(DEFENCE SECURITY ASIA) — Kapal selam pertama Pakistan daripada kelas Hangor melancarkan peluru berpandu kruis antikapal di utara Laut Arab, sekali gus memperlihatkan ancaman bawah permukaan yang berpotensi mempengaruhi operasi tentera laut berhampiran pesisir negara itu.

Tentera Laut Pakistan memaklumkan bahawa PNS/M Hangor mengenai sasaran yang ditetapkan dari jarak jauh dalam ujian tembakan senjata pertamanya, tetapi tidak mendedahkan jenis peluru berpandu, jarak sebenar, perincian sasaran atau sama ada pelancaran dibuat ketika kapal selam itu menyelam.

Ketua Turus Tentera Laut Pakistan, Laksamana Naveed Ashraf, menyaksikan tembakan itu di laut dan menyifatkan pengukuhan keupayaan peperangan bawah permukaan sebagai penting untuk kesiagaan operasi serta pencegahan yang berwibawa.

Persoalan strategiknya ialah sama ada satu tembakan yang berjaya menandakan keupayaan baharu Pakistan untuk mengancam kapal permukaan di kawasan lebih luas, atau sekadar mengesahkan sistem tempur Hangor berjaya melengkapkan prosedur tembakan terkawal.

Perbezaan itu penting kerana nilai pencegahan sesebuah kapal selam bergantung bukan sahaja pada prestasi peluru berpandu, tetapi juga keupayaannya mengesan dan menjejak sasaran, kekal tersembunyi, melancarkan serangan serta melepaskan diri daripada operasi memburunya.

Hangor ditauliahkan di China pada 30 April 2026 dan diterima di Karachi pada 11 Jun, menjadikan tembakan pertamanya satu pencapaian penting bagi program pembinaan lapan kapal selam yang dirancang Pakistan.

Empat kapal selam dibina di China dan empat lagi di Pakistan, dengan kadar penyiapannya bakal menentukan seberapa cepat tentera laut negara itu dapat menambah jumlah rondaan.

Kelas Hangor menggabungkan sistem pendorongan diesel-elektrik konvensional dengan pendorongan bebas udara yang membolehkannya berada lebih lama di bawah permukaan pada kelajuan rendah, walaupun tempoh sebenar keupayaan itu dalam operasi belum didedahkan kepada umum.

Enam tiub torpedo di bahagian halu yang dilaporkan dimiliki Hangor membolehkannya membawa torpedo serta peluru berpandu yang serasi, namun ruang persenjataan yang terhad memerlukan pemilihan muatan mengikut misi setiap rondaan.

Identiti peluru berpandu yang ditembak pada 27 September masih belum diumumkan, manakala maklumat tersedia tidak membuktikan Hangor membawa senjata serangan darat, peluru berpandu berkeupayaan nuklear atau mana-mana peluru berpandu antikapal China yang disebut dalam penilaian luar.

Perdana Menteri Shehbaz Sharif mengucapkan tahniah kepada tentera laut dan memuji keupayaan tempur kru Hangor, tetapi sokongan politik itu tidak dengan sendirinya membuktikan kebolehpercayaan kapal berkenaan dalam perang atau perubahan kekal pada imbangan kuasa serantau.

Bagi India dan pengendali tentera laut lain di Laut Arab, perkembangan ini menambah keperluan untuk mengambil kira sebuah kapal selam baharu Pakistan dalam perancangan operasi, sementara kekerapan rondaan dan keberkesanan tempur sebenarnya masih belum diketahui.

(KLIK): “Masalah Besar India”: Lapan Kapal Selam Hangor Pakistan Gugat Lautan Hindi

Apa yang Dibuktikan oleh Tembakan Pertama Hangor

Tembakan yang berjaya menunjukkan kru dan sistem tempur Hangor melengkapkan sekurang-kurangnya satu turutan serangan antikapal yang dirancang, daripada penetapan sasaran dan persediaan senjata hingga pelancaran serta laporan mengenai sasaran yang terkena tembakan.

Ujian itu penting kerana latihan menggunakan senjata sebenar di perairan sendiri membantu kru kapal selam yang baru ditauliahkan membina prosedur rondaan dan mengenal pasti kemungkinan masalah penyepaduan sistem.

Pakistan menyifatkan serangan itu tepat dan dilaksanakan dari jarak jauh, tetapi tanpa maklumat mengenai jarak, jenis sasaran, keadaan persekitaran atau penilaian bebas, ujian berkenaan tidak menetapkan jarak maksimum mahupun prestasi peluru berpandu terhadap kapal perang yang dilindungi.

Rakaman yang diterangkan kepada umum memperlihatkan sasaran permukaan terkena tembakan, namun tidak membuktikan dengan jelas bahawa peluru berpandu dilancarkan ketika Hangor menyelam, sedangkan keadaan pelancaran bawah air mempunyai cabaran tersendiri.

Sasaran latihan juga berbeza daripada kapal perang yang boleh mengubah haluan, mengawal pancaran elektronik, menggunakan umpan dan tindakan balas, serta menerima perlindungan helikopter, pesawat rondaan maritim atau kapal pengiring.

Dalam peperangan, kapal selam yang menyerang sasaran di luar jangkauan penderianya yang boleh dipercayai mungkin memerlukan maklumat penjejakan daripada aset lain, menjadikan ketepatan, kemas kini dan keselamatan data sasaran faktor penentu keberkesanan serangan jarak jauh.

Keperluan mendapatkan kedudukan sasaran terkini melalui komunikasi turut boleh mengehadkan operasi sebuah kapal selam yang perlu kekal tersembunyi, maka jarak serangan praktikalnya bergantung sebahagiannya pada hubungan dengan rangkaian pengawasan maritim Pakistan.

Selepas pelancaran, kapal selam itu pula perlu mengurus risiko apabila laluan peluru berpandu, laporan sasaran atau anggaran kedudukan tembakan mendorong pihak lawan menumpukan pencarian antikapal selam di kawasan rondaan.

Justeru, ujian tersebut mengesahkan kemajuan penting dalam menjadikan Hangor aset operasi, tetapi belum menjawab sejauh mana krunya boleh mengulangi serangan itu, bertahan ketika diburu atau menyelaraskan tindakan dengan armada lain.

Keterbatasan maklumat itu tidak menafikan pencapaian Pakistan, sebaliknya menunjukkan perkara yang masih perlu dibuktikan melalui latihan, rondaan dan kemasukan kapal selam tambahan sebelum satu tembakan terkawal menjadi keupayaan penafian laut yang berterusan.

(KLIK): Pakistan Lengkapi Peluru Berpandu Hipersonik YJ-17 China Pada Kapal Selam Kelas Hangor, Ubah Keseimbangan Kuasa Maritim Lautan Hindi

Pendorongan Bebas Udara Mengubah Cabaran Rondaan

Hangor digambarkan sebagai varian keluarga kapal selam Type 039A China yang disesuaikan untuk Pakistan, dengan sesaran dilaporkan sekitar 2,800 tan serta sistem pendorongan bebas udara jenis Stirling di samping jentera diesel-elektrik konvensional.

Pendorongan bebas udara menggunakan bahan tindak balas yang disimpan untuk menjana kuasa tanpa perlu kerap mengambil udara dari permukaan, membolehkan kapal selam bergerak lebih lama di bawah air pada kelajuan rendah sambil mengurangkan peluang musuh mengesan snorkel atau pancarannya.

Di utara Laut Arab, keupayaan sebuah kapal selam untuk kekal tersembunyi berhampiran laluan kapal boleh mewujudkan ketidakpastian tentang kedudukannya dan memaksa komander kapal permukaan memperuntukkan masa serta aset untuk pencarian.

Namun, kelebihan itu bergantung pada cara kapal selam beroperasi kerana sistem pendorongan bebas udara lazimnya menyokong pergerakan pada kelajuan sederhana rendah, manakala manuver lebih pantas menggunakan lebih banyak tenaga bateri dan mempercepatkan keperluan mengecasnya semula.

Badan Hangor yang lebih besar mungkin menyediakan ruang tambahan untuk bahan api, bekalan, penderia dan senjata berbanding kapal selam lama Pakistan, tetapi ukuran reka bentuk sahaja tidak membuktikan ia lebih senyap, memiliki sonar lebih baik atau lebih kerap tersedia untuk operasi.

Pakistan sudah mengendalikan tiga kapal selam Agosta 90B yang dinaik taraf dengan sistem pendorongan bebas udara berlainan, maka Hangor memperluas dan memperbaharui keupayaan bawah permukaan sedia ada.

Apabila lebih banyak kapal selam kelas Hangor memasuki perkhidmatan, Pakistan berpotensi mengekalkan rondaan di lebih banyak kawasan atau mengurangkan beban kapal selam lama, bergantung pada jumlah kru terlatih, keupayaan penyelenggaraan, alat ganti dan masa persediaan antara penugasan.

Kitaran rondaan yang berkesan turut memerlukan komunikasi selamat, penyelenggaraan senjata, sokongan bateri dan pendorongan serta kemudahan tambatan terlindung, menjadikan prasarana darat sama pentingnya dengan spesifikasi kapal selam.

Enjin diesel dan sistem pendorongan Stirling binaan China yang dilaporkan digunakan Hangor membawa keperluan sokongan tersendiri, sementara pembinaan empat kapal selam di Pakistan meletakkan kapasiti limbungan dan pembangunan tenaga kerja teknikal sebagai asas daya tahan program itu.

Perubahan operasi yang paling besar hanya akan terbukti jika Tentera Laut Pakistan mampu mengerahkan, menyokong, menerima pulang dan mengerahkan semula kapal selam berkenaan secara konsisten sehingga kehadirannya menjadi faktor tetap dalam perancangan pihak lawan.

(KLIK): Pesawat Maritim P-8I Poseidon India Buru Kapal Selam Pakistan, PNS Hangor Berhampiran Karachi, Persaingan Bawah Laut Antara Kedua Negara Semakin Memuncak

Enam Tiub Torpedo, Peluru Berpandu Tidak Didedahkan dan Persoalan Babur-3

Enam tiub pelancaran 533 mm di bahagian halu Hangor yang dilaporkan membolehkan komandernya memilih senjata mengikut sasaran, namun ketiadaan sistem pelancaran menegak bermakna peluru berpandu, torpedo berat dan periuk api yang serasi perlu berkongsi ruang simpanan terhad.

Tembakan sulung itu membuktikan kapal selam pertama kelas Hangor mampu melaksanakan serangan menggunakan peluru berpandu krus antikapal, tetapi tidak mendedahkan jenis senjata, pilihan persenjataan lain atau sama ada kapal itu membawa muatan campuran seperti yang diperlukan ketika perang.

Peluru berpandu eksport China yang dikaitkan dengan reka bentuk kapal selam sekeluarga mendapat perhatian, namun persamaan reka bentuk tidak membuktikan jenis peluru berpandu yang dibawa Hangor, sistem panduan, jarak serangan atau ketahanannya terhadap peperangan elektronik dan pertahanan jarak dekat kapal perang.

Torpedo berat pula memberi Hangor pilihan lain untuk menyerang kapal permukaan dan kapal selam, khususnya apabila kedudukan sasaran atau keadaan operasi lebih sesuai bagi senjata bawah air, walaupun Pakistan belum mengumumkan jenis torpedonya.

Perbezaan antara peluru berpandu antikapal dengan torpedo penting dari segi operasi kerana peluru berpandu boleh meluaskan jarak serangan, manakala torpedo yang dilepaskan di bawah air mewujudkan cabaran pengesanan dan tindakan balas yang berlainan.

Ujian Babur-3 oleh Pakistan sebelum ini mencetuskan spekulasi bahawa Hangor mungkin akhirnya membawa peluru berpandu serangan darat yang dilancarkan dari kapal selam, tetapi tembakan September itu tidak membuktikan Babur-3 telah disepadukan, dibawa atau boleh digunakan secara operasi di atas kapal berkenaan.

Ukuran tiub pelancaran sahaja tidak membuktikan keserasian senjata kerana penggunaannya turut memerlukan penyepaduan sistem kawalan tembakan, pengesahan keselamatan pelancaran, prosedur penyimpanan, latihan kru dan ujian menyeluruh dari kapal selam.

Dakwaan mengenai peranan nuklear memerlukan penelitian lebih ketat kerana potensi peluru berpandu yang dibincangkan secara terbuka tidak membuktikan kewujudan peledak yang dikerahkan, aturan pemerintahannya di laut atau rondaan serangan balas nuklear yang telah diuji.

Ketiadaan maklumat mengenai jenis peluru berpandu juga menghalang perbandingan yang kukuh antara jarak serangan Hangor dengan liputan pengawasan, pertahanan udara dan peperangan antikapal selam pihak lawan di mana-mana sektor Laut Arab.

Bagi perancang tentera, penilaian paling berasas ialah Hangor telah menunjukkan satu serangan peluru berpandu antikapal, sementara keseluruhan pilihan persenjataan, potensi serangan darat dan susunan muatan ketika perang masih belum disahkan.

Lapan Kapal Selam Mampu Mengubah Susunan Kekuatan Pakistan

Program lapan kapal selam menjadikan tembakan itu lebih penting daripada kejayaan sebuah kapal kerana beberapa Hangor yang siap untuk dikerahkan boleh merumitkan perancangan pihak lawan di lebih banyak kawasan dan untuk tempoh lebih panjang.

Pakistan merancang membina empat kapal di China dan empat lagi di Karachi Shipyard, sekali gus menjadikan pengembangan armadanya bergantung pada dua rantaian pengeluaran serta kemajuan penyerahan, ujian penerimaan, pembentukan kru dan penyelenggaraan.

Menurut garis masa program yang diberikan, tiga lagi kapal selam binaan China dilancarkan sepanjang 2025, namun pelancaran tidak bermakna ujian telah selesai atau kapal sudah boleh dikerahkan, sementara tarikh kemasukan perkhidmatannya akan mempengaruhi kekuatan armada dalam masa terdekat.

Sesebuah armada kapal selam juga memerlukan lebih banyak kapal daripada jumlah yang mampu ditempatkan dalam rondaan serentak kerana perjalanan, latihan, penyelenggaraan dan pembaikan tetap mengambil masa walaupun kapal telah ditauliahkan.

Jika kapal selam Hangor berikutnya tersedia untuk operasi, Pakistan boleh mengagihkan rondaan di laluan masuk ke pelabuhannya dan sepanjang laluan laut penting, sekali gus meningkatkan ketidakpastian pihak lawan tanpa menempatkan semua kapal di kawasan sama.

Strategi itu memerlukan pegawai, pakar kejuruteraan, kru persenjataan dan pasukan sokongan darat yang mencukupi, menjadikan latihan serta pembangunan tenaga kerja sama pentingnya dengan kelajuan limbungan menyiapkan kapal.

Pembinaan kapal di Pakistan boleh meningkatkan keupayaan negara itu untuk menyelenggara dan akhirnya mengubah suai kelas Hangor, tetapi pemasangan tempatan sahaja tidak menjamin akses bebas kepada komponen pendorongan, penderia, perisian sistem tempur atau teknologi peluru berpandu.

Peralihan daripada kelas Agosta kepada armada Hangor yang lebih besar turut menimbulkan cabaran pengurusan inventori apabila kru dan depoh perlu menyokong sistem pendorongan, peralatan tempur serta kemungkinan jenis torpedo dan peluru berpandu yang berbeza.

Armada yang mampu mengekalkan rondaan kerap memberi cabaran lebih berterusan berbanding kapal dengan spesifikasi mengagumkan tetapi jarang tersedia, maka kadar kesiagaan sebenar lebih bermakna daripada jumlah kapal selam di atas kertas.

Buat masa ini, tembakan Hangor mengukuhkan keyakinan terhadap program berkenaan, sementara perubahan lebih luas pada susunan kekuatan Pakistan bergantung pada kejayaan kapal lain menamatkan ujian dan membentuk kitaran operasi yang boleh diharapkan.

Imbangan Kuasa Laut Arab Bergantung pada Pengesanan dan Ketahanan Rondaan

Peluru berpandu antikapal yang dilancarkan dari kapal selam tersembunyi boleh menyukarkan operasi kapal permukaan kerana komander perlu mengambil kira ancaman dari kawasan yang terlalu luas untuk mereka menentukan kedudukan pelancar dengan yakin.

Bagi India, ancaman itu perlu dinilai bersama keupayaan pesawat rondaan maritim, kapal pengiring, helikopter dan aset pemburu kapal selam sedia ada, yang keberkesanannya bergantung pada liputan, penyelarasan, keadaan persekitaran serta tindakan kapal selam ketika pertembungan.

Satu tembakan tidak membuktikan Hangor mampu mengelak aset berkenaan, sementara tiada rangkaian antikapal selam boleh menganggap setiap kapal selam yang senyap akan dikesan sebelum menyerang, menyebabkan kedua-dua pihak perlu merancang dalam keadaan tidak menentu.

Pakistan boleh menggunakan ketidakpastian itu untuk menyukarkan kemasukan ke kawasan prasarana maritim dan laluan lautnya, manakala India boleh menambah aset pengawasan serta kapal pengiring di kawasan yang dianggap berisiko.

Langkah sedemikian mempunyai kos operasi kerana masa penerbangan pesawat, ketersediaan kapal pengiring dan perhatian pemerintah yang digunakan untuk mencari kapal selam tidak dapat digunakan serentak di tempat lain, walaupun tiada Hangor di kawasan terbabit.

Ketidakpastian sama turut mengehadkan pilihan Pakistan kerana pelancaran peluru berpandu mungkin mendedahkan anggaran kawasan operasi kapal selam dan menjadikan aset baharu yang bernilai itu sasaran pemburuan tertumpu selepas serangan.

Nilai strategik Hangor dengan itu bergantung pada persaingan antara keupayaan bersembunyi dan mengesan, disokong logistik, pengawasan, kemahiran kru, kebolehpercayaan senjata serta kemampuan kedua-dua tentera laut mengekalkan operasi.

Kejayaan kapal selam Hangor menenggelamkan frigat India INS Khukri pada 1971 memberi nama kapal baharu itu makna sejarah yang besar, tetapi warisan tersebut tidak menggantikan bukti mengenai penderia, persenjataan dan prestasi rondaan masa kini.

Pakistan telah menunjukkan bahawa kapal pertama kelas Hangor mampu melaksanakan serangan peluru berpandu antikapal secara langsung dan terancang, namun jenis peluru berpandu yang tidak didedahkan, keadaan pelancaran yang belum jelas serta program lapan kapal yang masih berkembang mengehadkan dakwaan lebih luas.

Isyarat geopolitik terdekat ialah hasrat Pakistan memperkukuh peranan penafian laut melalui kapal selam di Laut Arab, sementara imbangan kuasa yang berkekalan akan ditentukan oleh rondaan sebenar dan tindak balas pihak lawan selepas tembakan pertama ini.