(DEFENCE SECURITY ASIA) — Peralihan program kapal selam Scorpène Evolved kepada fasa pra-pengeluaran mewakili lebih daripada sekadar pencapaian industri pertahanan kerana ia menandakan perubahan strategik Jakarta daripada perancangan ketenteraan aspirasi kepada pembentukan ekosistem peperangan bawah permukaan tempatan yang berupaya mempengaruhi unjuran kuasa Indo-Pasifik.

Perkembangan ini membawa implikasi yang jauh melangkaui pemodenan armada kerana pemerolehan kapal selam dalam seni bina keselamatan Indo-Pasifik masa kini semakin berfungsi sebagai instrumen isyarat strategik, penafian maritim dan pengaruh geopolitik berbanding sekadar menambah inventori ketenteraan laut.

Trajektori pemodenan keupayaan bawah permukaan Jakarta sedang berkembang ketika rantau itu berdepan kitaran persaingan strategik yang semakin dipercepatkan, dicirikan oleh peningkatan penempatan aset tentera laut, aktiviti zon kelabu berterusan dan persaingan kuasa merentasi Laut China Selatan.

 

Perjanjian Mac 2024 antara kerajaan Jakarta dengan syarikat Naval Group dari Perancis serta PT PAL melibatkan dua kapal selam Scorpène Evolved Full Lithium-Ion Battery bernilai kira-kira USD2.16 bilion atau RM8.2 bilion merupakan pelaburan terhadap kedudukan strategik dan bukannya pemerolehan platform semata-mata.

Kontrak yang diaktifkan pada 23 Julai 2025 itu menukar komitmen diplomatik dan industri terdahulu kepada mekanisme pelaksanaan yang berupaya membentuk semula postur ketenteraan masa depan serta landskap industri pertahanan negara berkenaan.

Tidak seperti pendekatan pemerolehan lalu yang mengekalkan kebergantungan jangka panjang terhadap ekosistem pengeluaran asing, pengaturan terbaharu memindahkan aktiviti pembinaan terus ke fasiliti PT PAL di Surabaya melalui struktur pemindahan teknologi menyeluruh.

Perbezaan itu membawa implikasi melangkaui sektor pembuatan kerana daya saing tentera laut masa hadapan semakin bergantung kepada keupayaan industri berdaulat yang mampu mengekalkan penjanaan semula kuasa ketika gangguan geopolitik atau rantaian bekalan berlaku.

Presiden Pengarah PT PAL, Kaharuddin Djenod mengaitkan inisiatif tersebut dengan peningkatan persaingan kuasa besar dengan menyatakan bahawa industri pertahanan domestik yang kukuh memberi negara itu kelebihan strategik dalam landskap keselamatan ASEAN yang semakin berubah.

Kaharuddin Djenod turut menegaskan bahawa negara itu kini menjadi negara ASEAN pertama berkeupayaan membina kapal selam dengan teknologi pendorongan canggih, sekali gus menghubungkan keupayaan industri dengan prestij strategik dan pengaruh jangka panjang serantau.

Penilaian beliau mencerminkan pengiraan strategik lebih luas bahawa kemerdekaan industri pertahanan semakin dilihat sebagai komponen unjuran kuasa nasional dan bukan lagi sekadar objektif pembangunan ekonomi domestik.

Naratif rasmi mengenai Scorpène secara konsisten mempersembahkan program tersebut bukan sebagai projek pemerolehan dua platform tetapi sebagai asas kepada pembentukan ekosistem peperangan bawah permukaan berdaulat yang berupaya meningkatkan autonomi strategik.

Walaupun penempatan operasi sekitar tahun 2030 dijangka mentakrifkan semula landskap pertempuran maritim masa hadapan, peralihan kepada fasa pra-pengeluaran ketika ini sudah mengubah persepsi serantau terhadap trajektori strategik Jakarta.

Daripada Pemerolehan Kepada Pelaksanaan Industri

Peralihan kepada fasa pra-pengeluaran mewakili antara peringkat paling kritikal dalam mana-mana program pemerolehan kapal selam kerana kegagalan industri ketenteraan sering muncul ketika integrasi tenaga kerja dan penyediaan sistem pengeluaran berbanding semasa pengumuman kontrak.

PT PAL memaklumkan bahawa aktiviti pra-pengeluaran melibatkan kesiapsiagaan reka bentuk, pembangunan ekosistem pembuatan, penyediaan infrastruktur serta pembangunan modal insan sebelum proses pembinaan berskala penuh dimulakan secara rasmi.

Persediaan sedemikian menentukan sama ada jadual pemerolehan yang bercita-cita tinggi mampu bertahan menghadapi realiti operasi kerana pembinaan kapal selam kekal antara aktiviti industri pertahanan paling kompleks dan mencabar secara teknologi.

Proses fabrikasi penuh yang dijadualkan bermula pada Jun 2026 kini menjadi petunjuk praktikal bahawa projek tersebut telah bergerak melangkaui pengumuman simbolik kepada penanda aras pelaksanaan yang boleh diukur.

Pencapaian itu menyusuli pelaksanaan aktiviti Steel Cutting Qualification Section yang diselesaikan di fasiliti PT PAL Surabaya pada Disember 2025 sebagai sebahagian daripada proses persediaan teknikal projek berkenaan.

Proses kelayakan tersebut mengesahkan kemampuan jurutera tempatan melaksanakan kimpalan ketepatan tinggi, peletupan permukaan, pengecatan dan pra-pemasangan mengikut piawaian pembinaan ketenteraan Eropah.

Aktiviti tersebut memiliki kepentingan strategik kerana kebolehupayaan bertahan di bawah permukaan lazimnya bermula daripada ketepatan pembuatan dan bukannya bergantung sepenuhnya kepada kecanggihan sistem persenjataan.

Toleransi pembinaan kapal selam menuntut tahap ketepatan luar biasa kerana ketidaksempurnaan struktur yang kecil sekalipun boleh menghasilkan anomali akustik yang mudah dikesan oleh rangkaian peperangan anti-kapal selam moden.

Perancang ketenteraan semakin mengiktiraf kesiapsiagaan industri sebagai faktor penting keberkesanan peperangan bawah permukaan kerana ciri halimunan sesebuah kapal selam sebenarnya dibentuk lebih awal sebelum penempatan operasi.

Jakarta dilihat memberi tumpuan kepada pengurangan risiko pelaksanaan strategik sebelum memasuki fasa pengeluaran penuh yang menjadikan kelemahan teknikal lebih sukar dan mahal untuk diperbetulkan.

Perkembangan tersebut bukan sahaja menunjukkan keyakinan terhadap pengeluaran tetapi juga peningkatan kepercayaan Perancis dan negara itu bahawa tenaga kerja tempatan telah mencapai tahap kematangan diperlukan.

Mengapa Scorpène Evolved Mengubah Landskap Peperangan Bawah Permukaan

Varian Scorpène Evolved Full Lithium-Ion memperkenalkan ciri operasi yang berupaya mengubah postur pencegahan maritim kerana ketahanan operasi dan ciri halimunan semakin menentukan nilai strategik peperangan bawah permukaan moden.

Ketahanan operasi bawah permukaan hampir 80 hari meningkatkan tempoh rondaan secara signifikan dan membolehkan liputan operasi lebih luas merentasi ruang maritim negara yang berpecah kepada ribuan pulau.

Seni bina bateri lithium-ion mewakili lonjakan keupayaan transformasi kerana ketumpatan tenaga lebih tinggi mengurangkan pendedahan yang lazim berlaku semasa proses snorkeling kapal selam.

Keperluan snorkeling yang semakin berkurangan mengurangkan peluang pengesanan oleh pesawat rondaan maritim, aset anti-kapal selam, sistem pengawasan tanpa pemandu dan rangkaian satelit kesedaran domain maritim.

Kelebihan operasi ini menjadi semakin relevan apabila ekosistem peperangan anti-kapal selam mula menggabungkan kecerdasan buatan, sensor pelbagai domain serta seni bina pengawasan berterusan.

Pengurangan jejak akustik turut mengubah pengiraan kebolehupayaan bertahan kerana peperangan bawah permukaan moden semakin memberi ganjaran kepada keupayaan halimunan berbanding kelebihan kinetik semata-mata.

Dengan jarak operasi dilaporkan melebihi 8,000 batu nautika, kapal selam tersebut mampu memberikan capaian lebih luas merentasi persekitaran kepulauan dan laluan maritim strategik.

Geografi maritim negara yang cetek serta sesak mewujudkan persekitaran akustik kompleks yang sering memberikan kelebihan taktikal tidak seimbang kepada platform berkeupayaan halimunan tinggi.

Keadaan perairan cetek menghasilkan gangguan akustik yang menyukarkan pengesanan sambil memberikan kelebihan kepada kapal selam bertanda akustik rendah yang dioptimumkan secara menyeluruh.

Platform Scorpène Evolved yang dilengkapi torpedo dan peluru berpandu anti-kapal Exocet SM39 turut memperkenalkan pilihan penafian laut tambahan dalam kerangka operasi strategik tentera laut.

Nilai strategiknya bukan terletak kepada jumlah platform semata-mata tetapi pada keupayaan mewujudkan ketidaktentuan yang menyukarkan perancangan pihak lawan dalam koridor maritim yang semakin dipertikaikan.

Pemindahan Teknologi Sebagai Kedaulatan Strategik

Pemindahan teknologi semakin mewakili dimensi paling penting dalam kerjasama pertahanan moden kerana pengetahuan institusi lazimnya mengekalkan nilai strategik jauh lebih lama berbanding jangka hayat operasi sesebuah platform ketenteraan.

Puluhan jurutera tempatan dilaporkan telah menamatkan program latihan khusus di fasiliti Naval Group di Perancis sebagai sebahagian daripada inisiatif pembangunan keupayaan industri pertahanan jangka panjang.

Kira-kira 50 pakar Perancis dijangka membimbing lebih 400 tenaga kerja tempatan di fasiliti Surabaya sekali gus membentuk ekosistem pemindahan kemahiran berskala besar dalam sektor pembinaan kapal selam.

Model ini mencerminkan pembangunan institusi sebenar dan bukannya penyertaan industri bersifat simbolik kerana kepakaran teknikal semakin menjadi faktor penentu kelestarian strategik jangka panjang sesebuah negara.

Secara tradisi, program pemasangan separa sering mengekalkan pergantungan luaran kerana laluan penyelenggaraan dan program naik taraf masih berada di bawah pengaruh pengeluar asing.

Jakarta kini dilihat memberi tumpuan terhadap kawalan berdaulat merangkumi pembinaan kapal selam, operasi, penyelenggaraan dan pengurusan keseluruhan kitaran hayat platform ketenteraan tersebut.

Cita-cita sedemikian membawa implikasi yang melangkaui pemerolehan ketenteraan kerana industri pertahanan tempatan semakin berfungsi sebagai penyerap kejutan strategik ketika krisis geopolitik berlaku.

Ekosistem pembuatan domestik secara serentak mengurangkan kerentanan terhadap sekatan eksport, gangguan rantaian bekalan dan perubahan keadaan diplomatik yang boleh menjejaskan keupayaan operasi masa depan.

Objektif lebih besar projek tersebut kini semakin tertumpu kepada pemilikan keupayaan berdaulat dan bukannya sekadar memiliki perkakasan ketenteraan yang diimport dari negara luar.

Pegawai negara itu secara konsisten membingkaikan inisiatif berkenaan melalui naratif transformasi industri dan kemerdekaan strategik sebagai asas utama pembangunan industri pertahanan negara.

Perbezaan tersebut penting kerana ekosistem industri pertahanan semakin menentukan kelebihan daya saing ketenteraan dalam keseimbangan kuasa Indo-Pasifik pada masa hadapan.

Pencegahan Bawah Permukaan dan Persamaan Laut China Selatan

Program Scorpène Evolved memperkenalkan implikasi strategik yang jauh lebih luas daripada sekadar pemodenan armada kerana keupayaan bawah permukaan semakin menjadi instrumen membentuk tingkah laku dalam persekitaran maritim dipertikaikan.

Walaupun Jakarta secara rasmi mengekalkan kedudukan bukan pihak yang menuntut wilayah utama di Laut China Selatan, ketegangan sekitar Zon Ekonomi Eksklusif Natuna terus mempengaruhi pengiraan strategik jangka panjang negara.

Kemunculan platform kapal selam bertanda akustik rendah dan ketahanan tinggi berpotensi memperkukuhkan keupayaan kesedaran domain maritim tanpa memerlukan peningkatan ketara dalam postur ketenteraan terbuka.

Platform peperangan bawah permukaan memiliki pengaruh strategik tidak seimbang kerana keberkesanan operasinya banyak bergantung kepada unsur ketidakpastian yang memaksa pesaing memperuntukkan sumber tambahan.

Dinamik ini mewujudkan mekanisme peningkatan kos operasi apabila armada kapal selam yang kecil mampu memaksa kuasa laut lebih besar menyebarkan aset dan memperluaskan infrastruktur anti-kapal selam mereka.

Bagi Jakarta, keupayaan sedemikian menjadi semakin penting kerana geografi maritim negara tersebut merangkumi pelbagai titik sempit strategik serta laluan komunikasi laut kritikal antara Lautan Pasifik dan Lautan Hindi.

Pengenalan platform yang lebih senyap dan mempunyai ketahanan operasi lebih lama berpotensi mengukuhkan keupayaan memantau, menafikan atau merumitkan aktiviti dalam sektor maritim sensitif.

Perancang ketenteraan sering menggambarkan kapal selam sebagai penjana ketidaktentuan strategik kerana pihak lawan lazimnya mengubah tingkah laku operasi terhadap ancaman yang tidak dapat dilihat secara langsung.

Keupayaan sedemikian menjadi semakin signifikan apabila persaingan maritim Asia Tenggara beralih kepada aktiviti zon kelabu melibatkan operasi pengawal pantai dan kehadiran tekanan berlapis.

Pemerolehan Scorpène Evolved bukan sahaja meningkatkan keupayaan tentera laut tetapi turut memperluaskan pilihan strategik pembuat dasar ketika berhadapan kontingensi keselamatan maritim masa hadapan.

Kesan lebih besar ialah Jakarta secara beransur-ansur memperoleh fleksibiliti lebih luas dalam membentuk landskap keselamatan serantau sambil mengekalkan pendekatan pencegahan berorientasikan kestabilan.

Hubungan Pertahanan Paris–Jakarta dan Strategi Pelbagai Jajaran

Kerjasama kapal selam ini turut memperlihatkan kecenderungan strategik Jakarta yang semakin menekankan pendekatan kepelbagaian rakan pertahanan dalam persekitaran keselamatan serantau yang berubah pantas.

Negara itu secara tradisional mengekalkan hubungan dengan pelbagai pembekal pertahanan bagi mengelakkan kebergantungan berlebihan terhadap mana-mana kuasa luar tertentu.

Kerjasama dengan Perancis hadir selepas penglibatan sebelum ini bersama Korea Selatan dan platform berkaitan reka bentuk Jerman dalam pembangunan armada kapal selam negara.

Strategi kepelbagaian tersebut memberikan fleksibiliti lebih besar dalam menghadapi perubahan landskap geopolitik serta perkembangan teknologi pertahanan global yang semakin kompetitif.

Program Scorpène turut melengkapkan hubungan pertahanan lebih luas melibatkan pemerolehan pesawat pejuang dan pelbagai kerjasama pembangunan aset maritim strategik lain.

Hubungan pertahanan antara Jakarta dan Perancis kini semakin berkembang menjadi kerjasama pelbagai dimensi dan bukan sekadar urus niaga pembelian ketenteraan konvensional.

Kerjasama seperti ini lazimnya menghasilkan kesan sekunder melibatkan logistik, latihan, infrastruktur penyelenggaraan dan peningkatan keserasian operasi antara pelbagai platform ketenteraan.

Perancis pada masa sama memperluaskan pengaruh Indo-Pasifik melalui rangkaian kerjasama strategik tanpa bergantung sepenuhnya kepada pendekatan pangkalan tentera tradisional.

Bagi Jakarta, kepelbagaian pembekal pertahanan meningkatkan ruang pergerakan politik ketika persaingan kuasa besar global terus memperlihatkan peningkatan ketara.

Pendekatan ini sejajar dengan dasar luar tradisional negara yang menekankan autonomi strategik serta hubungan seimbang dengan pelbagai kuasa utama dunia.

Kerjasama pertahanan kini semakin berfungsi sebagai instrumen geopolitik dan bukan lagi sekadar aktiviti pemerolehan platform ketenteraan.

Persaingan Bawah Permukaan Asia Tenggara Yang Sedang Muncul

Pembangunan kapal selam negara itu berlaku seiring trend serantau yang memperlihatkan peningkatan ketara terhadap pelaburan keupayaan peperangan bawah permukaan dalam kalangan negara Asia Tenggara.

Pemerolehan kapal selam semakin dianggap sebagai kaedah lebih menjimatkan bagi mewujudkan pencegahan maritim terhadap kuasa lebih besar yang memiliki armada permukaan jauh lebih dominan.

Vietnam, Singapura dan beberapa negara lain terus memperkukuhkan keupayaan bawah permukaan mereka sehingga mengubah pengiraan strategik keselamatan maritim serantau.

Kesan kumulatif perkembangan tersebut semakin menyerupai dinamik proliferasi bawah permukaan secara perlahan dan bukannya perlumbaan senjata ketenteraan berskala besar.

Penganalisis kekal berbeza pandangan mengenai sama ada perkembangan ini menstabilkan atau merumitkan landskap keselamatan maritim serantau pada masa hadapan.

Penyokong berhujah bahawa kapal selam mampu mewujudkan pencegahan lebih kukuh melalui peningkatan ketidaktentuan serta risiko operasi terhadap pihak lawan.

Pengkritik pula memberi amaran bahawa peningkatan aktiviti bawah permukaan secara serentak boleh meningkatkan risiko kesilapan pengenalpastian dan potensi peningkatan ketegangan.

Zon Ekonomi Eksklusif Natuna serta pendekatan Laut China Selatan terus memperkuatkan kepentingan strategik pengiraan keselamatan maritim negara tersebut.

Jangkauan operasi kapal selam yang semakin luas berpotensi meningkatkan keupayaan penafian laut tanpa memerlukan pendekatan konfrontasi ketenteraan terbuka atau unjuran kuasa yang ketara.

Jakarta secara konsisten membingkaikan perkembangan ini melalui naratif pencegahan dan kedaulatan berbanding pendekatan yang menonjolkan unsur serangan atau konfrontasi ketenteraan langsung.

Penghantaran Scorpène Evolved sekitar tahun 2030 mungkin menjadi titik perubahan operasi sebenar, namun peralihan semasa sudah mengubah persepsi terhadap trajektori strategik kuasa maritim negara tersebut.