Iran Sasar Radar AN/TPY-2 Amerika di Teluk: “Rahsia Terbuka” Gugat THAAD, Patriot dan Pertahanan Peluru Berpandu Timur Tengah Era Trump

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Ketika ketidaktentuan geopolitik semakin meruncing di seluruh Timur Tengah susulan konfrontasi baharu era Presiden Donald Trump dengan Tehran, penganalisis pertahanan, pegawai risikan serta pembuat dasar serantau semakin menggambarkan satu “rahsia terbuka” bahawa Iran melihat pemusnahan sistem radar AN/TPY-2 kendalian Amerika Syarikat di Qatar, Arab Saudi, Emiriah Arab Bersatu dan Turkiye sebagai langkah tindak balas yang hampir pasti sekiranya negara-negara tersebut gagal mengekang pendirian keras Washington.

Penilaian ini tidak berasaskan andaian semata-mata, sebaliknya berpunca daripada amaran terbuka Iran kepada ibu kota-ibu kota Teluk dan Ankara, digabungkan dengan pengiktirafan strategik Tehran bahawa melumpuhkan radar X-band beresolusi tinggi ini akan menjejaskan secara kritikal seni bina pertahanan peluru berpandu berlapis yang melindungi tentera Amerika Syarikat, sekutu serantau serta infrastruktur kritikal di seluruh rantau Teluk.

Ali Shamkhani, penasihat kepada Pemimpin Tertinggi Ayatollah Ali Khamenei, memperkukuh kerangka pencegahan ini apabila beliau menyatakan, “Mana-mana tangan campur tangan yang terlalu hampir dengan keselamatan Iran akan dipotong,” satu kenyataan yang ditafsirkan secara meluas dalam kalangan diplomatik sebagai amaran langsung kepada negara tuan rumah infrastruktur pertahanan peluru berpandu Amerika.

 

Hameed Reza Moqaddam Far, penasihat kanan kepada komander Kor Pengawal Revolusi Islam (IRGC), memperluas nada ancaman itu dalam siaran langsung dengan memberi amaran bahawa tindak balas boleh meliputi bukan sahaja pangkalan tentera Amerika Syarikat, malah aset hartanah di Emiriah Arab Bersatu yang dikaitkan dengan Donald Trump dan keluarganya, sambil menegaskan tindakan sedemikian akan “menghancurkannya secara peribadi,” sekali gus menggabungkan elemen pencegahan ketenteraan dengan isyarat politik yang jelas.

Presiden Donald Trump, dalam ucapan bertarikh 28 Januari yang mengumumkan penempatan apa yang disifatkannya sebagai “armada besar-besaran” ke perairan Iran, membingkaikan peningkatan ketegangan itu dalam konteks tuntutan terhadap perjanjian nuklear baharu, satu pendekatan yang ditafsirkan Tehran sebagai eskalasi koersif dan bukannya penglibatan diplomatik yang konstruktif.

Serangan udara Amerika Syarikat pada Jun 2025 ke atas tapak nuklear Iran dan tindakan susulan Tehran menyasarkan Pangkalan Udara Al Udeid di Qatar telah menukar retorik konfrontasi kepada pertukaran kinetik sebenar, sekali gus mengukuhkan pengiraan Iran bahawa aset hadapan Amerika termasuk sistem radar merupakan nod sasaran sah dalam doktrin pencegahannya.

Laporan risikan serantau menunjukkan bahawa Tehran telah memaklumkan secara rasmi kepada Qatar dan Arab Saudi mengenai niatnya untuk menyasarkan aset Amerika termasuk pemasangan radar sekiranya serangan lanjut Washington berlaku, selari dengan pemerhatian Profesor Mehran Kamrava bahawa “Iran telah memberi amaran secara jelas kepada Doha dan Riyadh bahawa ia akan bertindak balas terhadap sasaran Amerika di negara-negara tersebut.”

Dalam konteks ini, radar AN/TPY-2 bukan sekadar sistem pengawasan konvensional, sebaliknya penderia asas yang membolehkan sistem Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) dan bateri Patriot memintas ancaman peluru berpandu balistik, bermakna kehilangannya berpotensi mengubah secara mendasar keseimbangan strategik antara keupayaan peluru berpandu Iran dan rangkaian pertahanan berasaskan Teluk.

Radar AN/TPY-2 yang menyokong seni bina THAAD ditempatkan secara strategik di seluruh Timur Tengah, termasuk di Pangkalan Udara Al Udeid di Qatar, di mana sistem tersebut menyediakan data penjejakan beresolusi tinggi terhadap potensi pelancaran peluru berpandu balistik Iran.

Radar AN/TPY-2 tambahan ditempatkan di Emiriah Arab Bersatu dan Arab Saudi sebagai sebahagian daripada rangkaian pertahanan peluru berpandu berlapis yang mengintegrasikan THAAD dan bateri Patriot bagi melindungi tentera Amerika Syarikat, pemasangan ketenteraan sekutu serta infrastruktur tenaga kritikal di seluruh rantau Teluk.

Sebuah radar AN/TPY-2 berasaskan hadapan turut ditempatkan di Wilayah Malatya, Turkiye, beroperasi dalam mod amaran awal untuk memanjangkan garis masa pengesanan peluru berpandu bagi NATO dan rakan serantau yang memantau aktiviti pelancaran Iran.

Di luar Teluk, Amerika Syarikat turut mengoperasikan radar AN/TPY-2 di Israel, sekali gus memperkukuh kerangka pertahanan peluru berpandu berlapis negara itu dan menyumbang kepada liputan amaran awal serantau terhadap ancaman peluru berpandu balistik jarak jauh.

Keupayaan radar AN/TPY-2 juga dikaitkan dengan penempatan di Jordan ketika tempoh ketegangan serantau meningkat, bagi memperkukuh perlindungan pasukan Amerika Syarikat dan memperluas liputan penderia di koridor Levant yang strategik.

Defence Security Asia menilai bahawa perbahasan ini bukan lagi mengenai kemungkinan eskalasi bersifat hipotesis, sebaliknya menyentuh kelemahan struktur seni bina pertahanan peluru berpandu yang bergantung kepada bilangan nod radar bernilai tinggi yang terhad dan terletak dalam jarak langsung arsenal peluru berpandu balistik Iran yang semakin berkembang.

Peningkatan Ketegangan A.S.–Iran dan Logik Strategik Penyasarannya

Pemilihan semula Donald Trump telah mengkalibrasi semula hubungan A.S.–Iran ke arah konfrontasi yang lebih tegas, dengan tuntutan perjanjian nuklear baharu digandingkan dengan penempatan ketenteraan ketara, sekali gus mewujudkan persekitaran pencegahan yang mengingatkan episod brinkmanship terdahulu namun diperkuat oleh pertukaran kinetik terkini.

Amaran Trump dalam wawancara Fox Business bahawa tentera laut A.S. berada dalam “jarak serangan” telah memperkukuh persepsi Tehran bahawa opsyen ketenteraan pencegahan atau koersif kekal sebagai komponen aktif strategi Washington di Timur Tengah.

Serangan balas Iran terhadap Al Udeid pada Jun 2025 selepas serangan udara A.S. ke atas kemudahan nuklearnya menandakan kesediaan Tehran untuk melaksanakan tindak balas terkalibrasi terhadap pemasangan bernilai tinggi Amerika, bukannya bergantung semata-mata kepada proksi serantau.

Pengumuman Riyadh bahawa ia tidak akan membenarkan ruang udaranya digunakan untuk tindakan A.S. terhadap Iran mencerminkan dilema strategik negara Teluk yang perlu mengimbangi komitmen perikatan dengan kebimbangan terhadap serangan balas Iran ke atas infrastruktur tenaga dan aset kritikal.

Serangan dron ke atas kemudahan minyak Arab Saudi pada 2019 terus membentuk persepsi ancaman Teluk dengan menunjukkan keupayaan Iran mengganggu pasaran tenaga global melalui serangan asimetrik berimpak tinggi.

Kehadiran radar TPY-2 di Wilayah Malatya, Turkiye, menambah dimensi kompleks kerana Ankara perlu menavigasi kewajipan NATO sambil mengurus sensitiviti politik domestik dan hubungan serantau berhubung penyertaan dalam inisiatif pertahanan peluru berpandu Amerika.

Isyarat Tehran bahawa pangkalan tentera A.S. di tanah Teluk akan diserang sekiranya Washington melancarkan serangan membentuk kerangka pencegahan bersyarat yang menjadikan negara tuan rumah sebagai peserta tidak langsung dalam dinamik eskalasi A.S.–Iran.

Dalam kerangka ini, sistem radar menjadi sasaran menarik kerana pemusnahannya akan memendekkan garis masa amaran awal, mengecilkan tetingkap reaksi pemintas dan meningkatkan kebarangkalian penembusan peluru berpandu Iran.

Penyertaan pemasangan radar dalam kalkulus tindak balas Iran menunjukkan peralihan daripada simbolik kepada penyasaran operasi terhadap sistem pengupaya yang menyokong kapasiti pertahanan A.S. dan sekutu.

Logik strategik ini mencerminkan doktrin Iran yang menekankan penafian kelebihan musuh, sekali gus membingkaikan radar AN/TPY-2 sebagai nod kritikal dalam persaingan dominasi penderia di ruang strategik Teluk.

Radar AN/TPY-2: Penderia Beresolusi Tinggi Teras Pertahanan Peluru Berpandu Teluk

Radar AN/TPY-2 yang dibangunkan oleh Raytheon Technologies merupakan komponen teras Sistem Pertahanan Peluru Berpandu Balistik A.S. (BMDS), menyediakan pengesanan dan penjejakan X-band beresolusi tinggi terhadap peluru berpandu balistik merentasi fasa dorongan, pertengahan dan terminal.

Dalam mod berasaskan hadapan, radar ini mampu mengesan dan menjejak peluru berpandu pada jarak melebihi 3,000 kilometer, sekali gus memanjangkan garis masa amaran awal sekutu beberapa minit yang boleh menentukan kejayaan atau kegagalan operasi pemintasan.

Seni bina active electronically scanned array (AESA) membolehkan diskriminasi antara kepala peledak dan umpan, membolehkan pemintas memprioritikan objek maut dalam persekitaran ancaman kompleks yang dipenuhi langkah balas dan serpihan.

Gen. Jack Keane (ret.) menekankan kepentingannya dengan menyatakan, “Tanpa radar ini, pertahanan peluru berpandu menjadi sangat bermasalah,” merujuk kepada peranannya dalam memberi isyarat kepada sistem Patriot dan Aegis serta bateri THAAD di seluruh Teluk.

Penempatan radar ini di Turkiye sejak 2011 telah menyediakan pengesanan awal pelancaran Iran, memperluas kedalaman pertahanan NATO dan sekutu serantau sambil mendedahkan pemasangan tersebut kepada kalkulus penyasaran Tehran.

Di Qatar, AN/TPY-2 menyokong penempatan THAAD di Al Udeid yang merupakan hab utama Komando Pusat A.S., menjadikan pemusnahannya berpotensi memberi kesan operasi melangkaui pertahanan nasional kepada dinamik peringkat teater.

Arab Saudi dan Emiriah Arab Bersatu bergantung kepada rangkaian radar serupa untuk menangkis ancaman peluru berpandu dan dron, mengintegrasikan data TPY-2 ke dalam urutan pemintasan Patriot dan THAAD yang menjadi tulang belakang postur pertahanan udara mereka.

Dengan hanya sekitar sedozen radar AN/TPY-2 dihasilkan secara global, setiap pemasangan mewakili aset strategik terhad yang sukar diganti dalam tempoh singkat dan meningkatkan kos strategik walaupun satu serangan Iran berjaya.

Naik taraf menggunakan teknologi Gallium Nitride (GaN) meningkatkan sensitiviti pengesanan, namun penganalisis menyatakan cabaran berterusan terhadap ancaman hipersonik seperti peluru berpandu Fattah Iran yang dilaporkan mampu mencapai Mach 13 hingga Mach 15.

Farzan Sabet memberi amaran bahawa walaupun serangan terhadap infrastruktur tenaga akan mengganggu, kehilangan radar ini “boleh melumpuhkan pertahanan peluru berpandu,” sekali gus menegaskan kedudukannya sebagai pusat sistemik dalam seni bina keselamatan Teluk.

Penempatan THAAD dan Kerentanan Struktur Pertahanan Altitud Tinggi

Sistem Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) yang dibangunkan Lockheed Martin bergantung kepada radar AN/TPY-2 untuk penjejakan tepat dan penglibatan sasaran, menggunakan pemintas hit-to-kill untuk memusnahkan peluru berpandu balistik pada fasa terminal melalui tenaga kinetik.

Setiap bateri THAAD lazimnya merangkumi enam pelancar, sehingga 48 pemintas, unit kawalan tembakan dan radar AN/TPY-2, menyediakan liputan sekitar 200 kilometer dan altitud penglibatan melebihi 150 kilometer.

Sebagai tindak balas kepada peningkatan ketegangan 2026, Amerika Syarikat telah mengerahkan bateri THAAD tambahan ke UAE, Qatar, Arab Saudi, Jordan, Kuwait dan Bahrain, membentuk pengukuhan serantau terbesar sejak Perang Iraq.

Penempatan ini digabungkan dengan sistem Patriot bagi ancaman altitud rendah membentuk seni bina pertahanan berlapis yang bertujuan mengurangkan risiko serangan balas Iran selepas pertukaran sebelum ini.

Namun kekurangan global bateri THAAD yang dianggarkan antara lapan hingga sepuluh unit operasi menghadkan fleksibiliti, menjadikan setiap penempatan semula memberi tekanan kepada komitmen pertahanan di teater lain.

Seorang pegawai pertahanan A.S. menyatakan, “Bateri THAAD direka untuk memintas peluru berpandu balistik jarak jauh pada altitud tinggi, manakala sistem Patriot menangkis ancaman jarak lebih pendek,” menggambarkan struktur berlapis yang saling melengkapi tetapi terhad.

Penganalisis menilai bahawa walaupun THAAD berkesan terhadap trajektori konvensional, ia berdepan tekanan meningkat daripada sistem hipersonik dan potensi serangan tepu melibatkan pelancaran serentak berbilang peluru berpandu.

Konflik 12 hari dengan Israel pada Jun 2025 dilaporkan menguji pertahanan serantau dan mencetuskan pengukuhan segera A.S., menonjolkan hakikat bahawa keberkesanan pertahanan peluru berpandu bergantung kepada integriti penderia sama seperti ketersediaan pemintas.

Tanpa isyarat tepat daripada radar AN/TPY-2, kebarangkalian pemintasan THAAD merosot ketara kerana tetingkap penglibatan mengecil dan diskriminasi antara kepala peledak dan umpan menjadi kurang boleh dipercayai.

Kebergantungan struktur pemintas kepada isyarat radar menjelaskan mengapa doktrin penyasaran Iran dilaporkan mengutamakan nod radar sebagai gelombang pertama serangan berbanding bateri pemintas itu sendiri.

Implikasi Strategik terhadap Teluk, NATO dan Kestabilan Global

Pemusnahan radar AN/TPY-2 di UAE, Qatar, Arab Saudi dan Turkiye akan mewujudkan kelemahan berantai dalam rangkaian BMDS bersepadu, mengurangkan garis masa amaran awal dan meningkatkan ketidakpastian dalam hasil pemintasan peluru berpandu.

Isyarat penderia jauh memperluas kedalaman ruang pertempuran; tanpanya, pembela kehilangan minit kritikal yang diperlukan untuk diskriminasi sasaran, keputusan pelancaran dan peruntukan pemintas dalam senario ancaman berbilang.

Bagi negara Teluk, menjadi tuan rumah infrastruktur pertahanan peluru berpandu A.S. meningkatkan perlindungan tetapi pada masa sama meningkatkan pendedahan, mewujudkan paradoks strategik di mana penjajaran defensif mengundang penyasaran balas.

Keengganan Arab Saudi dan UAE membenarkan ruang udara mereka digunakan untuk operasi A.S. terhadap Iran mencerminkan pengiraan ini, apabila kepimpinan menimbang kredibiliti perikatan terhadap kerentanan domestik.

Kedudukan Turkiye lebih rumit kerana kewajipan NATO dan pengimbangan serantau, dengan radar Malatya berkhidmat untuk kepentingan perikatan sambil menarik penelitian dan tekanan daripada Tehran.

Implikasi kewangan kehilangan radar adalah signifikan kerana setiap AN/TPY-2 dianggarkan bernilai ratusan juta dolar Amerika, dengan kos penggantian dan integrasi berpotensi melebihi AS$500 juta, bersamaan kira-kira RM1.9 bilion pada kadar AS$1 bersamaan RM3.8.

Begitu juga, satu bateri THAAD yang dianggarkan bernilai sekitar AS$1 bilion, bersamaan kira-kira RM3.8 bilion, menonjolkan dimensi ekonomi seni bina pertahanan peluru berpandu dan kos strategik kehausan akibat konflik berpanjangan.

Keupayaan Iran melancarkan salvo peluru berpandu berskala besar yang berpotensi mencecah ribuan unit dalam konflik berterusan memperkenalkan risiko bahawa pertahanan berlapis boleh ditepu sekiranya nod radar dilumpuhkan atau dimusnahkan.

Implikasi lebih luasnya ialah keseimbangan pertahanan peluru berpandu Timur Tengah bertumpu kepada bilangan penderia bernilai tinggi yang terhad dan terdedah kepada serangan tepat, menjadikan “rahsia terbuka” ini sebagai kelemahan struktur sebenar dalam persekitaran strategik yang dipertikaikan.

Defence Security Asia menilai bahawa tanpa pengurangan eskalasi melalui saluran diplomatik yang berkesan, persaingan antara pertahanan peluru berpandu berasaskan radar dan arsenal peluru berpandu balistik Iran yang berkembang akan kekal sebagai garis retakan utama dalam seni bina keselamatan Teluk di bawah konfrontasi era Trump yang diperbaharui. — DEFENCE SECURITY ASIA