(DEFENCE SECURITY ASIA) — Turkish Aerospace Industries (TUSAŞ) memulakan ujian pergerakan darat berkuasa terhadap KAAN P1, membawa prototaip representatif pengeluaran pesawat pejuang halimunan Türkiye itu semakin hampir kepada penerbangan sulung.

Rakaman pada 31 Julai 2026 memperlihatkan pesawat dwi-enjin yang masih dilitupi cat asas bergerak menggunakan kuasa sendiri di Kahramankazan, Ankara, sambil dipantau kenderaan sokongan dan pasukan teknikal.

Ujian itu belum membuktikan keupayaan tempur atau kesiagaan pengeluaran, tetapi mengesahkan P1 sudah beralih daripada integrasi statik kepada penilaian dinamik terhadap pendorongan, stereng, brek, pengendalian darat dan penyelarasan sistem.

Pengurus Besar merangkap Ketua Pegawai Eksekutif TUSAŞ, Mehmet Demiroğlu, menyasarkan P1 terbang dalam beberapa bulan, manakala P1 dan P2 dijangka berada di udara sebelum penghujung 2026 jika baki ujian berjalan lancar.

Türkiye turut mengekalkan sasaran penghantaran pertama kepada Tentera Udara Türkiye pada 2028, mewujudkan jadual pembangunan pantas yang bergantung kepada ujian selari, kematangan pensijilan, rantaian bekalan stabil dan kawalan konfigurasi ketat.

Bagi Ankara, KAAN bukan sekadar pengganti F-16, sebaliknya instrumen untuk menguasai reka bentuk pesawat tempur, perisian misi, penderia, peperangan elektronik, integrasi senjata, penyelenggaraan dan akhirnya teknologi pendorongan berprestasi tinggi.

Program itu dipercepatkan selepas Türkiye disingkirkan daripada kerjasama F-35 pada 2019 susulan pembelian sistem pertahanan udara S-400 Rusia, menjadikan autonomi strategik satu keperluan operasi yang dipengaruhi politik perikatan dan kawalan eksport.

Kejayaan P1 boleh membuka laluan baharu kepada negara yang mahukan pesawat generasi kelima, ciri rendah cerapan, pemindahan teknologi dan pilihan bekalan di luar ekosistem tempur Amerika Syarikat, Rusia, China atau Eropah.

Komitmen Indonesia terhadap 48 pesawat bernilai kira-kira AS$10 bilion (RM40 bilion) meletakkan Indo-Pasifik dalam lingkungan strategik KAAN, walaupun penghantaran, pemasangan tempatan dan pemindahan teknologi masih bergantung kepada pelaksanaan program.

Rundingan dengan Arab Saudi serta minat Mesir, Azerbaijan, Pakistan dan negara lain boleh meluaskan kapasiti industri Türkiye, tetapi cadangan jumlah pesawat serta bentuk kerjasama itu belum semuanya menjadi kontrak muktamad.

Persoalan segera ialah sama ada aerodinamik, pengurangan keratan rentas radar, ruang dalaman, avionik dan seni bina ruang senjata P1 mampu melepasi peluasan lingkungan penerbangan tanpa perubahan reka bentuk yang menjejaskan jadual.

Jika berjaya melalui ujian darat berkelajuan tinggi dan penerbangan sulung, KAAN akan memasuki fasa apabila prestasi, integrasi sistem, keperluan logistik dan kemampuan pengeluaran dinilai melalui bukti teknikal, bukan lagi sasaran program.

Ujian Darat Membawa KAAN Melangkaui Fasa Demonstrasi P0

Rakaman kira-kira 80 saat dari sudut belakang, atas, hadapan dan sisi mengesahkan P1 boleh bergerak menggunakan kuasa sendiri, tetapi belum menyediakan bukti mengenai prestasi halimunan, keberkesanan penderia atau pengendalian di udara.

Aktiviti pergerakan berkelajuan rendah dilaporkan sekitar 24 Julai sebelum ujian berkuasa dipaparkan, dengan jurutera menilai tindak balas pendikit, stereng roda hadapan, brek, getaran, beban elektrik dan pengurusan haba.

Ujian berkelajuan tinggi menjadi ambang seterusnya kerana keadaan menghampiri pelepasan akan meningkatkan beban terhadap gear pendaratan, logik kawalan, brek dan enjin, sambil mengecilkan ruang membetulkan ketidakstabilan atau membatalkan penerbangan.

Prototaip demonstrasi P0 melakukan penerbangan sulung selama kira-kira 13 minit pada 21 Februari 2024, mencapai sekitar 230 knot dan 8,000 kaki sebelum data penerbangannya digunakan untuk memperhalusi program.

Penerbangan kedua P0 pada 6 Mei 2024 berlangsung 14 minit dan mencapai kira-kira 10,000 kaki, sebelum pesawat menjalani ujian pembakar lanjut dwi-enjin serta ditumpukan kepada kerja sistem dan darat.

P1 membawa penambahbaikan struktur dan geometri, termasuk salur masuk udara serta kedudukan gear pendaratan diubah untuk memperbaiki aerodinamik, mengurus keratan rentas radar dan menambah ruang dalaman bagi bahan api, senjata serta penderia.

Setiap perubahan membawa risiko kerana aliran udara, pengagihan berat, pelepasan haba dan susunan komponen boleh mempengaruhi kestabilan, ciri halimunan, kebolehselenggaraan dan prestasi sistem misi apabila pesawat benar-benar diterbangkan.

P2 sedang dibina secara selari, manakala kira-kira enam kerangka penerbangan dan ujian darat dirancang untuk mengagihkan penilaian struktur, avionik, sistem misi serta lingkungan penerbangan tanpa membebankan sebuah prototaip sahaja.

Pengujian serentak boleh memendekkan jadual, tetapi menuntut asas kejuruteraan terselaras supaya setiap penemuan diterapkan kepada pesawat lain tanpa menghasilkan perkakasan, perisian atau piawaian pensijilan yang bercanggah.

Justeru, ujian darat P1 ialah titik perubahan dan bukannya pengisytiharan kejayaan, kerana hanya ujian berkelajuan tinggi serta data penerbangan dapat membuktikan sama ada konfigurasi itu benar-benar sesuai untuk pengeluaran.

Enjin F110 Mempercepatkan Program, Tetapi Mengekalkan Kebergantungan Asing

Prototaip KAAN dan kira-kira 20 hingga 40 pesawat pengeluaran awal dirancang menggunakan dua turbofan General Electric F110-GE-129, masing-masing menghasilkan sekitar 29,000 hingga 30,000 paun daya atau 129 hingga 133 kilonewton dengan pembakar lanjut.

Enjin matang itu mengurangkan ketidakpastian pendorongan serta menyokong ujian, pensijilan dan pengeluaran awal Block 10, membolehkan Türkiye mengekalkan jadual yang belum mampu disokong sepenuhnya oleh turbofan domestik yang masih dibangunkan.

Namun, penggunaan F110 menjadikan armada awal bergantung kepada kelulusan, alat ganti, keupayaan baik pulih dan sokongan Amerika Syarikat, sekali gus menghubungkan kebebasan operasi Türkiye dengan hubungan politik serta industri luar.

Sebagai penyelesaian jangka panjang, TEI dan TRMOTOR membangunkan TF35000 yang menyasarkan tujahan kira-kira 35,000 paun daya atau 156 kilonewton bagi menyokong konfigurasi terkemudian serta penguasaan nasional terhadap teknologi enjin tempur.

Semakan reka bentuk sedang berlangsung dan ujian darat disasarkan pada 2026, tetapi integrasi dijangka sekitar 2032 hingga 2033 untuk Block 30 atau varian setara, menjadikan kedaulatan pendorongan sasaran jangka panjang.

Menggantikan F110 bukan sekadar menukar enjin kerana perbezaan berat, dimensi, aliran udara, haba, penjanaan elektrik, perisian kawalan dan getaran memerlukan penilaian semula struktur, avionik, salur masuk serta rawatan rendah cerapan.

Strategi dua landasan itu menukar kebebasan mutlak jangka pendek dengan momentum program, apabila enjin asing membolehkan penerbangan dan pembentukan keupayaan awal sementara TF35000 dibangunkan untuk mengurangkan sekatan negara ketiga.

Kredibiliti eksport KAAN turut bergantung kepada kemampuan Türkiye menjamin enjin, alat ganti dan baik pulih peringkat depot sepanjang puluhan tahun, terutama bagi pembeli yang mempunyai hubungan rumit dengan Washington.

Tentera Udara Türkiye pula mungkin perlu mengurus dua ekosistem logistik, apabila armada F110 memerlukan latihan, peralatan dan modul gantian tersendiri sebelum TF35000 memperkenalkan susunan penyelenggaraan berbeza pada kelompok terkemudian.

Ujian P1 akhirnya mendedahkan paradoks utama KAAN: usaha Türkiye membina autonomi strategik bergantung pada peringkat awal kepada sistem pendorongan asing yang berkuasa, sementara kebebasan sebenar menunggu kematangan enjin nasional.

Penderia, Senjata Dalaman dan Pesawat Tanpa Kru Membentuk Medan Tempur KAAN

KAAN direka sebagai pesawat pejuang dwi-enjin, satu tempat duduk, rendah cerapan dan pelbagai peranan, dengan panjang sekitar 20.3 hingga 21 meter, rentang sayap 13.4 hingga 14 meter serta berat maksimum berlepas kira-kira 34,750 kilogram.

Sasaran prestasinya merangkumi Mach 1.8, siling perkhidmatan 55,000 kaki, potensi penerbangan supersonik tanpa pembakar lanjut dan had manuver positif sembilan hingga negatif 3.5 g, tetapi semuanya masih memerlukan pengesahan penerbangan.

Kelebihan tempur dirancang berasaskan pengurusan jejak radar, senjata dalaman dan gabungan data penderia, membolehkan ancaman dikesan serta diserang tanpa pantulan muatan luaran yang menjejaskan kebolehmandirian dalam ruang udara dipertahankan ketat.

Radar imbasan elektronik aktif galium nitrida ASELSAN bersama seni bina MURAD atau IRFS dijangka menawarkan peperangan elektronik, bukaan sintetik dan fungsi kognitif, tetapi keberkesanannya bergantung kepada perkakasan, perisian, penyejukan dan pangkalan data ancaman.

Seni bina elektro-optik dirancang menggabungkan TOYGUN, sistem carian dan pengesanan infra merah KARAT, amaran pendekatan peluru berpandu, tindak balas infra merah terarah serta amaran laser untuk meningkatkan pengesanan pasif.

Komunikasi, navigasi dan pengenalan canggih, paparan kokpit besar, sistem helmet TULGAR, perlindungan siber serta data misi bersepadu bertujuan mengurangkan beban juruterbang, tetapi penyatuannya menuntut pensijilan perisian yang rumit.

Kawalan selamat terhadap ANKA-III dan Kızılelma boleh memperluas penderiaan, serangan elektronik dan jangkauan senjata KAAN, sambil mengagihkan risiko antara pesawat berawak dengan platform tanpa kru dalam ruang udara dipertikaikan.

Namun, konsep pesawat pengiring setia memerlukan rangkaian data tahan gangguan, kuasa pemerintahan jelas dan tingkah laku autonomi boleh diramal, atau ketersambungan itu boleh dieksploitasi melalui peperangan elektronik serta serangan siber.

Persenjataan dirancang merangkumi meriam dalaman 30 milimeter, sehingga lapan titik gantungan dalaman, stesen luaran, peluru berpandu GÖKTUĞ, Bozdoğan dan SOM, pelbagai varian KUZGUN serta beberapa keluarga bom berpandu.

Kepelbagaian itu memberikan fleksibiliti misi, tetapi nilai tempur P1 bergantung kepada ujian pelepasan, integrasi kawalan tembakan, kelayakan persekitaran dan pensijilan perisian bagi setiap senjata, bukan sekadar senarai persenjataan dirancang.

Sasaran 2028 Menguji Keupayaan Pengeluaran dan Sokongan Operasi Türkiye

Türkiye meluluskan program pada Disember 2010, memulakan reka bentuk konsep antara 2011 hingga 2013 dan menandatangani kontrak pembangunan bernilai kira-kira AS$1.18 bilion (RM4.72 bilion) pada 2016 untuk membina teknologi serta infrastrukturnya.

Fasa pertama antara 2018 hingga 2029 merangkumi reka bentuk terperinci, semakan, prototaip dan ujian penerbangan, sebelum pengeluaran Block 1 berkadar rendah sekitar 2030 hingga 2033 serta pengeluaran bersiri penuh pada 2034 hingga 2040.

Kontrak rasmi Tentera Udara Türkiye pada Mei 2026 meliputi 20 pesawat Block 10 berkuasa F110, dengan penghantaran disasarkan bermula pada 2028 dan peningkatan kadar pengeluaran berkemungkinan dilaksanakan mulai 2029.

Anggaran kos seunit sudah melepasi sasaran awal AS$100 juta atau RM400 juta, tetapi harga muktamad bergantung kepada konfigurasi, latihan, persenjataan, sokongan, inflasi, skala pengeluaran dan beban kewangan sepanjang hayat perkhidmatan.

Rancangan menghasilkan kira-kira dua pesawat sebulan menjelang 2029 memerlukan pembekal stabil, pembuatan rendah cerapan konsisten, kemudahan ujian tepat, tenaga mahir, penghantaran enjin mengikut jadual serta pemasangan akhir tanpa mengorbankan mutu.

Tentera udara juga perlu membangunkan latihan penukaran juruterbang, simulator, arahan penyelenggaraan, pemprosesan data misi, kemudahan selamat, sokongan senjata dan inventori alat ganti ketika konfigurasi akhir masih diuji.

Perkembangan Block 10, Block 20, Block 30 dan Block 40 boleh menghasilkan perbezaan penderia, perisian, senjata dan enjin, meningkatkan kerumitan kawalan konfigurasi, latihan juruteknik serta penyelenggaraan beberapa varian serentak.

Sebaliknya, pembangunan berperingkat membolehkan Türkiye membentuk keupayaan awal sebelum semua teknologi nasional matang, mengekalkan momentum kejuruteraan dan menggunakan maklum balas operasi untuk memperbaiki pesawat kelompok terkemudian.

Sasaran 2028 ialah matlamat industri dan postur kekuatan, bukan jaminan, kerana ujian darat belum menyelesaikan tempoh pensijilan, penemuan penerbangan, gangguan pembekal, syarat sokongan enjin atau keluk pembelajaran pengeluaran.

KAAN hanya menjadi kuasa tempur berkesan jika pesawat, juruterbang, juruteknik, alat ganti, senjata dan data selamat mampu menjana misi secara konsisten dengan sistem dipercayai serta kos sokongan yang mampu ditanggung.

Perkongsian Eksport Boleh Mengubah Penjajaran Pertahanan Tiga Rantau

Komitmen Indonesia terhadap 48 pesawat bernilai kira-kira AS$10 bilion (RM40 bilion) menghubungkan strategi aeroangkasa Türkiye dengan pemodenan kuasa udara Indo-Pasifik melalui pemindahan teknologi, penyertaan industri dan akses lebih pelbagai kepada pesawat tempur maju.

Rancangan itu merangkumi pemasangan akhir sebahagian pesawat serta kemudahan penyelenggaraan, pembaikan, baik pulih dan latihan di Indonesia, membentuk jejak sokongan serantau sambil memindahkan pengetahuan industri sepanjang penghantaran kira-kira sedekad.

Pesawat Indonesia daripada kelompok terkemudian dirancang menggunakan enjin Türkiye, tetapi kelewatan TF35000 boleh menjejaskan urutan penghantaran, keseragaman konfigurasi dan manfaat autonomi yang menjadi asas kerjasama antara Ankara dengan Jakarta.

Rundingan Arab Saudi dilaporkan meliputi pembelian besar dan kemungkinan pemasangan tempatan sejajar Wawasan 2030, namun anggaran 20 hingga 50 atau sehingga 100 pesawat masih belum menjadi pesanan muktamad.

Minat pengeluaran bersama Mesir, kerjasama Azerbaijan, penglibatan tenaga kerja Pakistan serta perbincangan kilang boleh meluaskan kapasiti program, manakala minat Sepanyol, Emiriah Arab Bersatu dan Ukraine masih kurang jelas.

Perkongsian sedemikian boleh mengagihkan kos pembangunan, meningkatkan tempahan dan memperluas rantaian bekalan, tetapi turut menuntut perlindungan teknologi, tadbir urus pembahagian kerja, kelulusan eksport, kawalan konfigurasi dan mutu konsisten.

Bakal pembeli memperoleh akses kepada ciri generasi kelima dan penyertaan industri lebih luas, namun perlu menimbang risiko jadual, enjin Amerika Syarikat, kos kitar hayat belum terbukti serta kematangan penderia, senjata dan perisian Türkiye.

Bagi NATO dan Washington, KAAN boleh memperkukuh kapasiti udara perikatan, tetapi autonomi eksport Ankara berpotensi mengurangkan pengaruh tradisional terhadap akses pesawat canggih, syarat teknologi dan hala tuju pemodenan negara serantau.

Eksport ke Indo-Pasifik, Timur Tengah dan Eurasia boleh membentuk rangkaian latihan, penyelenggaraan serta persenjataan berpusatkan Türkiye, mengubah program nasional itu menjadi seni bina diplomasi pertahanan dengan pengaruh merentasi tiga rantau.

Ujian P1 memberikan bukti nyata kepada pelanggan, tetapi hanya penerbangan berterusan, sistem tempur diperakui, pengeluaran dipercayai dan sokongan sepanjang hayat mampu menukarkan minat geopolitik terhadap KAAN kepada kuasa udara sebenar.