(DEFENCE SECURITY ASIA) — Perancis membuka semula perbincangan dengan Malaysia mengenai pesawat pejuang Dassault Rafale, lebih sedekad selepas kempen jualan pertamanya, dalam usaha mendapatkan kedudukan awal dalam program pemodenan yang boleh membentuk semula armada barisan hadapan Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM) menjelang pertengahan 2030-an.

Pada 12 November 2026, Ketua Setiausaha Kementerian Pertahanan, Datuk Lokman Hakim Ali, menerima kunjungan hormat Duta Perancis ke Malaysia, Marc Abensour, bersama delegasi Dassault Aviation di Wisma Pertahanan, dengan teknologi Rafale dan kemungkinan penggantian pesawat tempur pelbagai peranan barisan hadapan Malaysia antara perkara yang dibincangkan.

Pertemuan awal itu turut merangkumi pemindahan teknologi, kandungan tempatan dan penyelenggaraan, sekali gus memberi isyarat bahawa Perancis menjadikan keupayaan Malaysia untuk menyokong operasi armada baharu dalam jangka panjang sebagai sebahagian daripada usahanya mendapatkan kedudukan awal dalam program berkenaan.

“Pertemuan ini menjadi platform untuk memperkukuh hubungan diplomasi pertahanan Malaysia–Perancis, di samping meneroka ruang kerjasama strategik dalam pembangunan keupayaan pertahanan udara negara. Perbincangan turut menyentuh potensi program penggantian pesawat Multi-Role Combat Aircraft (MRCA) Tentera Udara Diraja Malaysia (TUDM), termasuk pengenalan keupayaan dan teknologi pesawat Rafale,” menurut kenyataan Kementerian Pertahanan Malaysia di media sosial.

Program MRCA terdahulu bertujuan mencari pengganti MiG-29N, manakala keperluan semasa melibatkan penggantian Boeing F/A-18D Hornet dan Sukhoi Su-30MKM, sekali gus meletakkan masa depan kedua-dua armada pejuang barisan hadapan TUDM dalam satu kitaran pemodenan.

Penilaian rasmi dirancang pada 2029 atau 2030, dengan pesawat sedia ada dijangka ditamatkan perkhidmatannya sekitar 2035 hingga 2036, menyebabkan pemilihan dan penghantaran pesawat, latihan peralihan juruterbang serta pensijilan penyelenggaraan mungkin perlu diselesaikan dalam selang beberapa tahun sahaja.

Rafale kembali dalam perbincangan pertahanan Malaysia menjelang lawatan Presiden Perancis, Emmanuel Macron, yang dijadualkan pada 16 hingga 17 November, membuka ruang kepada Paris untuk mengaitkan kerjasama pesawat pejuang dengan hubungan dua hala yang turut merangkumi aeroangkasa, pelaburan industri dan autonomi strategik.

Jumlah pesawat, harga dan tawaran rasmi belum diumumkan, sekali gus meletakkan usaha Perancis pada peringkat penerokaan awal dan memberi Malaysia masa untuk memperincikan struktur angkatan, keperluan pembiayaan dan syarat kerjasama industri sebelum membandingkan pakej daripada pembekal yang bersaing.

Tempahan 18 pesawat tempur ringan FA-50 memenuhi keperluan jangka pendek untuk menggantikan Hawk, manakala jadual penamatan perkhidmatan Hornet dan Su-30MKM akan menentukan bila TUDM perlu membawa masuk pesawat tempur pelbagai peranan baharu.

Selepas cadangan pembelian pesawat lebihan F/A-18C/D Hornet Kuwait diketepikan pada awal 2026, peralihan itu semakin bergantung pada kesiagaan pesawat sedia ada serta keupayaan TUDM melatih kru dan juruteknik bertauliah untuk armada baharu.

Malaysia perlu mengimbangi pemodenan pesawat tempur dengan pengawasan maritim dan keutamaan pertahanan lain, menjadikan keputusan MRCA penentu kepada peruntukan jangka panjang bagi pesawat pejuang barisan hadapan serta keupayaan negara melaksanakan misi keselamatan serantau yang lain.

Usaha terbaharu mempromosikan Rafale menghidupkan semula persoalan yang belum terjawab sejak kempen terdahulu, iaitu sama ada Malaysia mampu menyediakan pembiayaan untuk memperoleh pesawat yang sedia beroperasi berserta sistem sokongan yang berdaya maju sebelum kedua-dua armada sedia ada ditamatkan perkhidmatan.

(READ) Perancis Terima Rafale B374, Buka Laluan Ujian Radar Baharu F5

Mengapa Kempen Pertama Rafale di Malaysia Gagal

Malaysia mula mempertimbangkan perolehan kira-kira 18 pesawat pejuang pada awal 2010-an ketika bersiap untuk menamatkan perkhidmatan MiG-29N, yang kos operasinya dan kemerosotan kesiagaannya menjadikan penggantian semakin mendesak ketika beberapa keperluan lain turut menuntut peruntukan terhad.

Persaingan ketika itu melibatkan Rafale, Eurofighter Typhoon, Boeing F/A-18E/F Super Hornet dan Saab Gripen, dengan setiap pilihan membawa hubungan pembekal, kaedah sokongan jangka panjang dan keperluan tenaga kerja teknikal yang berbeza untuk TUDM.

Dassault memanfaatkan beberapa edisi Pameran Maritim dan Aeroangkasa Antarabangsa Langkawi (LIMA) antara 2011 hingga 2017 untuk memperkenalkan Rafale kepada pembuat keputusan Malaysia, dengan demonstrasi penerbangan Tentera Udara Perancis disertai perbincangan mengenai kerjasama industri.

Pada 2013, Ketua Pegawai Eksekutif Dassault Aviation, Eric Trappier, membangkitkan kemungkinan pemasangan tempatan, satu cadangan yang memenuhi aspirasi industri Malaysia dengan nilai kerja bergantung pada jumlah pesawat yang dihasilkan serta skop tanggungjawab yang boleh dikekalkan syarikat tempatan selepas penghantaran.

Menteri Pertahanan Perancis ketika itu, Jean-Yves Le Drian, mengemukakan tawaran lengkap pada 2015, dengan perbincangan turut merangkumi kemungkinan kemudahan kredit yang disokong Perancis ketika program itu bersaing dengan perolehan ketenteraan lain untuk mendapatkan peruntukan tahunan yang terhad.

Kempen itu mencapai kemuncak politik ketika lawatan Presiden Perancis, François Hollande, pada 2017, apabila cadangan perolehan kira-kira 18 pesawat dianggarkan bernilai sekitar AS$2 bilion dan Perancis mengetengahkan pakej timbal balas industri serta pilihan pembiayaan.

Perdana Menteri Malaysia ketika itu, Najib Razak, berkata kerajaannya “belum bersedia untuk membuat keputusan”, menggambarkan jurang antara minat politik terhadap Rafale dengan komitmen kewangan yang diperlukan untuk membeli pesawat dan menyediakan sokongan jangka panjang.

Malaysia menangguhkan program itu mulai Julai 2017 apabila rondaan dan pengawasan maritim diberi keutamaan, memperlihatkan bagaimana perubahan keperluan keselamatan mendesak boleh mengalihkan peruntukan walaupun demonstrasi pesawat, rundingan industri dan pertemuan pegawai kanan sudah berlangsung selama beberapa tahun.

Pertukaran kerajaan pada 2018 menambah ketidaktentuan kepada program yang sudah berdepan tekanan kewangan, manakala MiG-29N disimpan tanpa pengganti langsung yang setara, menyebabkan armada pejuang barisan hadapan yang masih berkhidmat terus memikul tugas sepanjang tempoh kelewatan perolehan.

Penglibatan awal boleh mempengaruhi skop cadangan yang diminta kerajaan daripada industri, namun pengalaman kempen terdahulu menunjukkan bahawa minat teknikal, sokongan politik peringkat tinggi dan pilihan pembiayaan yang menarik boleh berlarutan selama bertahun-tahun sebelum peruntukan untuk membuat tempahan diluluskan.

(BACA) Perancis Rancang Lengkapi Rafale Dengan Hammer XLR 140 km, Sasar Pertahanan Udara Musuh

Hornet dan Su-30MKM Semakin Menghampiri Akhir Perkhidmatan

Pelan Pembangunan Keupayaan 2055 Malaysia mengunjurkan kira-kira dua skuadron pesawat tempur pelbagai peranan, dengan 30 hingga 36 pesawat dibincangkan sebagai julat perancangan yang membolehkan kos latihan dan sokongan diagihkan kepada armada lebih besar berbanding kira-kira 18 pesawat yang dipertimbangkan pada awal 2010-an.

Penggunaan satu jenis pesawat untuk menggantikan kedua-dua armada boleh memudahkan latihan peralihan juruterbang, latihan penyelenggaraan dan pengurusan alat ganti, namun Malaysia perlu terus menyokong operasi Hornet dan Su-30MKM ketika pesawat baharu turut memerlukan pembiayaan, anggota dan infrastruktur teknikal.

Keupayaan operasi penuh disasarkan antara 2035 hingga 2040, memberi ruang kepada TUDM untuk meningkatkan kesiagaan secara berperingkat jika armada sedia ada kekal boleh beroperasi, manakala kemerosotan awal jumlah pesawat yang tersedia akan memendekkan tempoh latihan peralihan kru dan juruteknik.

Perancangan semasa membuka ruang untuk sebahagian Su-30MKM terus berkhidmat sehingga menghampiri 2040 sekiranya kerja lanjutan hayat mengizinkan, yang boleh mengurangkan tekanan terhadap jadual peralihan sambil menambah kos bagi pesawat yang sedang dipersiapkan untuk ditamatkan perkhidmatan.

Malaysia boleh mempercepat program itu sekiranya keperluan operasi dan pembiayaan mengizinkan, namun langkah itu juga akan mempercepat perbelanjaan bagi latihan peralihan, kemudahan teknikal dan bekalan awal alat ganti yang perlu tersedia apabila pesawat pertama dihantar.

Cadangan perolehan Hornet Kuwait yang diketepikan mengecilkan pilihan untuk menambah kekuatan armada sedia ada, sekali gus meningkatkan kepentingan pemeriksaan kerangka pesawat, perancangan penyelenggaraan dan pengurusan kesiagaan sepanjang tempoh penilaian serta pengenalan pesawat pengganti.

FA-50 akan menggantikan Hawk dan menambah keupayaan pelengkap kepada TUDM dengan penghantaran bermula pada akhir 2026, manakala pengenalannya turut memerlukan tenaga pengajar dan anggota kejuruteraan yang diperlukan untuk memastikan armada pejuang barisan hadapan sedia ada terus beroperasi.

Penilaian awal akan memberi Malaysia lebih banyak masa untuk membandingkan jadual penghantaran dan pakej sokongan permulaan kerana tarikh sesebuah skuadron baharu boleh mengambil alih tugas bergantung pada kru terlatih, pesawat yang sedia beroperasi dan sokongan yang tersedia selepas kontrak dimeterai.

Jumlah pesawat yang boleh digunakan ketika armada lama dan baharu beroperasi serentak bergantung pada keperluan penyelenggaraan setiap armada, menyebabkan perancangan berdasarkan angka inventori semata-mata berisiko melebihkan anggaran keupayaan operasi semasa anggota menjalani latihan kelayakan untuk pesawat baharu.

Malaysia perlu menentukan berapa lama operasi Hornet dan Su-30MKM akan terus dibiayai ketika armada pengganti dibangunkan, kerana tempoh peralihan yang lebih panjang membantu memastikan kesinambungan operasi sambil menuntut peruntukan dan tenaga teknikal untuk menyelenggara beberapa jenis pesawat dalam kitaran belanjawan yang sama.

Pemindahan Teknologi dan Keperluan Logistik Rafale

Pemindahan teknologi menjadi teras perbincangan mengenai Rafale kerana Dasar Industri Pertahanan Negara (DIPN) menyasarkan pengurangan kebergantungan kepada sumber luar, dengan manfaat kepada kesiagaan armada bergantung pada keupayaan industri tempatan melaksanakan kerja yang diperlukan pesawat itu.

Nilai penyelenggaraan, pembaikan dan baik pulih (MRO) dalam negara bergantung pada skop kerja yang boleh dilaksanakan di Malaysia, tempoh penghantaran komponen import ke bengkel serta akses juruteknik tempatan kepada dokumentasi, peralatan dan pensijilan untuk melakukan pembaikan secara berdikari.

Pemasangan tempatan pernah diketengahkan dalam kempen terdahulu Perancis, namun nilainya kepada armada baharu bergantung pada keupayaan yang dapat dikekalkan selepas penghantaran selesai, memandangkan pemeriksaan, pembaikan dan penggantian komponen akan berterusan selama beberapa dekad.

Latihan juruteknik Malaysia akan menyokong kesiagaan armada jika program itu dapat melahirkan tenaga mahir yang mencukupi untuk menyelenggara pesawat secara rutin, melatih pelapis dan melaksanakan kerja lebih rumit apabila pesawat semakin berusia.

Kesan peningkatan kandungan tempatan bergantung pada skop kerja yang diberikan, dengan pembaikan berkala dan pembekalan alat ganti dalam negara memberi kesan lebih langsung kepada kesiagaan armada berbanding perbelanjaan tempatan yang tertumpu pada peringkat awal pengeluaran.

Armada dua skuadron boleh menawarkan lebih banyak kerja berulang kepada syarikat Malaysia berbanding cadangan terdahulu untuk memperoleh kira-kira 18 pesawat, namun daya maju pusat baik pulih tempatan tetap bergantung pada jumlah kerja, skop pembaikan dan pelaburan sepanjang hayat armada.

Keperluan logistik Rafale merangkumi alat ganti, peralatan sokongan darat, dokumentasi penyelenggaraan dan latihan peralihan kru, yang kesemuanya memerlukan peruntukan bersama pembelian pesawat serta menentukan tempoh yang diperlukan untuk membentuk skuadron operasi selepas penghantaran bermula.

Aturan sokongan jangka panjang turut menentukan keupayaan Malaysia menangani kelewatan bekalan dari luar negara, kerana pembaikan tempatan boleh mempercepatkan kerja tertentu manakala komponen dan khidmat pakar di luar skop yang dipersetujui masih bergantung pada pembekal luar.

Perbincangan industri terdahulu melibatkan syarikat Malaysia termasuk CTRM dan Weststar, memperlihatkan jangkauan usaha Perancis di luar rundingan antara kerajaan, manakala pertemuan November itu belum menghasilkan pembahagian kerja atau komitmen yang membolehkan syarikat tempatan menganggarkan kos, menyediakan tenaga kerja dan merancang pelaksanaan.

Kemudahan pembiayaan seperti yang diusahakan Perancis dalam kempen terdahulu boleh meringankan tekanan aliran tunai awal, manakala kemampuan Malaysia menanggung kos latihan, penyelenggaraan dan penambahan stok selepas fasa perolehan menjadi persoalan fiskal jangka panjang.

Lawatan Macron dan Persaingan Merebut Program Pesawat Pejuang Malaysia

Lawatan Presiden Perancis, Emmanuel Macron, yang dijadualkan itu menyusuli kunjungan Perdana Menteri, Anwar Ibrahim, ke Perancis pada 2025 dan memberi kedua-dua kerajaan ruang memperluas kerjasama dua hala, dengan perbincangan Rafale menjadi sebahagian daripada agenda yang turut meliputi aeroangkasa, peralihan tenaga, mineral kritikal dan infrastruktur digital.

Cadangan perjanjian kerjasama pertahanan yang berasaskan rangka kerja dua hala 1993 boleh memberi Malaysia akses lebih luas kepada rantaian bekalan industri Perancis, manakala skop penyertaan berkaitan pesawat pejuang bergantung pada terma program perolehan akan datang.

Perancis sudah mempunyai kedudukan dalam perolehan pertahanan Malaysia menerusi urusan pembekalan peluru berpandu permukaan ke udara MBDA VL MICA untuk Kapal Tempur Pesisir (LCS), dengan Surat Setuju Terima dikeluarkan pada Julai 2026, sekali gus melengkapi perbincangan awal dalam sektor penerbangan ketenteraan dengan kerjasama dalam bidang pertahanan maritim.

Kecenderungan Malaysia memilih Türkiye sebagai pembekal alternatif peluru berpandu antikapal untuk LCS memperlihatkan bagaimana Kuala Lumpur boleh mengekalkan hubungan pertahanan dengan Perancis sambil menentukan pilihan peralatan mengikut keperluan dan kekangan perolehan setiap cabang perkhidmatan serta program.

Tempahan 42 Rafale oleh Indonesia memberi Dassault rujukan serantau bagi pengenalan pesawat itu di Asia Tenggara, manakala sebarang aturan latihan atau sokongan bersama masih memerlukan keputusan berasingan walaupun kedua-dua negara menggunakan jenis pesawat yang sama kelak.

KF-21 dari Korea Selatan dan Su-57E dari Rusia turut disebut sebagai calon berpotensi, sekali gus meluaskan pilihan pembekal ketika Malaysia menilai kematangan pesawat, jadual penghantaran dan skop penyertaan industri tempatan mengikut dasar negara.

Malaysia belum mengumumkan senarai pendek, sekali gus memberi ruang kepada TUDM untuk menetapkan kaedah penilaian kesesuaian operasi, integrasi persenjataan, kesiagaan armada dan sokongan pembekal sebelum membandingkan kekuatan setiap calon.

Perbandingan yang menyeluruh perlu mengambil kira sokongan yang boleh disediakan setiap pembekal di Malaysia kerana keupayaan pesawat memenuhi keperluan operasi selama beberapa dekad bergantung pada ketersediaan kru terlatih, pesawat yang boleh beroperasi dan kebolehpercayaan rantaian bekalan.

Bagi pemerhati Indo-Pasifik, kesannya terhadap kedudukan ketenteraan Malaysia akan lebih jelas apabila jumlah pesawat yang boleh dikerah dan dikekalkan dalam keadaan sedia operasi dikenal pasti, kerana kesiagaan berterusan itulah yang akan menentukan sumbangan armada baharu kepada kekuatan udara serantau.

Perbincangan diplomatik itu memberi Paris masa untuk mengenal pasti bidang kerjasama industri sebelum penilaian rasmi, sementara Malaysia boleh memanfaatkan hubungannya dengan pelbagai pembekal untuk menilai akses industri dan terma sokongan yang sanggup mereka tawarkan.

Perkara yang Perlu Diputuskan dalam Penilaian MRCA Malaysia

Pemilihan satu jenis pesawat pengganti akan memberi Malaysia asas teknikal yang seragam untuk naik taraf akan datang, sekali gus menjadikan terma sokongan perisian dan pengubahsuaian kejuruteraan lebih penting kepada kedua-dua skuadron yang dirancang.

Armada sedia ada dibekalkan oleh Amerika Syarikat dan Rusia, justeru peralihan kepada satu jenis pesawat memerlukan Kuala Lumpur menentukan kontrak sokongan yang boleh ditamatkan serta kemudahan khusus yang boleh ditutup atau digunakan semula.

Penilaian perlu menentukan keperluan TUDM yang boleh dipenuhi oleh konfigurasi pesawat sedia ada setiap pengeluar kerana kerja integrasi yang ditangguhkan sehingga selepas pemilihan boleh menambah kos dan melambatkan kesiagaan tempur kru.

Saiz armada turut mempengaruhi risiko perolehan kerana tempahan berperingkat boleh meringankan beban perbelanjaan jangka pendek, sementara pembentukan skuadron kedua akan bergantung pada kelulusan peruntukan dan ketersediaan slot pengeluaran pada masa depan.

Jaminan penghantaran daripada pembekal lebih meyakinkan apabila disokong komitmen pengeluaran dan sasaran penerimaan pesawat yang jelas, kerana kelewatan kumpulan pertama akan memendekkan tempoh latihan peralihan sebelum pesawat barisan hadapan sedia ada ditamatkan perkhidmatan.

Perbandingan pakej latihan perlu merangkumi kelayakan jurulatih dan akses kepada simulator kerana kekurangan kapasiti latihan boleh melambatkan pembentukan kru yang mencukupi untuk melaksanakan tugas rutin skuadron walaupun pesawat tiba mengikut jadual.

Terma kerjasama industri lebih mudah dibandingkan jika setiap cadangan memperincikan pembaikan yang boleh dilakukan di Malaysia sejak awal serta kerja yang memerlukan pensijilan tambahan, pelaburan atau kebenaran pembekal sebelum boleh dilaksanakan dalam negara.

Penilaian juga boleh meneliti kesan kelewatan pembaikan komponen utama kerana tempoh pembaikan yang ditetapkan dalam kontrak dan akses kepada stok gantian secara langsung mempengaruhi jumlah pesawat yang dapat dikekalkan dalam keadaan sedia operasi.

Tekanan fiskal yang membataskan kempen terdahulu menjadikan jadual perbelanjaan sama penting dengan jumlah keseluruhan, khususnya jika Malaysia perlu membiayai pesawat pejuang baharu serentak dengan kerja lanjutan hayat armada sedia ada dan pengenalan FA-50.

Perbincangan November membawa Perancis kembali ke dalam persaingan MRCA, dengan kemajuan seterusnya bergantung pada keupayaan Malaysia menetapkan keperluan yang disokong peruntukan, jadual yang jelas, saiz armada yang mampu dibiayai dan tanggungjawab sokongan jangka panjang bagi setiap pembekal.