(DEFENCE SECURITY ASIA) — Sekeping foto yang mungkin julung-julung kalinya memperlihatkan pesawat pejuang J-10CE Tentera Udara Uzbekistan telah muncul, sekali gus menjadi petunjuk visual paling jelas bahawa pesawat tempur canggih China itu berkemungkinan mula memasuki perkhidmatan operasi di lingkungan keselamatan tradisional Rusia di Asia Tengah.

Foto yang tersebar pada 16 Ogos 2026 itu memaparkan pesawat berenjin tunggal berkonfigurasi sayap delta-kanard, salur masuk supersonik tanpa pengalih, radom gelap dan kemasan kelabu cerah, namun lokasi, pengendali serta tarikhnya belum disahkan secara rasmi oleh Uzbekistan atau China.

 

Tanda kemerah-merahan pada fiuslaj berhampiran salur masuk udara mendorong pemerhati mengaitkan pesawat itu dengan Uzbekistan, tetapi lambang kebangsaan yang kabur, nombor siri tidak terbaca dan beberapa potongan imej hampir serupa menghalang pengesahan bebas mengenai pemilikan operasi atau penempatan skuadronnya.

Perbezaan itu penting kerana kemunculan fizikal pesawat berkenaan mengukuhkan, tetapi belum membuktikan secara muktamad, laporan bahawa empat lagi J-10CE tiba sekitar 21 hingga 22 Julai 2026, yang berpotensi meningkatkan inventori Uzbekistan daripada dua kepada enam pesawat.

Menteri Pertahanan Uzbekistan, Mejar Jeneral Shukhrat Khalmukhamedov, mengesahkan pada Julai 2025 bahawa Tashkent menempah 24 pesawat pejuang J-10CE dan menerima dua pesawat pertama sekitar 2 Julai, manakala puluhan juruterbang Uzbekistan menjalani latihan peralihan di China.

Perolehan itu bukan sekadar penggantian armada kerana penyepaduan radar jujukan imbasan elektronik aktif, enjin buatan China, persenjataan jarak luar penglihatan dan seni bina misi digital mengalihkan Uzbekistan daripada ekosistem sokongan Rusia yang menopang penerbangan tempurnya selama beberapa dekad.

J-10CE berpotensi mengubah ruang tempur serantau melalui tahap kesiagaan, bukan semata-mata bilangan, dengan menyediakan Tashkent armada lebih kecil tetapi berkeupayaan melaksanakan pengesanan jarak jauh, pemintasan berangkaian serta serangan tepat terhadap pesawat, dron dan ancaman sempadan.

Ketibaan yang dilaporkan itu turut mendedahkan persaingan pengaruh pertahanan yang semakin sengit di wilayah bekas Soviet, ketika Rusia mengekalkan hubungan ketenteraan mendalam tetapi berdepan tekanan pengeluaran akibat peperangan, manakala China menggabungkan eksport pesawat, perdagangan, pelaburan infrastruktur dan pertahanan udara.

Bagaimanapun, pembelian pesawat China tidak membuktikan penjajaran semula geopolitik Uzbekistan kerana Tashkent terus mengekalkan hubungan ekonomi dan ketenteraan penting dengan Moscow sambil mempertahankan diplomasi pelbagai hala serta berkecuali yang membentuk pendirian strategiknya selepas meninggalkan CSTO.

Persoalan operasi utama ialah sama ada Uzbekistan memiliki juruterbang terlatih, stok peluru berpandu PL-15E, simulator, peralatan penyelenggaraan, sistem perancangan misi dan infrastruktur pangkalan mencukupi untuk menukarkan pesawat baharu kepada keupayaan tempur peringkat skuadron yang mampan.

Sehingga pengesahan rasmi, imej beresolusi tinggi atau tanda pengenalan jelas diperoleh, foto itu wajar dianggap sebagai bukti munasabah dan bukannya pengesahan muktamad kerana penyebaran media sosial boleh menghilangkan metadata, mengaburkan butiran serta memperbesar tafsiran melampaui fakta yang dapat ditentusahkan.

Namun demikian, imej berkenaan meningkatkan penelitian terhadap peralihan armada Uzbekistan kerana pengoperasian penuh 24 J-10CE berpotensi menghakis monopoli pembekalan Rusia, memperkukuh kredibiliti eksport pertahanan China serta mempengaruhi rancangan pemodenan tentera udara negara jiran di Asia Tengah.

Imej Belum Disahkan Menguji Batas Pengesahan Sumber Terbuka

Pesawat dalam foto itu mempamerkan reka bentuk delta-kanard, enjin tunggal, salur masuk tanpa pengalih dan muncung gelap yang sinonim dengan J-10CE, sekali gus menyokong pengenalpastian jenisnya tetapi tidak menentukan negara pengendali, status penghantaran atau lokasi sebenar rakaman.

Gear pendaratan yang kelihatan mungkin menunjukkan pesawat sedang menghampiri landasan, berlepas atau melakukan lintasan aras rendah berhampiran lapangan terbang, namun latar langit biru tidak mengandungi bentuk muka bumi, bangunan atau infrastruktur yang membolehkan lokasi itu dikenal pasti sebagai Uzbekistan.

Tanda kemerah-merahan berhampiran salur masuk udara menjadi asas visual utama kepada dakwaan bahawa pesawat itu milik Uzbekistan, tetapi resolusi terhad menghalang perbandingan tepat dengan lambang rasmi, simbol taktikal atau tanda sementara ketika proses penghantaran dan penerimaan.

Beberapa versi yang tersebar dipercayai merupakan potongan atau salinan foto sama, menyebabkan jumlahnya tidak boleh dianggap sebagai pengesahan pelbagai sumber atau bukti bebas yang mendokumentasikan pesawat, lokasi dan kegiatan operasi berasingan.

Asas terkuat yang telah disahkan kekal kenyataan Khalmukhamedov pada Julai 2025 bahawa dua pesawat tiba di Tashkent, manakala laporan mengenai penghantaran empat lagi J-10CE pada Julai 2026 masih belum disahkan secara rasmi oleh kedua-dua kerajaan.

Sekiranya kumpulan kedua benar-benar tiba, imej terbaharu itu mungkin menunjukkan proses penerimaan, latihan peralihan atau penyepaduan operasi awal, tetapi kemungkinan berkenaan belum membuktikan kesiagaan tempur tanpa bukti penerbangan bersenjata, tanda unit atau kegiatan skuadron yang berterusan.

Kegagalan mengesahkan foto itu pula tidak membatalkan program perolehan yang telah diumumkan kerana penghantaran pesawat, latihan juruterbang dan persediaan infrastruktur boleh diteruskan tanpa pendedahan awam berterusan dalam persekitaran pemodenan ketenteraan serantau yang dikawal ketat.

Penganalisis perlu membezakan tiga lapisan bukti, iaitu tempahan 24 pesawat dan penerimaan dua unit pertama yang disahkan, kumpulan kedua yang dilaporkan tetapi belum ditentusahkan, serta imej baharu yang meyakinkan daripada segi jenis pesawat tetapi tidak jelas pengendalinya.

Pemisahan bukti secara berdisiplin memastikan kenetralan fakta sambil mengekalkan kepentingan strategik foto itu kerana imej awal boleh menunjukkan kemajuan program, meningkatkan penelitian terhadap kegiatan pangkalan udara dan mengecilkan skop petunjuk yang diperlukan bagi pengesahan seterusnya.

Pengesahan muktamad memerlukan nombor siri yang boleh dibaca, lambang Uzbekistan yang jelas, lokasi geografi dikenal pasti, imej rasmi atau pergerakan pesawat yang dirakam secara bebas bagi membuktikan penghantaran berkembang melebihi dua unit pertama yang diakui.

J-10CE Menggantikan Asas Armada Era Soviet yang Semakin Menyusut

Keperluan pemodenan Uzbekistan berpunca daripada armada pesawat pejuang MiG-29 dan Su-27 warisan Soviet serta pesawat serangan Su-25, dengan kebanyakan kerangka pesawat tempur operasinya dibina sejak penghujung 1980-an atau awal 1990-an.

Lebih tiga dekad perkhidmatan menghakis baki hayat enjin serta meningkatkan beban struktur, avionik dan komponen, menjadikan saiz armada di atas kertas ukuran mengelirukan kerana pesawat dalam simpanan atau dileraikan untuk alat ganti tidak mampu menjana penerbangan secara konsisten.

Keruntuhan keupayaan baik pulih domestik selepas Tashkent Aviation Production Association muflis sekitar 2010 memaksa Uzbekistan bergantung pada kemudahan Belarus dan alat ganti daripada pesawat yang tidak diterbangkan, sekali gus memanjangkan rantaian logistik serta mengehadkan kawalan terhadap kesiagaan armada.

Laporan bahawa hanya kira-kira 12 MiG-29 kekal boleh diterbangkan secara berkala, bersama Su-27 yang sebahagian besarnya telah ditamatkan atau diketepikan, menunjukkan krisis kesiagaan yang tidak mampu diatasi melalui pengalaman anggota apabila enjin, sistem dan stok alat ganti terus merosot.

Peperangan Rusia di Ukraine meningkatkan kerentanan itu apabila pengeluaran, keupayaan baik pulih dan komponen diutamakan untuk keperluan Moscow, sekali gus menimbulkan ketidakpastian mengenai pembaikan enjin, bekalan alat ganti dan jadual penghantaran bagi pengendali asing yang bergantung kepada industri pertahanan Rusia.

Dalam keadaan itu, perolehan platform Rusia seperti Su-30SM boleh mengekalkan prosedur sedia ada tetapi turut meneruskan pendedahan kepada kesesakan pembekalan, tekanan industri akibat sekatan dan keutamaan masa perang yang menjejaskan keyakinan terhadap sokongan armada warisan.

J-10CE menawarkan enjin siri WS-10 buatan China yang mengurangkan kebergantungan terhadap sokongan pendorongan Rusia, manakala radar moden dan seni bina persenjataannya mewujudkan lonjakan teknologi berbanding pesawat Soviet Uzbekistan dan bukannya sekadar memanjangkan hayat platform lama.

Dengan anggaran harga sekitar AS$40 juta hingga AS$50 juta sebuah, atau sehingga kira-kira AS$75 juta termasuk persenjataan dan sokongan awal, tawaran China membolehkan pembentukan kekuatan setaraf skuadron dalam kekangan kewangan yang menjadikan pilihan Barat jauh lebih mahal.

Program itu dimuktamadkan sebelum pertempuran udara India-Pakistan pada Mei 2025, menunjukkan pemilihan Uzbekistan berdasarkan penilaian jangka panjang terhadap kos, ketersediaan dan penyepaduan, bukannya keputusan reaktif susulan laporan mengenai prestasi tempur J-10CE Pakistan.

Penggantian armada lama masih memerlukan tempoh pertindihan kerana penamatan pantas baki keupayaan MiG-29 sebelum kru, persenjataan dan sistem penyelenggaraan J-10CE mencapai kematangan boleh mewujudkan jurang perlindungan sementara walaupun pesawat baharu memiliki keupayaan teknikal lebih maju.

Radar AESA dan PL-15E Membentuk Semula Lingkungan Pertempuran

Nilai operasi utama J-10CE terletak pada gabungan radar jujukan imbasan elektronik aktif (AESA), seni bina elektronik moden dan persenjataan udara ke udara jarak jauh yang membolehkan Uzbekistan mengesan, mengenal pasti serta menyerang sasaran melebihi kemampuan realistik armada era Sovietnya.

Keserasian dengan peluru berpandu jarak luar penglihatan PL-15E berpotensi meluaskan jangkauan pemintasan, tetapi keberkesanannya bergantung pada peraturan pertempuran, ketepatan pengenalpastian sasaran, ketahanan peperangan elektronik, rangkaian pautan data dan kemahiran juruterbang, bukan jarak nominal semata-mata.

Rantaian penderia kepada penembak itu berpotensi meningkatkan pertahanan terhadap pesawat musuh, sistem tanpa pemandu dan ancaman rentas sempadan, terutama apabila radar darat membekalkan jejak sasaran, namun tiada kepastian rangkaian udara serta darat Uzbekistan mampu berkongsi data bertaraf penembakan.

Uzbekistan telah mengoperasikan sistem jarak jauh HQ-9B atau FD-2000B, pertahanan jarak sederhana KS-1C dan sistem jarak dekat FM-90 buatan China, sekali gus membuka ruang pembentukan rangkaian pertahanan udara bersepadu bersama sistem, seni bina serta prosedur operasi warisan Rusia.

Aktiviti tembakan langsung pada 2026 dilaporkan memperlihatkan operasi bersama sistem pertahanan udara China dan Rusia, mencerminkan kesediaan menyepadukan kelengkapan berbeza, namun latihan berjaya belum membuktikan kesalingoperasian berdaya tahan ketika menghadapi gangguan elektronik, serangan siber atau serangan peluru berpandu bertempo tinggi.

Reka bentuk pelbagai peranan J-10CE turut memperluas pilihan melebihi rondaan udara dengan potensi melaksanakan serangan tepat, operasi antipesawat dan keselamatan sempadan, tetapi tiada maklumat mengesahkan perolehan persenjataan udara ke darat, pod penyasaran atau doktrin operasi Uzbekistan bagi misi tersebut.

Penghantaran berperingkat yang diselaraskan dengan latihan juruterbang, juruteknik dan kru persenjataan mengurangkan risiko penyepaduan kerana mod radar, piawaian penyelenggaraan serta proses perancangan misi baharu perlu dikuasai seluruh organisasi, bukan terbatas kepada kumpulan perintis yang kecil.

Puluhan juruterbang Uzbekistan yang dilaporkan menjalani latihan peralihan di China menyediakan asas tenaga manusia untuk pengembangan armada, namun kesiagaan skuadron turut bergantung pada pembangunan tenaga pengajar, waktu simulator, dokumentasi teknikal, enjin gantian dan pengekalan anggota darat berkemahiran khusus.

Inventori persenjataan sama penting kerana pesawat moden tanpa stok PL-15E, peralatan pengujian dan kemudahan penyimpanan selamat tidak mampu mengekalkan operasi berpanjangan, manakala bekalan awal yang kecil mungkin hanya menyokong latihan serta isyarat cegah rintang tanpa menjana penerbangan tempur intensif.

J-10CE mengubah geometri pertempuran udara Uzbekistan secara langsung tetapi meningkatkan kuasa tempur mampannya secara beransur-ansur kerana setiap pesawat perlu dihubungkan dengan logistik, sistem perintah dan kawalan, stok peluru serta anggota terlatih sebelum menjadi aset operasi yang benar-benar berwibawa.

Latihan dan Logistik Menentukan Keupayaan Tempur 24 Pesawat

Model penghantaran berperingkat mengakui bahawa mengimport 24 pesawat pejuang bermakna membawa masuk keseluruhan sistem tempur, termasuk sekolah teknikal, latihan peralihan penerbangan, perancangan misi, perkakasan penyelenggaraan, sokongan perisian, pengendalian senjata dan infrastruktur berdasarkan piawaian operasi China.

Kebergantungan terdahulu Uzbekistan terhadap kerja baik pulih luar negara dan peleraian pesawat untuk alat ganti menjadikan kedaulatan logistik amat penting kerana penggantian platform Rusia tanpa sokongan China yang mampan hanya akan menukar satu bentuk kebergantungan asing kepada bentuk lain.

Kesiagaan mampan memerlukan bekalan stabil komponen berkadar kerosakan tinggi, bahan guna habis dan modul enjin serta kuasa melaksanakan pembaikan pada peringkat penyelenggaraan bersesuaian kerana sokongan depot jarak jauh boleh melambatkan pemulangan pesawat ketika krisis.

Penyesuaian pangkalan mungkin merangkumi kemudahan data misi yang selamat, stor persenjataan, simulator, peralatan sokongan darat khusus dan ruang penyelenggaraan terlindung, manakala rancangan penyebaran diperlukan supaya armada tertumpu 24 pesawat mampu bertahan daripada serangan tepat serta pengawasan berterusan.

Latihan peralihan juruterbang hanya peringkat pertama kerana kematangan operasi memerlukan pemimpin taktikal, jurulatih persenjataan, penyelia penyelenggaraan dan komander misi yang mampu menyesuaikan latihan China kepada doktrin Uzbekistan bagi pertahanan ruang udara, kecemasan sempadan dan latihan gabungan.

Kru persenjataan juga perlu menguasai prosedur pengendalian, pengujian dan pemuatan peluru berpandu baharu kerana kesilapan tatacara atau diagnostik tidak mencukupi boleh menjejaskan penjanaan penerbangan walaupun tahap ketersediaan pesawat tinggi dan bekalan senjata telah tiba di pangkalan operasi.

Pengalaman Pakistan memberikan gambaran umum bahawa penerimaan J-10CE boleh berlangsung agak pantas, tetapi saiz angkatan Uzbekistan yang lebih kecil, persekitaran ancaman berbeza dan asas sokongan tersendiri tidak membolehkan andaian langsung mengenai jadual, kadar kesiagaan atau kemahiran taktikal akhirnya.

Penyepaduan penuh armada dijangka berlanjutan sehingga penghujung 2020-an atau selepasnya, justeru penilaian sementara perlu membezakan pesawat dihantar, diterima, kru ditauliahkan, penerbangan operasi dijana dan keupayaan skuadron penuh, bukannya menganggap semua pencapaian itu sebagai ukuran sama.

Jejak logistik turut membentuk isyarat strategik kerana penghantaran pesawat boleh mempamerkan pemodenan dengan segera, sedangkan penempatan berterusan, rondaan bersenjata dan operasi tersebar akan membuktikan Tashkent berjaya menukarkan perolehan tersebut kepada kuasa tempur yang berdaya tahan serta boleh diulangi.

Sehingga petunjuk itu muncul, program J-10CE wajar dinilai sebagai proses pembinaan kekuatan yang berwibawa dan bukannya transformasi lengkap, dengan kesan operasinya meningkat secara berperingkat apabila latihan, penyelenggaraan, kedalaman stok persenjataan serta penyepaduan perintah mencapai kematangan bersama.

China Meluaskan Pengaruh, Uzbekistan Mempertahankan Autonomi Strategik

Pembelian J-10CE melemahkan penguasaan hampir mutlak Rusia dalam pembekalan pesawat tempur Asia Tengah tanpa membuktikan keretakan politik kerana Uzbekistan meneruskan program perkongsian ketenteraan 2026–2030 dengan Moscow yang merangkumi kira-kira 50 latihan, kegiatan pembangunan keupayaan dan acara dua hala.

Pengunduran Tashkent daripada Pertubuhan Perjanjian Keselamatan Bersama (CSTO) pimpinan Rusia pada 2012 menjadi penanda kedaulatan berkekalan, manakala keengganannya membincangkan penyertaan semula mengekalkan kebebasan daripada komitmen blok sambil membolehkan kerjasama ketenteraan terpilih dengan kuasa luar.

Kebergantungan ekonomi mengehadkan sebarang perubahan strategik mendadak kerana Rusia dilaporkan masih menyumbang kira-kira 72 peratus aliran kiriman wang Uzbekistan, manakala pendapatan pekerja negara itu terus menghubungkan kestabilan ekonomi domestik dengan akses kepada pasaran buruh Rusia.

China pada masa sama menguasai bahagian perdagangan Uzbekistan yang semakin berkembang sehingga kira-kira 28 peratus pada awal 2026, manakala lebih 6,000 usaha sama China-Uzbekistan dan syarikat milik China memperdalam pengaruh Beijing dalam industri, tenaga, perlombongan, infrastruktur serta teknologi.

J-10CE melengkapi strategi dua paksi yang menggabungkan kiriman wang serta hubungan pertahanan warisan Rusia dengan modal, perdagangan dan persenjataan moden China, sekali gus membolehkan Uzbekistan mempelbagaikan kerentanannya tanpa memberikan komitmen keselamatan eksklusif kepada mana-mana kuasa.

Beijing mendapat manfaat kerana kejayaan program 24 pesawat itu akan membuktikan pesawat pejuang, enjin, peluru berpandu dan pakej latihan China mampu menembusi pasaran bekas Soviet, sekali gus memperkukuh kredibilitinya dalam kalangan kerajaan yang mencari pemodenan pantas tanpa syarat politik Barat.

Kazakhstan dan Kyrgyzstan mungkin memberikan perhatian lebih serius terhadap platform China, tetapi tiada bukti menunjukkan pembelian hampir berlaku, manakala struktur angkatan, pakatan, belanjawan dan hubungan kedua-dua negara dengan Moscow berbeza daripada pendekatan pemodenan berkecuali Uzbekistan.

Bagi Rusia, kerugian persaingan itu lebih bersifat industri dan geopolitik berbanding operasi serta-merta kerana setiap skuadron buatan China mengurangkan permintaan terhadap naik taraf, persenjataan dan sokongan Rusia sambil melemahkan kebergantungan institusi yang selama ini memperkukuh pengaruh keselamatan Moscow.

Bagi pembuat dasar Barat, perkembangan itu menunjukkan sekatan dan keutamaan masa perang Rusia mewujudkan ruang pasaran yang lebih mudah dikuasai China menerusi harga rendah, ketersediaan pantas serta keserasian berpakej dengan sistem pertahanan udara yang telah dieksportnya.

Sekiranya disahkan, foto pada Ogos itu akan menjadi satu lagi petunjuk nyata peralihan berkenaan, tetapi ukuran strategik sebenar ialah kemampuan Uzbekistan membangunkan armada J-10CE mampan sambil mengimbangi kebergantungan pertahanan terhadap China, pendedahan ekonomi kepada Rusia dan dasar berkecuali berdaulat.