdepan pengecualian, pengawasan atau risiko pertempuran berhampiran pertahanan Iran.

Secara keseluruhan, tuntutan itu bertujuan menukar gangguan maritim taktikal kepada pemansuhan sekatan, pemulihan kewangan dan kedalaman strategik, membuktikan bagaimana sebuah kuasa konvensional lebih lemah boleh menggunakan geografi serta kebergantungan tenaga global untuk menekan gabungan tentera lebih kuat.

Periuk Api, Peluru Berpandu dan Dron Mengubah Medan Pertempuran Teluk

Kekuatan paksaan Iran berpunca daripada rangkaian penafian maritim bersepadu yang menggabungkan periuk api, pesawat tanpa pemandu, peluru berpandu dan pelepasan kapal secara terpilih bagi mengancam perkapalan komersial, merumitkan operasi pembersihan serta meningkatkan premium insurans global.

Peperangan periuk api mewujudkan cabaran operasi besar kerana usaha membersihkan laluan perkapalan memerlukan kapal khusus, helikopter, sistem tanpa pemandu, pengawasan berterusan dan akses terlindung, sedangkan ancaman yang belum disahkan sekalipun boleh menghentikan pelayaran komersial.

Peluru berpandu pesisir dan mudah alih memperluas ancaman melepasi kawasan pantai dengan mendedahkan kapal tangki, kapal pengiring serta kapal logistik kepada serangan dari kedudukan tersembunyi, sekali gus memerlukan pertahanan udara berlapis, peperangan elektronik, umpan dan risikan awal.

Dron menyediakan keupayaan pengawasan dan serangan berkos rendah yang membolehkan Iran mengesan kapal, menguji tindak balas pertahanan serta membebankan sistem pemintas, sambil memaksa Amerika dan sekutunya menggunakan peluru mahal terhadap ancaman yang boleh dilancarkan berulang kali.

Pelepasan kapal secara terpilih menawarkan instrumen lebih terkawal berbanding penutupan menyeluruh kerana Tehran boleh memberi kelebihan kepada kapal tertentu, menghukum pihak lawan dan memanipulasi trafik tanpa kehilangan sepenuhnya hasil eksport atau mencetuskan tindak balas ketenteraan antarabangsa.

Sekatan laut Washington mengenakan tekanan balas dengan mengehadkan pelabuhan dan eksport Iran, namun operasinya memerlukan kapal tempur permukaan, kapal selam, pesawat peronda maritim, pesawat tangki, aset risikan, pangkalan terlindung serta kapal pembekalan yang terdedah kepada serangan.

Setiap minggu tambahan penguatkuasaan bersenjata akan menghakis stok peluru pemintas, kapasiti penyelenggaraan, ketahanan kru dan tempoh penugasan, sekali gus menjadikan logistik faktor strategik yang boleh mengehadkan pilihan politik meskipun platform Amerika mengekalkan kelebihan kualitatif besar.

Iran tidak perlu menewaskan Tentera Laut Amerika Syarikat secara konvensional, sebaliknya hanya perlu memastikan risiko, kos dan ketidakpastian kekal cukup tinggi sehingga pemulihan pelayaran komersial menjadi lebih penting kepada Washington berbanding mempertahankan matlamat perang maksimum.

Bagaimanapun, strategi Tehran turut membawa kelemahan besar kerana serangan berterusan boleh mencetuskan bedilan lebih hebat terhadap pelancar pesisir, rangkaian perintah, pelabuhan dan infrastruktur tenaga, manakala penutupan berpanjangan berisiko mengasingkan negara pengimport yang diperlukan Iran.

Persaingan di Hormuz akhirnya menjadi kempen ketahanan apabila kadar pemintasan taktikal, kelajuan pembersihan periuk api, keyakinan syarikat perkapalan dan kemampuan bekalan semula menentukan kuasa tawar-menawar politik dengan lebih langsung berbanding jumlah kapal perang atau pesawat.

Pasaran Tenaga, Politik Domestik dan Harga Perang Berpanjangan

Selat Hormuz lazimnya mengendalikan kira-kira satu perlima bekalan minyak dunia, menjadikan sebarang gangguan sebagai ancaman ekonomi sistemik yang boleh meningkatkan harga minyak mentah, kos perkapalan dan inflasi di negara pengimport jauh dari medan konflik Amerika-Iran.

Harga petrol Amerika dilaporkan kekal sekitar US$4 (RM16) segelen, paras yang masih dianggap terkawal oleh pentadbiran, namun gangguan berpanjangan boleh meningkatkan beban isi rumah dan mendedahkan Rumah Putih kepada tekanan politik menjelang pilihan raya pertengahan penggal.

Kesabaran Trump mencerminkan perhitungan bahawa tekanan ketenteraan boleh diteruskan selagi kos bahan api domestik masih dapat diterima secara politik, tetapi serangan terhadap kapal tangki, penarikan perlindungan insurans atau kegagalan gencatan senjata boleh mempercepat tuntutan kompromi.

Bagi ekonomi Asia yang bergantung kepada tenaga Teluk, ketidakpastian di Hormuz menjejaskan perancangan penapisan, rizab strategik, kadar pengangkutan dan pendedahan mata wang, sekali gus menghubungkan persenjataan pesisir Iran serta penempatan tentera Amerika dengan daya tahan Indo-Pasifik.

Sekutu Eropah menghadapi tekanan sama kerana peningkatan kos tenaga dan pengangkutan boleh memburukkan kekangan fiskal, manakala perbezaan pendirian mengenai pemansuhan sekatan, pampasan serta peningkatan ketenteraan berpotensi melemahkan perpaduan gabungan dalam menangani program nuklear Iran.

Pengeluar minyak di luar Teluk mungkin meraih keuntungan sementara daripada kenaikan harga, namun penutupan serius atau berpanjangan akan mengancam permintaan global, keyakinan maritim dan kestabilan makroekonomi, menyebabkan krisis itu mengagihkan semula pengaruh tanpa menghasilkan pemenang berkekalan.

Tehran boleh mengeksploitasi kos luaran itu kerana setiap penghantaran terganggu memindahkan tekanan politik daripada pengguna dan pasaran kepada Washington, sedangkan ekonomi Iran sudah menyesuaikan sebahagiannya dengan sekatan, eksport terhad serta saluran perdagangan tidak tetap.

Namun, ketahanan Iran mempunyai batasan kerana pelabuhan yang disekat, infrastruktur rosak dan hasil negara terhad boleh melemahkan pembinaan semula, penggantian kelengkapan ketenteraan serta kestabilan domestik, sekali gus mewujudkan dorongan kuat untuk membuka kembali Hormuz.

Perjanjian yang memulihkan trafik tetapi mengekalkan bayaran transit atau kawalan terpilih mungkin mengurangkan risiko tenaga secara sementara tanpa menghapuskan kerentanan pelayaran, mendorong pasaran memasukkan premium geopolitik berkekalan ke dalam setiap krisis masa depan membabitkan Iran.

Kesudahan ekonomi bukan sekadar bergantung kepada pengisytiharan bahawa Hormuz sudah dibuka, tetapi sama ada pemilik kapal, syarikat insurans dan perancang tentera yakin pelayaran itu selamat, boleh dikuatkuasakan serta terlindung daripada paksaan baharu selepas perhatian antarabangsa beralih.

Gencatan Senjata Mungkin Membekukan, Bukan Menyelesaikan, Perebutan Kuasa Serantau

Gencatan senjata berasaskan pembukaan semula Hormuz dan pembendungan nuklear yang dipantau boleh menghentikan pertempuran segera, tetapi tidak semestinya menyelaraskan takrif kemenangan Washington dan Tehran, postur ketenteraan serantau atau had sokongan terhadap kumpulan bersenjata sekutu.

Trump boleh mendakwa kemusnahan kemudahan nuklear, pemulihan pencegahan dan pembukaan semula laluan perkapalan memenuhi objektif Amerika, manakala Tehran mungkin menyifatkan pelonggaran sekatan, pemulangan aset serta penolakan penyerahan tanpa syarat sebagai bukti kejayaan tekanan maritimnya.

Naratif kemenangan yang bertentangan membawa implikasi operasi kerana kedua-dua kerajaan mungkin mengekalkan kesiagaan bagi mempertahankan tafsiran masing-masing, menyebabkan angkatan laut, unit peluru berpandu, pertahanan udara dan rangkaian risikan kekal bersedia menghadapi peningkatan konflik secara mendadak.

Perjanjian sementara terdahulu dilaporkan gagal susulan tuduhan pelanggaran bersama, menunjukkan sebarang memorandum baharu memerlukan takrif jelas mengenai kebebasan pelayaran, penamatan sekatan laut, kemajuan nuklear, bayaran transit dan aktiviti ketenteraan terlarang bagi mengelakkan salah perhitungan.

Pengesahan menjadi lebih sukar jika Washington bergantung kepada risikan tanpa perjanjian nuklear menyeluruh kerana Tehran boleh mempertikaikan hasil pengawasan, mengehadkan akses dan menyifatkan serangan baharu Amerika sebagai pelanggaran gencatan senjata, bukannya tindakan penguatkuasaan.

Sekutu serantau juga mungkin menolak pengurangan kehadiran tentera Amerika jika peluru berpandu, dron dan rangkaian sekutu Iran masih berkeupayaan, mewujudkan ketegangan antara hasrat Washington mengecilkan jejak logistik dengan tuntutan rakan strategik terhadap jaminan pencegahan nyata.

Israel mungkin menilai baki ancaman nuklear dan peluru berpandu Iran secara berbeza daripada Washington, sambil mengekalkan pilihan serangan bebas yang boleh menggagalkan perjanjian sekiranya Amerika menganggap Tehran sudah dibendung dan pelayaran komersial kembali selamat.

Negara Teluk pula perlu mengimbangi manfaat ekonomi daripada pembukaan laluan perkapalan dengan kebimbangan bahawa pampasan, pelonggaran sekatan dan pengunduran Amerika boleh memperkukuh sumber Iran serta melemahkan keseimbangan ketenteraan luar yang menyokong keselamatan serantau sedia ada.

Tiada perjanjian disahkan yang menetapkan pihak bertanggungjawab memantau Hormuz, menentukan pelanggaran atau menguatkuasakan batasan nuklear, menyebabkan persoalan mengenai kuasa pemerintahan, akses pemeriksaan, aturan pembayaran dan pengunduran tentera kekal tidak terjawab ketika isyarat paksaan diteruskan.

Hasil strategik sebenar akan dinilai selepas pengumuman gencatan senjata, khususnya sama ada pelayaran bebas dapat dikekalkan, program nuklear Iran terus dibendung, akses serantau Amerika terpelihara dan paksaan maritim menjadi kurang menarik, bukannya terbukti berkesan sebagai model tekanan masa depan.