Malaysia, Amerika Syarikat Tandatangan Perjanjian Pertahanan Baharu Kukuhkan Keselamatan Serantau dan Indo-Pasifik

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Malaysia dan Amerika Syarikat secara rasmi telah memeterai satu perjanjian kerjasama pertahanan baharu yang menjadi langkah penting dalam memperkukuh hubungan ketenteraan dua hala serta mempertingkat keselamatan serantau, menurut Menteri Pertahanan Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin.

Mohamed Khaled berkata memorandum persefahaman (MoU) itu buat pertama kali mewujudkan satu rangka kerja kerjasama yang formal dan tersusun antara kedua-dua negara.

“MoU ini meliputi bidang seperti latihan, pertukaran kepakaran dan pembangunan keupayaan dalam keselamatan serta pertahanan maritim,” katanya menerusi akaun media sosial beliau selepas majlis menandatangani MoU yang diadakan di sela-sela Mesyuarat Menteri-Menteri Pertahanan ASEAN Plus (ADMM-Plus) di Kuala Lumpur.

Majlis menandatangani MoU itu disaksikan oleh Mohamed Khaled dan Setiausaha Perang Amerika Syarikat, Pete Hegseth.

Mohamed Khaled turut menjelaskan bahawa perbincangannya dengan Hegseth turut menumpukan kepada isu-isu lain yang berkaitan keselamatan serantau.

“Perbincangan kami turut menumpukan kepada isu keselamatan serantau, termasuk cabaran di Laut China Selatan serta keperluan untuk memastikan perairan rantau ini kekal selamat, stabil dan bebas untuk pelayaran.”

“Kerjasama ini mencerminkan hubungan pertahanan Malaysia-Amerika Syarikat yang kukuh, berasaskan saling menghormati serta komitmen bersama terhadap keamanan dan kestabilan serantau.”

Dalam sidang media selepas itu, Menteri Pertahanan Malaysia berkata: “Dengan adanya perjanjian formal ini, kita kini dapat menyelaras dan melaksanakan aktiviti-aktiviti dengan lebih teratur dan berkesan, serta memastikan ia memenuhi keperluan strategik Malaysia.”

Beliau menambah bahawa perjanjian itu akan disemak semula setiap lima tahun bagi memastikan ia kekal relevan dengan keperluan semasa.

Sementara itu, Hegseth dalam kenyataannya di platform X berkata beliau gembira meraikan KL Accords bersama rakan sejawatnya dari Malaysia.

“Beliau (Mohamed Khaled) adalah seorang pemimpin yang berpandangan jauh dan bersedia bekerjasama dengan kami untuk mencapai keamanan melalui kekuatan serta memahami cabaran yang kita semua hadapi di Laut China Selatan.”

“Saya tidak sabar menantikan kedatangan beliau ke Pentagon tahun hadapan,” katanya.

Memperkukuh Hubungan Pertahanan Secara Institusi

Bagi Malaysia, MoU ini menandakan peningkatan besar berbanding kerangka kerjasama sebelumnya yang lebih bersifat tidak formal dan terhad kepada operasi tertentu.

Sebelum ini, hubungan pertahanan Malaysia-Amerika Syarikat banyak tertumpu kepada pertukaran latihan, penyelarasan rondaan maritim, latihan kemanusiaan serta dialog pertahanan di bawah siri program seperti Cooperation Afloat Readiness and Training (CARAT).

Namun, MoU baharu ini menstrukturkan satu platform yang lebih mantap dan sistematik, menginstitusikan kerjasama di peringkat strategik, taktikal dan operasi merangkumi bidang maritim, siber serta teknologi baharu yang sedang muncul.

Ia mengubah hubungan dua hala daripada sekadar siri penglibatan tidak rasmi kepada satu bentuk perkongsian yang berkekalan, disokong oleh penilaian berkala, jawatankuasa bersama serta penanda aras pelaksanaan.

Dengan persetujuan untuk menyemak semula perjanjian itu setiap lima tahun, kedua-dua negara menunjukkan komitmen untuk mengekalkan, memodenkan dan menyesuaikan bentuk kerjasama ini selaras dengan dinamika keselamatan global yang terus berubah.

Dari sudut strategik, pemeteraian perjanjian ini hadir pada masa yang amat penting bagi Malaysia yang terletak di persimpangan laluan maritim Indo-Pasifik dan Selat Melaka — antara laluan laut paling kritikal di dunia yang menampung hampir satu perempat perdagangan global.

Penginstitusian MoU ini turut membawa mesej bahawa Malaysia dan Amerika Syarikat berhasrat mengekalkan penglibatan konsisten bagi memastikan laluan maritim rantau ini kekal terbuka, selamat dan berdaya tahan terhadap sebarang tekanan geopolitik.

Fokus kepada Keselamatan Maritim dan Kestabilan Serantau

Tumpuan utama MoU terhadap keselamatan maritim selaras sepenuhnya dengan doktrin pertahanan negara yang menekankan pemeliharaan kedaulatan maritim sebagai keutamaan strategik tertinggi.

Zon ekonomi eksklusif (EEZ) Malaysia merangkumi sebahagian laluan komunikasi laut paling sibuk di dunia, termasuk kawasan yang menjadi pertikaian di Laut China Selatan yang sering mencetuskan ketegangan serantau.

Di bawah MoU ini, kedua-dua negara dijangka mempertingkat kerjasama dalam bidang Maritime Domain Awareness (MDA), latihan ketenteraan laut bersama, perkongsian teknologi pengawasan dan operasi menentang lanun.

Rangka kerja tersebut juga membuka peluang untuk memperluas keupayaan Malaysia dalam mengintegrasikan sistem maritim tanpa pemandu permukaan dan udara ke dalam struktur pemantauan Angkatan Tentera Laut.

Langkah-langkah ini bukan sahaja memperkukuh keupayaan Malaysia dalam mengesan dan mengekang aktiviti haram di perairannya, malah meningkatkan tahap interoperabiliti dengan armada tentera laut sekutu dan rakan strategik di rantau Indo-Pasifik.

Bagi Amerika Syarikat pula, kerjasama ini menyokong matlamatnya untuk memperkukuh rangka keselamatan serantau di Asia Tenggara bagi menjamin kebebasan pelayaran serta menghalang tindakan yang boleh menggugat kestabilan di kawasan maritim yang dipertikaikan.

Kehadiran berputar armada Tentera Laut AS, bantuan latihan serta kerjasama logistik dengan pasukan tentera rantau ini — termasuk Tentera Laut Diraja Malaysia dan Tentera Udara Diraja Malaysia — kini dapat dilaksanakan di bawah rangka kerja undang-undang dan strategik yang lebih jelas.

Kerjasama ini turut memperkukuh imej Malaysia sebagai kuasa menengah baharu yang berpotensi memainkan peranan sebagai penstabil di tengah-tengah persaingan kuasa besar di Laut China Selatan.

Melalui peluasan latihan bersama, perkongsian risikan dan penyelarasan operasi, Malaysia kini berada pada kedudukan strategik untuk berfungsi sebagai hab keselamatan maritim serantau serta rakan yang boleh dipercayai dalam latihan multilateral di bawah ADMM-Plus dan Five Power Defence Arrangements (FPDA).

Latihan, Pertukaran Kepakaran dan Pemodenan Angkatan

Selain domain maritim, MoU ini turut merangkumi spektrum kerjasama pertahanan yang luas bertujuan memperkukuh kapasiti institusi, kesiapsiagaan pasukan serta kecekapan teknologi pertahanan Malaysia.

Program latihan di bawah kerangka ini dijangka meliputi bidang seperti kebolehoperasian pasukan khas, peperangan amfibia, pembanterasan keganasan, pertahanan siber serta teknologi baharu termasuk sistem udara tanpa pemandu (UAS) dan platform pengawasan berasaskan kecerdasan buatan.

Pertukaran kepakaran dijangka turut melibatkan penyelidikan bersama dalam sistem radar maritim, penggabungan data bagi penilaian ancaman masa nyata serta sokongan penyelenggaraan bagi armada udara dan aset laut Malaysia yang sedang berkembang.

Kerjasama ini juga bertepatan dengan aspirasi jangka panjang Malaysia untuk memodenkan Angkatan Tentera di bawah strategi “4D MAF” — Defend, Deter, Develop, Diplomacy — yang bertujuan menggabungkan peralatan moden, keupayaan tempatan serta kerjasama antarabangsa.

Melalui latihan bersama dan penyelarasan doktrin, institusi pertahanan Malaysia dapat meningkatkan standard operasi serta mengamalkan amalan terbaik global sambil mengekalkan dasar pertahanan yang tidak berpihak dan berorientasikan pelbagai hala.

Dari perspektif Washington, pengukuhan kapasiti Malaysia dapat mempertingkat daya tahan rakan serantau, mengurangkan kebergantungan kepada campur tangan kuasa besar serta memupuk ekosistem pertahanan yang lebih berdikari.

MoU ini juga membuka laluan kepada kerjasama masa hadapan dalam pengurusan logistik, rangka kerja keselamatan siber serta operasi bantuan kemanusiaan dan bencana (HADR).

Dengan penginstitusian rangka kerja seperti ini, Malaysia dijangka memperoleh kelebihan teknikal dan strategik, memastikan postur pertahanannya kekal tangkas menghadapi cabaran baharu seperti operasi grey-zone dan peperangan maklumat.

Implikasi Strategik dan Geopolitik

Pemformalan MoU ini membawa implikasi strategik yang mendalam terhadap struktur keselamatan Asia Tenggara yang sedang berkembang.

Ia menandakan hasrat Malaysia untuk memperdalam kerjasama strategik dengan kuasa besar dunia sambil mengekalkan dasar berkecuali dan keterlibatan dengan semua pelaku serantau.

Perjanjian ini juga bertindak sebagai mekanisme penstabil pada saat ketegangan maritim meningkat dan aktiviti ketenteraan semakin kerap di Laut China Selatan.

Ia membolehkan Malaysia memperkukuh kapasiti pencegahannya tanpa perlu berpihak kepada mana-mana pakatan keselamatan, sekaligus mengekalkan keluwesan diplomatik di bawah prinsip “sentraliti ASEAN”.

Bagi Washington, perjanjian ini mewakili satu lagi langkah penting dalam memperkukuh rangkaian kerjasama pertahanannya di Indo-Pasifik, melengkapi hubungan sedia ada dengan Filipina, Thailand, Singapura dan Indonesia.

Amerika Syarikat memperoleh rakan strategik yang dipercayai di lokasi strategik yang amat penting bagi perdagangan global dan logistik ketenteraan — Selat Melaka — yang dilalui lebih 80,000 kapal setiap tahun.

Kerjasama ini turut memperkukuh suara Malaysia dalam forum serantau seperti ADMM-Plus, memberikan Kuala Lumpur pengaruh lebih besar dalam membentuk wacana keselamatan serantau.

Struktur MoU yang melibatkan semakan berkala menjamin keupayaan untuk menyesuaikan diri dengan perubahan geopolitik dan kemajuan teknologi — daripada ancaman peluru berpandu hipersonik hingga kepada integrasi sistem pengawasan berasaskan angkasa lepas.

Ia juga memperkukuh keupayaan Malaysia untuk menyertai inisiatif pertahanan tiga hala atau pelbagai hala bersama rakan ASEAN, Australia, Jepun dan Korea Selatan bagi mempertingkat kesedaran maritim kolektif serta keupayaan pengurusan krisis.

Cabaran, Peluang dan Prospek Masa Hadapan

Walaupun MoU ini mencetuskan optimisme, Malaysia tetap berdepan beberapa cabaran strategik dan operasi dalam usaha memaksimumkan manfaat daripada kerangka kerjasama ini.

Pelaksanaannya memerlukan penyelarasan teliti antara agensi pertahanan Malaysia bagi memastikan kebolehoperasian tanpa menjejaskan prinsip kedaulatan negara dan realiti peruntukan belanjawan.

Peruntukan pertahanan tahunan Malaysia yang sederhana mengehadkan kadar pemodenan aset ketenteraan, menjadikan perkongsian seperti ini amat penting bagi menutup jurang keupayaan melalui pemindahan teknologi dan latihan.

Pelaksanaan MoU ini akan memerlukan penubuhan mekanisme penyelarasan khusus seperti kumpulan kerja pertahanan dua hala, lembaga latihan dan penilaian, serta pusat kesedaran domain maritim yang mampu menggabungkan data daripada pelbagai rakan antarabangsa.

Langkah ini membuka peluang kepada Malaysia untuk mengintegrasikan sistem pengawasan maritim berteknologi tinggi, memperkukuh rangkaian peperangan elektronik dan radar serta membangunkan keupayaan tempatan dalam penyelenggaraan, pembaikan dan baik pulih (MRO) bagi platform berteknologi tinggi.

Kerjasama Malaysia yang semakin meluas dengan rakan pertahanan dari Barat dan Asia juga menyediakan kepelbagaian strategik, mengurangkan kebergantungan kepada satu pembekal serta memperluas akses kepada teknologi kritikal.

Dalam jangka panjang, MoU ini berpotensi memacu kerjasama industri pertahanan yang lebih mendalam — termasuk pengeluaran bersama dron rondaan maritim, sistem radar atau peluru berpandu berpandu tepat — bagi menyokong matlamat kendiri pertahanan Malaysia di bawah Kertas Putih Pertahanan Negara.

Namun begitu, Malaysia perlu berhati-hati mengimbangi sensitiviti geopolitik yang timbul daripada hubungan lebih rapat dengan Washington, khususnya dalam mengekalkan hubungan dengan Beijing serta memastikan prinsip berkecuali ASEAN terus terpelihara.

Kejayaan pelaksanaan MoU ini akan bergantung kepada keupayaan Malaysia untuk memperoleh manfaat sebenar dalam bentuk peningkatan keupayaan tanpa mencetuskan persepsi penyertaan dalam persaingan kuasa besar dunia.

Walau bagaimanapun, perjanjian ini tetap mengukuhkan kedudukan Malaysia sebagai negara maritim yang berupaya mempertahankan kedaulatan sambil menyumbang secara konstruktif kepada keamanan dan kestabilan serantau.

Ia turut menegaskan kemunculan Malaysia sebagai pelaku pertahanan yang proaktif, bukan sekadar pemerhati, dalam membentuk landskap strategik Indo-Pasifik yang sedang berubah pesat.

Lima tahun akan datang dijangka menjadi tempoh penting dalam menterjemahkan perjanjian ini kepada keupayaan sebenar melalui latihan bersama, rangkaian perkongsian maklumat dan kerjasama teknologi pertahanan.

Dengan langkah tersebut, Malaysia mampu meningkatkan kesiapsiagaan pertahanan, memperkukuh keupayaan operasi serta memperluas pengaruhnya sejajar dengan kedudukan geostrategik dan kepentingan nasionalnya.

Bagi kedua-dua negara, MoU ini bukan sahaja merupakan pencapaian diplomatik tetapi juga konvergensi strategik berasaskan rasa hormat bersama dan tanggungjawab terhadap Indo-Pasifik yang bebas, terbuka serta berasaskan undang-undang antarabangsa.

Apabila kedua-dua pihak menantikan kerjasama masa hadapan, termasuk cadangan lawatan rasmi Menteri Pertahanan Malaysia ke Pentagon tahun hadapan, MoU ini dijangka menjadi tonggak utama dalam membentuk semula seni bina keselamatan serantau Asia Tenggara.

— DEFENCE SECURITY ASIA