(DEFENCE SECURITY ASIA) — Sasaran penyerahan fizikal kapal tempur pesisir (LCS) pertama Malaysia kini beralih kepada April 2027, sekali gus menonjolkan jurang antara penerimaan sebuah kapal perang moden dengan kesiapan persenjataan, kru dan sokongan logistik yang diperlukan untuk membentuk keupayaan tempur maritim berwibawa.

Lumut Naval Shipyard (Lunas) menyemak semula jadual penyerahan Maharaja Lela berikutan keperluan teknikal, kawal selia dan kontrak yang belum diselesaikan, selain memberi amaran bahawa kelewatan berlanjutan sekiranya Perintah Perubahan Kontrak yang diperlukan terus tertangguh.

Sasaran baharu itu menggantikan komitmen penyerahan pada Disember 2026, sekali gus memanjangkan ketidakpastian mengenai bila Tentera Laut Diraja Malaysia (TLDM) dapat memanfaatkan pelaburan pembinaan bertahun-tahun untuk memperkukuh pengawasan, misi pengiring dan kedudukan operasi maritim negara.

Antara punca utama gangguan terbaharu itu ialah pembatalan lesen eksport sistem Naval Strike Missile (NSM) oleh Norway, yang merumitkan konfigurasi penyerahan kapal dan memaksa Malaysia mencari persenjataan alternatif ketika beberapa keperluan program masih belum disempurnakan.

Penerimaan fizikal tanpa peluru berpandu antikapal yang dirancang membolehkan TLDM meneruskan latihan dan integrasi sistem, tetapi komponen utama keupayaan serangannya masih belum tersedia sehingga senjata pengganti dipasang, diuji dan disahkan untuk kegunaan operasi.

Menteri Pertahanan, Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin, menyuarakan kekecewaan terhadap kelewatan serta kesannya kepada kesiagaan ketenteraan, sambil menegaskan keperluan memenuhi jadual baharu ketika persoalan tanggungjawab kontrak semakin berkait rapat dengan implikasi operasi program berkenaan.

Lunas pula menegaskan bahawa gangguan pelesenan eksport berada di luar kawalan kontrak asalnya, menjadikan pertikaian itu melibatkan tanggungjawab pembinaan kapal, keputusan perolehan kerajaan dan sekatan negara pengeksport terhadap pemindahan peralatan ketenteraan sensitif.

Syarikat itu turut mengenal pasti beberapa kontrak pelengkap di luar skop sedia ada, menyebabkan kesiapan penyerahan bergantung sebahagiannya kepada perjanjian kerajaan dengan pengeluar peralatan yang mempengaruhi jadual latihan, pengujian dan ketersediaan sistem penting kapal.

Bagi Malaysia, persoalan strategik ini melangkaui perubahan tarikh kerana keberkesanan kapal perang bergantung pada rantaian operasi lengkap yang menghubungkan penderia, sistem pemerintahan, persenjataan, kru terlatih dan sokongan teknikal berterusan sepanjang penugasan serta penyelenggaraan.

Maklumat program yang tersedia menunjukkan pembinaan terus berkembang dan ujian di laut telah dilaksanakan, namun perkembangan itu belum membuktikan kapal berkenaan memenuhi semua syarat penerimaan atau mencapai prestasi tempur bersepadu untuk penugasan operasi tanpa sekatan.

Pada penilaian DSA, April 2027 wajar dilihat sebagai sasaran penyerahan fizikal bersyarat, manakala kesiagaan tempur perlu dinilai secara berasingan berdasarkan integrasi senjata, persediaan anggota, ketersediaan peluru serta penyempurnaan keperluan sokongan dan penerimaan.

Perbezaan itu turut relevan kepada perolehan tentera laut di Indo-Pasifik kerana kelulusan eksport, kontrak berasingan dan persediaan logistik boleh mengehadkan keupayaan ketenteraan sebenar walaupun sesebuah kapal perang canggih sudah mencapai tahap pembinaan lanjut dan menjalani ujian di laut.

(BACA): Eksport NSM Disekat Norway, LCS Malaysia Berdepan Jurang Peluru Berpandu Antikapal

Pembatalan Eksport NSM Ubah Pilihan Peperangan Permukaan Malaysia

Pembatalan lesen eksport NSM oleh Norway mengganggu rancangan melengkapkan kapal kelas Maharaja Lela dengan senjata antikapal utamanya, sekali gus memerlukan Malaysia menilai semula urusan perolehan, pemasangan dan pengesahan sistem ketika pembinaan masih diteruskan.

Lunas menyatakan sekatan kawalan eksport menghalang penyerahan kapal yang dilengkapi sistem pelancar terbabit, menjadikan konfigurasi penyerahan bukan sahaja persoalan kejuruteraan, malah isu pematuhan peraturan yang memerlukan persetujuan pihak berkaitan dalam kontrak.

Walaupun penjelasan berkenaan merujuk kawalan antarabangsa termasuk Peraturan Perdagangan Senjata Antarabangsa Amerika Syarikat (ITAR), asas perundangan setiap sekatan belum diperincikan, justeru keputusan pelesenan Norway tidak semestinya sama dengan kawalan berasingan terhadap komponen tertentu.

Implikasi ketenteraan yang lebih jelas ialah ketiadaan peluru berpandu permukaan ke permukaan akan menyebabkan kapal pertama itu belum memiliki keupayaan serangan antikapal khusus yang dirancang untuk melengkapi persenjataan lain serta peranannya dalam struktur armada TLDM.

Pemilihan peluru berpandu alternatif tidak boleh bergantung pada jarak jangkauan semata-mata kerana nilai operasinya turut ditentukan oleh keupayaan penyasaran, keserasian sistem pengurusan tempur, pemasangan pelancar, tatacara penggunaan senjata dan sokongan sepanjang hayat perkhidmatan kapal.

Antara alternatif yang dikenal pasti ialah C-STAR atau Haeseong dari Korea Selatan, Atmaca dari Türkiye dan Exocet dari Perancis, namun maklumat tersedia belum mengesahkan pemilihan akhir, konfigurasi atau perjanjian integrasi lengkap bagi kapal pertama.

Pemilihan Atmaca yang dilaporkan bagi Kapal Misi Pesisir (LMS) Kumpulan Kedua membuka ruang penyeragaman persenjataan, tetapi penggunaan jenis peluru berpandu sama tidak menjamin keseragaman pelancar, antara muka sistem tempur, latihan atau sokongan antara kelas kapal berlainan.

Persenjataan seragam berpotensi mengurangkan sebahagian beban logistik melalui perkongsian kepakaran penyelenggaraan dan pengurusan inventori, namun manfaat itu bergantung pada konfigurasi sebenar yang diperoleh serta tahap sokongan bersama yang dipersetujui bagi kedua-dua program.

Sebaliknya, pemilihan pembekal lain boleh mempelbagaikan sumber perolehan tetapi menambah keperluan dokumentasi teknikal, latihan khusus dan inventori, sekali gus mewujudkan pertimbangan antara mengurangkan pergantungan eksport dengan mengawal kerumitan menyokong armada yang relatif kecil.

Alasan perlindungan teknologi yang dikemukakan Norway dan bantahan Malaysia mencerminkan pendirian politik berbeza, manakala tempoh jurang keupayaan akan ditentukan oleh kontrak pengganti, kelulusan eksport, pemasangan serta penyempurnaan ujian penerimaan yang diperlukan.

(BACA): Malaysia Hampir Putuskan Peluru Berpandu Baharu LCS — Türkiye, Korea Selatan dan Eropah Bersaing Rebut Dominasi Strategik TLDM di Indo-Pasifik

Keupayaan Tempur Frigat Melangkaui Kesiapan Badan Kapal

Kelas Maharaja Lela berasaskan reka bentuk Gowind yang diperbesar dan dibangunkan untuk memperkukuh armada permukaan Malaysia menerusi gabungan keupayaan pengawasan, peperangan permukaan, pertahanan udara dan peperangan bawah air dalam sebuah platform tempur pelbagai peranan.

Spesifikasi yang tersedia menyatakan kapal itu mempunyai sesaran kira-kira 3,100 tan dan panjang sekitar 111 meter, dengan sistem pendorongan diesel bagi menyokong mobiliti serta ketahanan operasi untuk penugasan maritim yang melangkaui rondaan berhampiran pantai.

Persenjataan dirancang merangkumi meriam utama 57 mm, senjata berkaliber lebih kecil, peluru berpandu pertahanan udara yang dilancar secara menegak, peluru berpandu antikapal dan torpedo, dengan setiap komponen memerlukan penyelarasan perolehan serta pengesahan sebelum konfigurasi tempur lengkap tersedia.

Gabungan itu hanya memberikan fleksibiliti operasi apabila semua sistem berfungsi secara bersepadu kerana pengesanan sasaran, penilaian ancaman, pemilihan senjata dan pelaksanaan serangan memerlukan antara muka yang boleh dipercayai serta anggota terlatih mengikut prosedur pemerintahan dan keselamatan.

Ketiadaan peluru berpandu antikapal menjejaskan satu bidang misi utama tanpa semestinya melumpuhkan semua fungsi lain, namun maklumat tersedia belum menjelaskan sistem mana yang akan melengkapkan proses penerimaan apabila penyerahan fizikal dilaksanakan.

Begitu juga, kewujudan meriam atau pelancar tidak membuktikan peluru tersedia, latihan pengendali selesai atau integrasi berjaya, sekali gus menjadikan kemajuan pembinaan yang kelihatan sebagai ukuran tidak lengkap terhadap kemampuan kapal melaksanakan sesuatu tugas operasi dengan selamat.

Kemudahan helikopter berpotensi memperluas pengawasan dan sokongan kapal, tetapi maklumat tersedia belum mengesahkan peruntukan pesawat atau aturan operasi penerbangan yang diperakui, menyebabkan keupayaan udara ketika penyerahan awal belum dapat dinilai secara pasti.

Kedudukan operasi TLDM seterusnya bergantung pada cara pemerintah menugaskan kapal sepanjang pembangunan keupayaannya, dengan mengimbangi latihan dan proses penerimaan terhadap misi yang mampu dilaksanakan berdasarkan sistem diperakui, kemahiran kru serta sokongan tersedia.

Penggunaan kapal bagi misi bersesuaian sebelum semua senjata diterima boleh membina pengalaman dan memberikan manfaat operasi, tetapi penugasan itu perlu berasaskan konfigurasi pertahanan serta serangan sebenar, selaras dengan tahap keupayaan yang sudah disahkan.

Bagi pemerhati serantau, ukuran lebih bermakna ialah jumlah kapal yang benar-benar tersedia untuk misi tertentu kerana pertambahan sebuah kapal dalam inventori tidak secara automatik meningkatkan keupayaan serangan maritim atau liputan operasi berterusan pada kadar yang sama.

(BACA): KD Maharaja Lela Akhirnya Ke Laut: Ujian Penuh LCS 1 Jadi Penentu Kredibiliti RM11 Bilion TLDM Di Laut China Selatan

Kontrak Latihan dan Logistik Jadi Penentu Kesiagaan Tempur

Pakej Sokongan Logistik Bersepadu dan Bantuan Pengujian memperlihatkan bagaimana kelewatan pentadbiran boleh menjejaskan kesiagaan operasi apabila Surat Setuju Terima dikeluarkan pada Ogos 2025, tetapi kontrak berkaitan hanya dimuktamadkan dan ditandatangani setahun kemudian, pada Ogos 2026.

Lunas menyatakan tempoh berkenaan menjejaskan program latihan, sekali gus menunjukkan kaitan langsung antara kelewatan kontrak dengan persediaan anggota ketika pembinaan menghampiri peringkat penyerahan yang memerlukan TLDM mengambil alih tanggungjawab mengendalikan kapal.

Latihan menjadi keperluan utama kerana kesiagaan kru merangkumi pengendalian peralatan, pengesanan kerosakan, tindak balas kecemasan dan penyelarasan prosedur tempur, sedangkan kemajuan pembinaan semata-mata tidak dapat menggantikan persediaan berstruktur untuk mengoperasikan kapal perang kompleks dengan selamat.

Sokongan logistik bersepadu turut menentukan ketersediaan maklumat penyelenggaraan, bantuan teknikal dan aturan sokongan sepanjang perkhidmatan, namun perincian kontrak yang tersedia belum mencukupi untuk mengenal pasti komponen tertunggak serta kesannya terhadap operasi awal kapal.

Beberapa pakej pelengkap perlu dikontrakkan secara langsung antara Kementerian Pertahanan dengan pengeluar peralatan asal, menyebabkan jadual pembinaan limbungan sahaja tidak dapat menjamin semua peralatan bekalan kerajaan atau khidmat kepakaran tersedia ketika proses penerimaan memerlukannya.

Kontrak peluru berpandu permukaan ke udara, bekalan peluru meriam 57 mm dan sistem pelancar umpan bersepadu dikenal pasti antara urusan perolehan yang belum diselesaikan, sekali gus menghubungkan penyempurnaan pentadbiran dengan ketersediaan persenjataan serta sistem perlindungan kapal.

Dokumentasi kontrak tertentu dijangka disiapkan sekitar pertengahan Oktober 2026, namun jangkaan itu belum membuktikan kontrak sudah ditandatangani atau peralatan telah diserahkan dan diterima selagi tiada pengesahan susulan mengenai penyempurnaan serta pelaksanaannya.

Kesiagaan sistem umpan turut penting kerana keberkesanan pertahanan kapal bergantung pada gabungan persenjataan dan langkah perlindungan, yang memerlukan bekalan sesuai, pengendali terlatih serta penyepaduan dengan prosedur tindak balas terhadap ancaman.

Pakej sokongan yang diterima selepas penyerahan kapal boleh mewujudkan jurang kesiagaan apabila peralatan sudah dipasang, tetapi anggota, aturan penyelenggaraan atau bahan guna habis yang diperlukan untuk pengoperasian berkesan masih menunggu penyempurnaan kontrak berasingan.

Pengajaran utama perolehan ini ialah logistik merupakan sebahagian daripada keupayaan tempur kerana TLDM tidak dapat mengekalkan penugasan berterusan jika sokongan teknikal, alat ganti dan tenaga penyelenggaraan terlatih tidak tersedia seiring dengan kesiapan kapal.

Pertikaian Tanggungjawab Kontrak Rumitkan Jadual Pemulihan

Kementerian Pertahanan telah mengeluarkan notis berhubung Ganti Rugi Tertentu dan Ditetapkan (LAD), menjadikan tanggungjawab kontrak terhadap kelewatan semakin mendapat perhatian ketika Lunas membezakan kewajipan asalnya daripada keperluan yang terjejas oleh keputusan luar dan perjanjian pelengkap.

Lunas menegaskan bahawa liabiliti perlu ditentukan melalui mekanisme kontrak dan perundangan yang ditetapkan, namun pendirian itu belum menyelesaikan kebimbangan kementerian atau membuktikan semua kelewatan dalam jadual baharu berada di luar tanggungjawab syarikat.

Syarikat itu turut menegaskan bahawa Laporan Ketua Audit Negara tidak seharusnya dianggap sebagai keputusan muktamad mengenai liabiliti kontrak, sekali gus membezakan penemuan audit terhadap prestasi program dengan penentuan undang-undang mengenai tanggungjawab bagi kelewatan atau kos tertentu.

Perbezaan itu penting kerana kelemahan pembinaan, kelewatan kontrak sokongan dan sekatan eksport boleh berlaku serentak, menjadikan penjelasan berasaskan satu punca sahaja tidak memadai tanpa penilaian terdokumen mengenai kesan setiap faktor terhadap jadual penyerahan.

Perintah Perubahan Kontrak yang belum dimuktamadkan menjadi satu lagi kekangan apabila Lunas memberi amaran bahawa kelewatan berterusan boleh menganjak penyerahan fizikal melepasi April 2027, sekali gus menunjukkan sasaran baharu itu masih terdedah kepada risiko pelaksanaan.

Proses perubahan kontrak boleh menyelaraskan kewajipan dengan keadaan teknikal baharu, tetapi keberkesanannya bergantung pada persetujuan segera mengenai konfigurasi, tanggungjawab dan syarat penerimaan serta penyelesaian kebergantungan yang menyebabkan penangguhan terdahulu.

Program yang distruktur semula daripada enam kepada lima kapal itu memerlukan usaha pemulihan melangkaui kapal pertama, termasuk penerapan pengajaran pembinaan, penyelarasan perubahan peralatan dan penyediaan proses sokongan yang boleh dilaksanakan bagi kapal berikutnya.

Keputusan tertangguh mengenai kapal pertama berpotensi mempengaruhi kapal susulan melalui keperluan reka bentuk bersama, sokongan pengeluar dan perancangan pemasangan, namun maklumat tersedia belum memperincikan tempoh kelewatan akibat faktor berkenaan bagi setiap kapal yang sedang dibina.

Pembayaran berasaskan kemajuan boleh mengukuhkan hubungan antara perbelanjaan dengan kerja yang disahkan, tetapi kawalan kewangan sahaja tidak dapat menyelesaikan kelulusan eksport, melengkapkan latihan tertangguh atau menghapuskan kerja integrasi akibat pertukaran sistem persenjataan utama.

Jadual pemulihan memerlukan penentuan tanggungjawab kontrak yang berasas serta pelan penyerahan yang terselaras dari segi teknikal kerana penyelesaian pertikaian tidak semestinya menyempurnakan kerja kejuruteraan, sokongan dan penerimaan yang diperlukan sebelum kapal dapat dioperasikan.

Penyerahan April 2027 Belum Menjamin Keupayaan Tempur Penuh

Sasaran terdekat yang paling jelas ialah penyerahan fizikal pada April 2027, namun maklumat tersedia belum menetapkan tarikh sepadan bagi keupayaan operasi penuh, menyebabkan kesiagaan tempur kapal masih bergantung pada hasil beberapa proses perolehan dan integrasi berasingan.

Jangka masa yang dicadangkan bagi peluru berpandu pengganti lebih singkat berbanding senario lanjutan dalam maklumat berkaitan audit, tetapi tempoh penghantaran tidak boleh disamakan dengan tarikh operasi tanpa mengambil kira pemasangan, integrasi sistem tempur, pengujian dan pengesahan kecekapan kru.

Menteri Pertahanan, Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin, mempertikaikan unjuran keupayaan penuh pada Disember 2035 sebagai tidak tepat, menjadikan tarikh itu suatu penilaian yang dipertikaikan dan bukannya ketetapan program mengenai bila kelas kapal berkenaan akan beroperasi sepenuhnya.

Bagi perancang angkatan, keperluan praktikal ialah pencapaian yang boleh disahkan meliputi konfigurasi penyerahan yang diterima, persediaan kru, ketersediaan peluru, sistem pertahanan berfungsi dan pemasangan peluru berpandu antikapal yang diluluskan untuk kegunaan operasi.

Isyarat strategik kepada pihak luar akan bergantung pada keupayaan yang dibuktikan kerana kerajaan lain boleh membezakan antara pentauliahan kapal dengan kemampuan melaksanakan operasi maritim berterusan, khususnya apabila jurang persenjataan mengehadkan pilihan misinya.

Tindak balas perolehan Malaysia turut membawa implikasi diplomatik apabila pembatalan Norway mencetuskan bantahan dan penggantungan pembelian pertahanan baharu dari negara itu, sementara rundingan pembekal alternatif menghubungkan pemulihan program dengan hubungan industri pertahanan di Eropah dan Asia.

Bagaimanapun, maklumat tersedia tidak membuktikan perubahan jajaran serantau yang lebih luas atau kempen tekanan terselaras, justeru isu ini wajar dinilai sebagai masalah serius pergantungan eksport tanpa diperluas kepada dakwaan paksaan strategik luar yang tidak disokong bukti.

Pemilihan peluru berpandu pengganti perlu dilihat sebagai keputusan pembangunan keupayaan angkatan yang mempunyai kesan diplomatik, dengan kepastian kelulusan eksport, tuntutan integrasi dan sokongan berterusan sama pentingnya dengan prestasi senjata serta jadual penghantaran yang ditawarkan.

Nilai sebenar kapal pertama bergantung pada kemampuan Malaysia menterjemahkan kemajuan pembinaan kepada kesiagaan yang boleh dikekalkan, memendekkan tempoh antara penyerahan dengan keupayaan penugasan serta mengelakkan kapal susulan berdepan masalah sokongan dan kebergantungan yang sama.

Sasaran April 2027 bagi Maharaja Lela kini menguji kemampuan program menyelaraskan pembinaan kapal, perolehan persenjataan dan sokongan armada kerana kekuatan maritim Malaysia akhirnya ditentukan oleh keupayaan tempur yang mampu dikekalkan di laut, melangkaui tarikh penyerahan yang diumumkan.