Selat Hormuz ‘Mendidih’: Rusia, China, Iran Kerah Kapal Perang untuk “Maritime Security Belt 2026” Ketika AS Hantar Dua Kapal Induk Berkawal di Teluk

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Rusia, China dan Iran mengerahkan aset tentera laut mereka ke Selat Hormuz bagi menyertai latihan bersama “Maritime Security Belt 2026”, satu langkah strategik yang disifatkan oleh Pembantu Presiden Rusia merangkap Pengerusi Majlis Maritim Negara, Nikolai Patrushev, sebagai tepat pada masanya serta mempunyai kepentingan geopolitik yang mendalam.

Beliau menegaskan bahawa “Latihan Maritime Security Belt 2026″ di Selat Hormuz, di mana Rusia, China dan Iran menghantar kapal-kapal mereka, terbukti relevan”, satu kenyataan yang membawa implikasi strategik dalam konteks persaingan kuasa maritim yang semakin sengit antara blok bukan Barat dan Amerika Syarikat di rantau Teluk.

Pengumuman ini dibuat ketika Washington memperkukuh postur ketenteraan lautnya di Teluk dengan penempatan kumpulan kapal induk USS Abraham Lincoln diikuti USS Gerald R. Ford, sekali gus menandakan bahawa manuver trilateral ini berlaku dalam persekitaran maritim yang semakin sesak, berketenteraan tinggi serta sarat dengan mesej pencegahan dan unjuran kuasa.

 

Patrushev turut mengaitkan latihan ini dengan latihan tentera laut BRICS “Will for Peace 2026” yang berlangsung di Atlantik Selatan pada Januari, sambil menyatakan bahawa “Armada-armada tersebut melatih kerjasama dalam melindungi laluan perdagangan yang kini semakin terdedah, termasuk berdepan lanun Barat”, sekali gus membingkaikan inisiatif ini sebagai naratif balas terhadap dominasi maritim Barat.

Hakikat bahawa Maritime Security Belt pertama kali dilancarkan pada 2019 atas inisiatif Iran selepas Amerika Syarikat menarik diri daripada perjanjian nuklear Iran meletakkan edisi 2026 dalam kesinambungan konvergensi strategik jangka panjang antara negara yang berdepan tekanan sekatan dan cabaran geopolitik daripada Barat.

Walaupun secara rasmi digambarkan sebagai latihan anti-lanun, keselamatan maritim dan operasi mencari serta menyelamat, komposisi aset, masa pelaksanaan dan lokasi geografi Maritime Security Belt 2026 menunjukkan ia turut berfungsi sebagai isyarat strategik terkawal kepada kuasa tentera laut Barat yang beroperasi berhampiran.

Bagi Tehran, penganjuran latihan ini mengukuhkan tuntutan kedaulatan terhadap salah satu koridor maritim paling sensitif di dunia, sambil mengintegrasikan keupayaan tentera lautnya dalam rangka operasi trilateral yang menyukarkan sebarang tekanan unilateral daripada kuasa luar.

Bagi Moscow pula, penyertaan dalam latihan ini menzahirkan komitmen terhadap apa yang digambarkan Patrushev sebagai usaha membina “tatanan dunia multipolar di lautan”, satu doktrin diplomasi maritim yang bertujuan mencabar monopoli keselamatan maritim Barat.

Bagi Beijing, yang amat bergantung kepada aliran tenaga dari Timur Tengah melalui Selat Hormuz, penyertaan ini mencerminkan usaha pengurusan risiko rantaian bekalan tenaga serta kesediaan beroperasi di luar teras Indo-Pasifik dalam suasana persaingan berpanjangan dengan Amerika Syarikat.

Secara kolektif, latihan ini mencerminkan bukan sekadar gerakan taktikal tetapi pembentukan jajaran maritim baharu yang diasaskan atas keraguan bersama terhadap dominasi tentera laut Barat dan kepentingan bersama dalam melindungi laluan komunikasi laut global.

Ketika geseran geopolitik semakin mendalam di pelbagai medan, Selat Hormuz muncul bukan sahaja sebagai persekitaran operasi tetapi simbol strategik yang memperbesarkan kepentingan Maritime Security Belt 2026 melebihi objektif rasminya.

Sementara itu, laporan berita daripada Fars News melaporkan bahawa beberapa bahagian di Selat Hormuz akan ditutup selama beberapa jam berikutan latihan ketenteraan Iran yang sedang berlangsung di rantau berkenaan.

Evolusi Kerangka Maritime Security Belt

Siri Maritime Security Belt yang dimulakan pada 2019 ketika ketegangan Teluk Parsi memuncak menandakan peralihan daripada kerjasama dua hala bersifat episodik kepada penglibatan tentera laut trilateral yang lebih tersusun antara Rusia, China dan Iran.

Latihan sulung memberi tumpuan kepada manuver taktikal, simulasi anti-lanun dan operasi menyelamat bersama, sekali gus mewujudkan asas interoperabiliti antara tiga doktrin tentera laut yang dibentuk oleh budaya operasi serta ekosistem teknologi yang berbeza.

Edisi-edisi berikutnya memperluas skop serta kerumitan latihan, mencerminkan perkembangan terancang daripada kehadiran simbolik kepada penyelarasan operasi yang lebih mendalam melibatkan kapal kombatan permukaan, kapal logistik dan platform asimetrik.

Pada 2023, penyertaan operasi waktu malam dan integrasi dron menonjolkan penekanan terhadap taktik maritim asimetrik yang amat relevan di perairan sempit seperti Selat Hormuz di mana kepadatan pengawasan dan strategi gerombolan mengubah pengiraan taktikal.

Edisi 2024 di Teluk Oman memperkenalkan elemen tembakan sebenar serta latihan interoperabiliti yang dipertingkat, sekali gus menandakan normalisasi beransur-ansur simulasi kinetik dalam koridor maritim yang sensitif dari segi politik dan keselamatan.

Menjelang 2025, kemasukan simulasi peperangan elektronik memperlihatkan pengiktirafan bahawa persaingan maritim kini turut melibatkan spektrum elektromagnet, khususnya dalam persekitaran yang tepu dengan sistem risikan, pengawasan dan peninjauan Barat.

Pengumuman bahawa Maritime Security Belt 2026 menyusuli rapat latihan BRICS “Will for Peace 2026” mencerminkan kaitan sengaja antara latihan serantau dan pembangunan seni bina keselamatan multilateral yang lebih luas dalam kalangan negara sejajar BRICS.

Rujukan Patrushev kepada perlindungan laluan perdagangan “berdepan lanun Barat” meletakkan latihan ini dalam konteks persaingan ideologi mengenai norma maritim, menandakan bahawa operasi laut turut menjadi medan pertarungan naratif mengenai legitimasi dan tadbir urus global.

Pelaksanaan tahunan Maritime Security Belt memperkukuh kesinambungan dan kebolehjangkaan penglibatan tentera laut trilateral, sekali gus mengurangkan ketidaktentuan dalam kalangan peserta dan meningkatkan kejelasan isyarat kepada pemerhati antarabangsa.

Trajectory kumulatif latihan ini memperlihatkan proses kematangan berstruktur yang mengubah diplomasi maritim simbolik kepada platform jajaran maritim berterusan berasaskan retorik dunia multipolar.

Aset Terlibat dan Seni Bina Operasi

Latihan 2026 menampilkan aset tentera laut China daripada Flotila ke-48 berpangkalan di Djibouti termasuk kapal pemusnah peluru berpandu Type 052DL Tangshan (D122), kapal frigat Type 054A Daqing (F576) serta kapal bekalan Type 903A Taihu (K889) yang mewakili keupayaan anti-kapal, anti-kapal selam dan logistik berlapis.

Kehadiran Tangshan yang dilengkapi sistem radar canggih dan peluru berpandu anti-kapal memberi isyarat kesediaan China mengerahkan kombatan laut biru yang mampu beroperasi berpanjangan di luar perairan pesisir.

Frigat Type 054A Daqing yang terkenal dengan kepakaran peperangan anti-kapal selam meningkatkan postur pertahanan pelbagai domain flotila tersebut dalam perairan di mana kehadiran kapal selam kekal sebagai pemboleh ubah taktikal.

Kapal bekalan Taihu memastikan ketahanan operasi yang berpanjangan, mencerminkan kematangan logistik yang membolehkan kehadiran berterusan dan bukannya sekadar singgahan simbolik di pelabuhan.

Sumbangan Rusia tertumpu kepada frigat kelas Udaloy Marshal Shaposhnikov (F543) yang berpengalaman dalam operasi serantau, disertai kapal tangki Boris Butoma bagi menyokong operasi berterusan di kawasan latihan.

Pasukan tentera laut Iran daripada NEDAJA dan Tentera Laut Pengawal Revolusi Islam dijangka merangkumi frigat kelas Jamaran, korvet kelas Naghdi serta bot serangan pantas bersenjata peluru berpandu anti-kapal.

Keupayaan asimetrik Iran termasuk bot laju dan platform dron yang pernah dipamerkan dalam latihan sebelum ini memperkenalkan pemboleh ubah taktikal yang disesuaikan dengan geografi maritim sempit Selat Hormuz.

Laksamana Muda Shahram Irani menekankan bahawa latihan ini bertujuan memastikan keselamatan laluan perdagangan global melalui Selat Hormuz, memperkukuh naratif rasmi mengenai keselamatan maritim kolektif.

Namun, pemerhati strategik menilai pengumpulan kombatan permukaan canggih dan platform asimetrik sebagai latihan interoperabiliti tersusun dalam suasana kehadiran tentera laut Amerika Syarikat yang dipertingkatkan.

Kawasan operasi merangkumi Selat Hormuz, Teluk Oman dan utara Lautan Hindi seluas kira-kira 17,000 kilometer persegi berdasarkan pola terdahulu, meletakkan latihan ini dalam medan maritim berlapis melibatkan chokepoint serta perairan terbuka.

Selat Hormuz: Titik Sempit Strategik Di Bawah Tekanan

Selat Hormuz yang menghubungkan Teluk Parsi dengan Teluk Oman kekal sebagai salah satu chokepoint tenaga paling kritikal di dunia dengan sekitar 20 hingga 30 peratus perdagangan minyak laut global, dianggarkan 21 juta tong sehari, melalui laluan selebar 39 kilometer ini.

Sebarang gangguan berpanjangan di koridor ini berpotensi meningkatkan harga minyak global antara 50 hingga 100 peratus, sekali gus memberi kesan rantaian kepada ekonomi pengimport tenaga utama di Asia dan Eropah.

Bagi Iran, kedudukan geografi berhampiran selat tersebut memberikan kelebihan pertahanan serta daya tawar strategik, khususnya ketika berdepan sekatan ekonomi atau tekanan ketenteraan daripada kuasa luar.

Taktik gerombolan IRGC yang memanfaatkan bot laju dan sistem tanpa pemandu mengeksploitasi geometri perairan sempit untuk menyukarkan pergerakan kapal besar dan mencabar dominasi tentera laut konvensional.

Penyertaan Rusia memperbesarkan berat geopolitik selat itu dengan memasukkannya ke dalam naratif Moscow mengenai tadbir urus lautan multipolar yang menyaingi pengaruh NATO dan Barat.

Pergantungan China terhadap import tenaga Timur Tengah yang dianggarkan sekitar 40 peratus daripada keperluan minyaknya menjadikan kestabilan maritim di Hormuz sebagai kepentingan strategik langsung yang menghubungkan daya tahan ekonomi dengan diplomasi ketenteraan laut.

Satu penilaian pakar menyatakan bahawa “Pengenalan kapal pemusnah super Type 055 China dan kapal risikan isyarat ke Teluk Oman secara berkesan menamatkan era monopoli tentera laut Amerika Syarikat di rantau ini”, menonjolkan perubahan persepsi mengenai keseimbangan maritim.

Walaupun latihan 2026 tidak mengesahkan secara jelas penglibatan Type 055, pola kehadiran tentera laut China mengukuhkan persaingan naratif mengenai primasi maritim di rantau Teluk.

Bagi ekonomi Asia yang bergantung kepada tenaga seperti Jepun, Korea Selatan dan India, kestabilan Hormuz merupakan pemboleh ubah makroekonomi yang memberi kesan langsung kepada inflasi serta keselamatan rantaian bekalan.

Maritime Security Belt 2026 berlangsung dalam koridor di mana keselamatan tenaga, isyarat ketenteraan dan naratif geopolitik bertembung dengan kerentanan sistemik ekonomi global.

Isyarat Geopolitik dan Naratif Bersaing

Latihan ini berlangsung ketika ketegangan Amerika Syarikat–Iran meningkat, termasuk amaran Komando Pusat Amerika Syarikat mengenai “tindakan tidak selamat IRGC” serta gerakan diplomatik baharu berkaitan rundingan nuklear di Geneva.

Presiden Donald Trump menyatakan bahawa “Saya akan terlibat dalam rundingan itu, secara tidak langsung, dan ia akan menjadi sangat penting”, mengaitkan postur maritim dengan leverage diplomatik dalam rundingan yang sedang berjalan.

Pemimpin Tertinggi Iran Ali Khamenei pula menegaskan bahawa “Amerika Syarikat tidak akan pernah berjaya menjatuhkan Republik Islam”, menekankan kerangka penentangan ideologi dalam komunikasi strategik Tehran.

Pertembungan antara latihan ketenteraan laut dan diplomasi nuklear mewujudkan risiko salah tafsir, khususnya dalam persekitaran maritim sesak di mana interaksi taktikal boleh memperoleh makna strategik yang lebih luas.

Penglibatan Rusia, walaupun dibingkaikan sebagai kerjasama maritim, berinteraksi dengan tekanan geopolitik lain yang berkait dengan penglibatannya di Ukraine, sekali gus mencerminkan isyarat berlapis merentasi pelbagai medan.

Penyertaan China mengukuhkan corak penglibatan tentera lautnya yang semakin meluas di luar Indo-Pasifik, mempamerkan keakraban operasi dalam persekitaran jauh daripada perairan terasnya.

Negara Teluk seperti Arab Saudi dan Emiriah Arab Bersatu yang turut menyertai BRICS menavigasi keseimbangan halus antara hubungan keselamatan Barat dan jajaran multipolar yang sedang berkembang.

Israel yang memantau aktiviti tentera laut Iran serta kebimbangan terhadap infrastruktur nuklear melihat koordinasi trilateral ini melalui lensa pencegahan strategik.

International Crisis Group memberi amaran bahawa “Sebarang salah perhitungan di perairan sesak ini boleh mencetuskan konflik”, menekankan risiko eskalasi struktur dalam persekitaran kepadatan tinggi.

Maritime Security Belt 2026 beroperasi serentak sebagai latihan kerjasama, isyarat pencegahan dan instrumen mesej geopolitik dalam tatanan maritim global yang sedang berubah.

Ke Arah Peraturan Maritim Multipolar?

Pembingkaian Maritime Security Belt 2026 sebagai relevan dan perlu mencerminkan konvergensi strategik Rusia, China dan Iran terhadap visi alternatif tadbir urus maritim global.

Walaupun berpusat secara rasmi pada anti-lanun dan keselamatan laluan perdagangan, seni bina operasi serta konteks politik latihan ini memperlihatkan aspirasi struktur yang lebih mendalam dalam membentuk jajaran maritim baharu.

Kaitannya dengan kerjasama tentera laut BRICS menunjukkan bahawa penjajaran maritim mungkin bergerak seiring dengan usaha penyusunan semula ekonomi dan kewangan termasuk perbincangan mengenai perdagangan tanpa dolar.

Selat Hormuz berfungsi sebagai arena operasi dan titik fokus naratif strategik yang memusatkan perhatian global terhadap koridor di mana keupayaan ketenteraan bersilang dengan saling kebergantungan ekonomi.

Kehadiran kombatan permukaan canggih, kapal logistik dan platform asimetrik menggambarkan unjuran keupayaan berlapis dan bukannya sekadar penyertaan simbolik.

Pada masa sama, penempatan tentera laut Amerika Syarikat dan amaran terbuka menggariskan dinamik isyarat timbal balik yang meningkatkan sensitiviti terhadap risiko salah perhitungan.

Negara pengimport tenaga Asia memantau perkembangan ini dengan teliti kerana ketidakstabilan berpanjangan berpotensi diterjemahkan kepada tekanan makroekonomi domestik.

Kenyataan tegas daripada pemimpin semua pihak memperlihatkan ketegangan retorik yang wujud seiring dengan penglibatan diplomatik, sekali gus meningkatkan ketidaktentuan mengenai ambang pengurusan krisis.

Sama ada Maritime Security Belt 2026 menyumbang kepada penstabilan kerjasama maritim atau memperhebat isyarat persaingan bergantung kepada trajektori diplomatik seterusnya serta tahap pengekangan operasi di lapangan.

Dalam tempoh terdekat, Selat Hormuz kekal sebagai paksi strategik di mana kehadiran tentera laut, keselamatan tenaga dan persaingan geopolitik bertembung dalam teater yang kestabilannya memberi kesan global terhadap daya tahan ekonomi dan susunan sistem antarabangsa.

— DEFENCE SECURITY ASIA