(DEFENCE SECURITY ASIA) — Bangladesh menyediakan draf perjanjian bagi memperoleh pesawat pejuang pelbagai peranan J-10CE buatan China, satu langkah penting ke arah program pemerolehan pesawat tempur terbesar negara itu yang berpotensi mengubah dinamik kuasa udara Asia Selatan.

Penasihat Perdana Menteri, Zahed Ur Rahman mengumumkan perkembangan itu di Dhaka, namun menegaskan dokumen berkenaan bertujuan meneruskan rundingan rasmi dan belum merupakan kontrak pemerolehan yang telah dimuktamadkan.

Jawatankuasa rundingan telah mengemukakan draf berkenaan kepada Bahagian Angkatan Tentera serta kementerian berkaitan, menjadikan kelulusan politik, peruntukan kewangan dan penelitian antara agensi sebagai prasyarat sebelum sebarang perjanjian kerajaan dengan kerajaan dimeterai.

Jumlah pesawat, harga akhir, kaedah pembiayaan, pakej persenjataan, jadual penghantaran serta sokongan logistik masih belum diumumkan, menyebabkan laporan terdahulu mengenai 20 hingga 24 J-10CE dan pakej bernilai AS$2.2 bilion kekal belum disahkan secara rasmi.

Menurut Rahman, prestasi J-10 yang dilaporkan ketika berhadapan Rafale India dalam konflik India-Pakistan pada Mei 2025 turut dipertimbangkan Bangladesh, sekali gus menunjukkan pengalaman tempur terkini mempengaruhi penilaian platform dan perancangan pemerolehan Dhaka.

“Pesawat pejuang pelbagai peranan buatan China menunjukkan prestasi sangat baik dalam situasi pertempuran menentang Rafale,” katanya, walaupun jumlah, keadaan serta identiti pesawat India yang didakwa terjejas dalam pertempuran itu terus dipertikaikan secara terbuka.

Beliau turut menyatakan pesawat tempur China menawarkan kos jauh lebih rendah berbanding Rafale atau Eurofighter Typhoon, menjadikan kemampuan kewangan dan persepsi terhadap keberkesanan tempur sebagai dua faktor utama yang mendorong rundingan dengan Beijing.

Namun, implikasi pemerolehan J-10CE melangkaui harga pesawat kerana pengoperasian skuadron moden memerlukan peluru berpandu, simulator, kemudahan penyelenggaraan terlindung, juruterbang terlatih, sokongan perisian, pautan data selamat serta rantaian bekalan yang berdaya tahan ketika konflik.

Bagi Bangladesh, ekosistem tempur itu berpotensi menggantikan pesawat F-7 yang semakin berusia dan memperkukuh armada MiG-29 melalui radar AESA, sistem peperangan elektronik moden serta keupayaan pertempuran udara jarak luar penglihatan atau BVR.

Bagi India, walaupun sekitar 20 pesawat moden tidak mampu menghapuskan kelebihan numeriknya, penempatan J-10CE berhampiran Koridor Siliguri yang sensitif secara strategik boleh merumitkan perancangan pengawasan, pertahanan udara, penyuraian aset dan penghantaran bala bantuan di sektor timur.

Bagi China, Bangladesh sebagai pelanggan eksport kedua J-10CE selepas Pakistan akan mengukuhkan kredibiliti Beijing dalam pasaran pesawat tempur berprestasi tinggi, memperluaskan jejak keselamatannya di Teluk Bengal serta meningkatkan pengaruh industri pertahanan jangka panjang terhadap Dhaka.

Justeru, draf itu bukan pembelian yang telah selesai atau perubahan segera imbangan kuasa, tetapi satu langkah formal yang signifikan ke arah penyusunan semula postur ketenteraan, kebergantungan logistik dan isyarat strategik Bangladesh kepada kuasa serantau.

(KLIK SINI): “Kepungan Strategik China?” J-10CE Bangladesh Buka Medan Tekanan Baharu Terhadap India

Draf J-10CE Maju, Tetapi Peruntukan Kewangan Jadi Penentu

Draf perjanjian itu terhasil daripada rundingan sebuah jawatankuasa kerajaan yang mengendalikan keperluan pesawat tempur pelbagai peranan dan helikopter serangan, menunjukkan Dhaka sedang menyelaraskan beberapa program penerbangan bernilai tinggi dalam kerangka pemodenan angkatan tentera yang lebih luas.

Penyerahan draf untuk kelulusan institusi membawa program J-10CE melangkaui peringkat perbincangan awal, tetapi kerajaan masih mempunyai ruang untuk mengubah jumlah pesawat, syarat kontrak atau jadual pelaksanaan sebelum menerima komitmen kewangan jangka panjang yang mengikat.

Rahman berkata pelaksanaan boleh bermula dalam tahun fiskal semasa sekiranya peruntukan mencukupi disediakan, sekali gus menghubungkan secara langsung kelajuan program dengan kemampuan Bangladesh menanggung kos pemerolehan awal serta perbelanjaan penyelenggaraan sepanjang hayat.

Sekiranya peruntukan tidak tersedia, proses itu boleh beralih kepada tahun fiskal bermula 1 Julai 2027, sekali gus berpotensi menangguhkan latihan juruterbang, pembinaan infrastruktur, slot pengeluaran pesawat, penghantaran persenjataan serta proses mencapai keupayaan operasi.

Laporan terdahulu menyebut pakej bernilai kira-kira AS$2.2 bilion untuk 20 pesawat, dengan sekitar AS$1.2 bilion diperuntukkan kepada pesawat manakala baki perbelanjaan merangkumi alat ganti, pengangkutan, latihan, insurans serta sokongan teknikal berkaitan.

Bagaimanapun, angka berkenaan tidak dinyatakan semula dalam pengumuman Ogos dan wajar dianggap sebagai anggaran sementara sehingga Dhaka mengesahkan konfigurasi pesawat, inventori persenjataan, jadual pembayaran serta komitmen sokongan sepanjang hayat.

Cadangan terdahulu dilaporkan membabitkan pembayaran ansuran merentasi 10 tahun fiskal, pendekatan yang boleh mengurangkan tekanan kewangan jangka pendek tetapi pada masa sama mengikat kerajaan akan datang kepada pembayaran, penyelenggaraan serta kos penjanaan kekuatan.

Harga kontrak yang kompetitif juga tidak semestinya bermaksud kos operasi rendah kerana baik pulih enjin, komponen radar, pensijilan semula peluru berpandu, naik taraf perisian, peralatan ujian khusus dan pengisian semula stok akan meningkatkan perbelanjaan sepanjang hayat.

Bangladesh pada masa sama mempertimbangkan pesawat tempur lain, helikopter VIP, helikopter serangan serta pesawat tanpa pemandu, sekali gus mewujudkan persaingan peruntukan antara platform yang masing-masing memerlukan pangkalan, tenaga kerja, latihan dan sistem sokongan tersendiri.

Justeru, ukuran sebenar kejayaan bukan sekadar kemampuan Dhaka membeli J-10CE, tetapi keupayaannya menjana sortie tempur secara berterusan ketika berhadapan kekangan fiskal, gangguan rantaian bekalan luar serta kadar kehilangan aset yang tinggi dalam peperangan.

Radar AESA, PL-15E Lonjak Jangkauan Tempur Udara Bangladesh

J-10CE ialah pesawat tempur generasi 4.5 berenjin tunggal berorientasikan eksport dengan konfigurasi sayap delta-kanard, salur masuk udara supersonik tanpa pengalih, sistem peperangan elektronik bersepadu serta seni bina persenjataan pelbagai peranan menerusi 11 titik gantungan luaran.

Nilai tempur utama J-10CE terletak pada gabungan radar imbasan elektronik aktif AESA, sistem carian dan penjejakan inframerah, pembidik pada helmet, pautan data selamat serta peluru berpandu udara ke udara jarak jauh, bukan semata-mata prestasi aerodinamiknya.

Anggaran sumber terbuka meletakkan jarak pengesanan radar terhadap sasaran bersaiz pesawat pejuang melebihi 220km, namun mod operasi terperingkat, keratan rentas radar sasaran, gangguan elektronik serta kemungkinan perbezaan sistem eksport menyukarkan pengesahan bebas terhadap angka sebenar.

Digandingkan dengan peluru berpandu PL-15E berpanduan radar aktif yang lazimnya dikaitkan dengan jarak eksport melebihi 145km, J-10CE berpotensi menyerang ancaman sebelum pesawat lama Bangladesh mampu mencapai jarak pengesanan dan lingkungan persenjataan setanding.

Keupayaan itu boleh mengubah Tentera Udara Bangladesh daripada konsep pemintasan pertahanan titik kepada operasi BVR teragih, dengan syarat sensor luaran mampu membentuk trek sasaran berterusan dan menghantar data berkualiti penembakan tanpa mendedahkan pemancar kritikal kepada serangan.

Enjin turbofan pembakaran lanjut WS-10B yang dilaporkan digunakan, kelajuan melebihi Mach 1.8 serta keupayaan pengisian bahan api di udara membolehkan penumpuan kekuatan pantas, walaupun muatan senjata, altitud dan tangki luaran akan mempengaruhi radius tempur sebenar.

Bom berpandu tepat, peluru berpandu antiradiasi dan persenjataan serangan maritim pula boleh memperluaskan misi J-10CE daripada pertahanan ruang udara kepada penindasan pertahanan udara, operasi ofensif udara serta misi tempur di Teluk Bengal jika persenjataan berkaitan diperoleh.

Namun, peluru berpandu jarak jauh hanya efektif apabila disepadukan dalam rantaian pembunuhan berdaya tahan yang menghubungkan radar, pesawat amaran awal, pengawal darat, risikan elektronik, protokol pengenalpastian serta struktur pemerintahan yang membenarkan serangan pada jarak jauh.

Bangladesh perlu melabur dalam rangkaian sensor, keselamatan komunikasi, perlindungan elektronik dan pengurusan pertempuran bagi memanfaatkan J-10CE sepenuhnya kerana pesawat tempur yang beroperasi secara bersendirian tidak mampu menghasilkan kelebihan sama seperti angkatan bersepadu berasaskan rangkaian.

Akhirnya, kesan ketenteraan J-10CE terhadap imbangan kuasa Asia Selatan akan lebih ditentukan oleh kemahiran juruterbang, kualiti data misi, stok persenjataan, kadar penjanaan sortie serta integrasinya dengan rangkaian pertahanan udara Bangladesh berbanding spesifikasi yang dipaparkan dalam bahan promosi.

Dakwaan Tempur Mei 2025 Ubah Persepsi Perolehan, Bukan Bukti Muktamad

Penilaian Dhaka terhadap J-10CE semakin mendapat perhatian selepas pertempuran India-Pakistan pada Mei 2025, apabila pesawat J-10CE Pakistan bersenjatakan peluru berpandu PL-15E terbabit dalam pertempuran udara jarak jauh yang turut menyaksikan penggunaan meluas sensor dan peperangan elektronik.

Pakistan mendakwa tenteranya memusnahkan beberapa pesawat tempur India termasuk Rafale tanpa kehilangan J-10CE, selain mengemukakan trek radar, komunikasi yang dipintas serta data sensor bersepadu sebagai bukti beberapa pemintasan jarak luar penglihatan atau BVR berjaya dilaksanakan.

India kemudiannya mengakui kehilangan pesawat pada peringkat awal serta kesilapan taktikal, tetapi menolak dakwaan Pakistan bahawa enam pesawatnya ditembak jatuh, menyebabkan jumlah sebenar, jenis platform, geometri pertempuran dan rentetan kejadian terus dipertikaikan.

Serpihan fizikal peluru berpandu dan beberapa penilaian pihak ketiga menyokong penggunaan PL-15E serta penglibatan J-10 dalam pertempuran yang berjaya, namun bukti tersedia kepada umum tidak mengesahkan secara menyeluruh setiap kehilangan pesawat yang didakwa Islamabad.

Kenyataan Zahed Ur Rahman bahawa Rafale ditembak jatuh mencerminkan penilaian yang dinyatakan Bangladesh secara terbuka, manakala angka keseluruhan yang dikemukakan Pakistan kekal sebagai dakwaan ketika perang yang memerlukan penelitian bebas dan pendekatan analitikal berhati-hati.

Daripada perspektif operasi, episod itu menunjukkan liputan radar, pesawat amaran awal, seni bina pautan data, peperangan elektronik, peraturan pertempuran dan prestasi peluru berpandu secara kolektif boleh menjadi lebih menentukan berbanding perbandingan spesifikasi pesawat semata-mata.

Daya tarikan eksport J-10CE justeru berpunca daripada persepsi keberkesanan keseluruhan ekosistem tempur berangkaian berasaskan teknologi China, bukannya semata-mata dakwaan bahawa sebuah pesawat pejuang secara bersendirian berjaya mengalahkan platform lawan.

Bagi bakal pengguna, publisiti positif daripada pengalaman tempur boleh mengurangkan persepsi risiko pemerolehan, tetapi bukti tidak lengkap turut membawa bahaya sekiranya naratif menarik secara politik menggantikan penilaian sulit, latihan intensif dan ujian teknikal bebas.

Penyesuaian taktikal India selepas pertempuran awal turut menunjukkan bahawa sesuatu kelebihan operasi mungkin bersifat sementara kerana musuh boleh mengubah laluan penerbangan, formasi, corak pancaran radar, teknik gangguan elektronik serta keutamaan sasaran.

Bangladesh perlu menilai J-10CE berdasarkan geografi, doktrin operasi, jangkaan ancaman dan kemampuan sokongan institusinya sendiri, bukannya menganggap pengalaman tempur Pakistan boleh dipindahkan secara langsung kepada angkatan udara dengan struktur dan keperluan berbeza.

J-10CE Rumitkan Sayap Timur India, Tetapi Tidak Ubah Dominasi Keseluruhan

Pemerintahan Udara Timur India memiliki kekuatan tempur jauh lebih besar termasuk Su-30MKI dan Rafale yang disokong pesawat amaran awal, pertahanan udara bersepadu, rangkaian pangkalan serta struktur sokongan nasional yang lebih mendalam.

Armada Bangladesh terdiri daripada 20 atau 24 J-10CE tidak akan mengubah dominasi udara serantau India, terutama apabila mengambil kira kitaran penyelenggaraan, latihan, simpanan menghadapi kehilangan serta jumlah pesawat yang benar-benar tersedia serentak untuk operasi.

Sebaliknya, kesan strategiknya berpunca daripada geografi kerana pesawat tempur moden berjangkauan jauh yang beroperasi berhampiran pendekatan timur India boleh memaksa New Delhi memperuntukkan tambahan sensor, pesawat pemintas dan sistem pertahanan udara pada paksi ancaman baharu.

Koridor Siliguri yang menghubungkan wilayah utama India dengan negeri-negeri di timur laut amat sensitif kerana bentuk geografinya yang sempit meningkatkan kesan operasi akibat jurang pengawasan, gangguan landasan, pemutusan logistik atau kelewatan penghantaran bala bantuan.

India juga berpotensi berhadapan kombinasi J-10CE dan PL-15E pada sayap Pakistan serta Bangladesh, sekali gus merumitkan pembangunan pangkalan data ancaman, tindakan balas elektronik, pengagihan kekuatan dan perancangan kontingensi merentasi medan operasi yang terpisah.

Bagaimanapun, penggunaan sistem persenjataan sama tidak bermakna wujud pakatan China-Pakistan-Bangladesh kerana tiada bukti terbuka menunjukkan ketiga-tiganya mempunyai perancangan perang terselaras, struktur pemerintahan bersama, doktrin operasi bersepadu atau mekanisme perkongsian sasaran.

Ketua Turus Pertahanan India, Jeneral Anil Chauhan pernah memberi amaran mengenai kemungkinan berlaku “pertembungan kepentingan,” tetapi penilaian politik sedemikian perlu dibezakan daripada bukti yang boleh mengesahkan kewujudan interoperabiliti ketenteraan secara institusi.

New Delhi boleh bertindak dengan memperkukuh pangkalan di timur, meningkatkan penyuraian pesawat, pengawasan udara, infrastruktur terlindung serta pertahanan peluru berpandu berlapis, namun langkah itu memerlukan kos besar dan boleh mengurangkan sumber bagi sektor barat serta maritim.

Dhaka mungkin melihat J-10CE sebagai instrumen pertahanan ruang udara berdaulat dan lambang autonomi strategik, tetapi perancang ketenteraan India perlu menilai keupayaan sebenar kerana niat politik sesebuah negara boleh berubah mengikut perkembangan persekitaran keselamatan.

Situasi itu boleh mencetuskan dilema keselamatan dan mempercepat pemodenan ketenteraan kedua-dua pihak tanpa sebarang hasrat untuk berkonfrontasi kerana pemerolehan defensif sesebuah negara boleh menjadi beban perancangan strategik kepada negara lain apabila tempoh amaran semakin pendek.

(KLIK SINI): J-10CE Pakistan vs Eurofighter Typhoon Qatar: Dakwaan 9-0 Gegarkan Persaingan Pesawat Pejuang China-Eropah

J-10CE Perluas Pengaruh Strategik China ke Teluk Bengal

China sudah membekalkan sebahagian besar kelengkapan ketenteraan Bangladesh termasuk pesawat tempur, kenderaan berperisai, kapal perang dan kapal selam, menjadikan J-10CE kesinambungan teknologi lebih mendalam kepada hubungan industri pertahanan yang telah lama terbentuk antara Beijing dan Dhaka.

Pesawat tempur canggih mewujudkan kebergantungan operasi jangka panjang melalui sokongan enjin, modul radar, pustaka peperangan elektronik, perisian misi, latihan khusus, bekalan peluru berpandu, dokumentasi teknikal serta bantuan kejuruteraan berterusan daripada pengeluar asal.

Kebergantungan itu tidak semestinya menghapuskan autonomi strategik Bangladesh, tetapi kebolehpercayaan pembekal, kawalan eksport dan hubungan politik dua hala boleh memberi kesan langsung terhadap tahap kesiagaan armada ketika krisis atau mobilisasi ketenteraan berpanjangan.

Latihan juruterbang serta kru darat di China boleh mempercepat proses peralihan operasi sambil mendedahkan Bangladesh kepada doktrin, amalan penyelenggaraan dan konsep sistem tempur China, sekali gus berpotensi menyelaraskan prosedur tertentu walaupun tanpa komitmen pakatan rasmi.

Pengoperasian J-10CE oleh Bangladesh dan Pakistan juga berpotensi membuka ruang kepada pertukaran terhad dalam latihan, pengetahuan penyelenggaraan serta pengalaman taktikal, namun interoperabiliti sebenar memerlukan keputusan politik, peraturan keselamatan serasi dan komunikasi terlindung.

Bagi Beijing, tempahan Bangladesh akan membawa J-10CE melangkaui Pakistan, mencabar tawaran Barat dan Rusia dalam pasaran antarabangsa yang sensitif terhadap kos serta mempromosikan ekosistem eksport China merangkumi pesawat, sensor, peluru berpandu dan pembiayaan.

Perkembangan itu juga boleh memperluaskan kehadiran strategik China di sekitar Teluk Bengal, apabila infrastruktur komersial, akses maritim dan hubungan pertahanan semakin bersilang dengan kebimbangan India terhadap peningkatan pengaruh Beijing di sepanjang lingkungan strategiknya.

Bangladesh menyifatkan keputusan pertahanannya selepas 2024 sebagai lebih bebas, dengan Rahman menyatakan rundingan J-10 mencerminkan kebebasan baharu dalam membuat keputusan, namun ruang politik lebih luas masih boleh wujud serentak dengan peningkatan kebergantungan teknologi.

Dhaka boleh memaksimumkan kedudukan rundingannya dengan mendapatkan kos sepanjang hayat yang telus, jaminan alat ganti ketika perang, kemampuan latihan berdaulat, penyelenggaraan peringkat depot tempatan, akses perisian serta perlindungan kontrak terhadap kelewatan penghantaran.

Sehingga kelulusan kerajaan, peruntukan kewangan dan syarat kontrak akhir disahkan, draf J-10CE kekal sebagai isyarat strategik dan belum menjadi kuasa tempur sebenar, tetapi haluannya sudah memperlihatkan bagaimana eksport pesawat tempur China mula membentuk semula landskap kuasa udara Asia Selatan.