Sweden Nafi Henti Jualan Jet Pejuang Gripen E/F Kepada Thailand Di Sebalik Ketegangan Sempadan

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Kedutaan Sweden di Bangkok tampil menafikan laporan media antarabangsa yang mendakwa Stockholm telah menggantung atau membekukan penjualan jet pejuang Gripen kepada Thailand susulan penggunaannya dalam operasi ketenteraan di sempadan Thai-Kemboja baru-baru ini.

Dalam satu kenyataan rasmi yang dimuat naik ke laman Facebook rasminya, kedutaan berkenaan menegaskan bahawa tiada keputusan telah diambil oleh kerajaan Sweden untuk menghentikan eksport pesawat tempur berkenaan kepada Tentera Udara Diraja Thailand (RTAF).

“Kini terdapat banyak khabar angin tersebar berkaitan pembelian jet pejuang Gripen oleh Tentera Udara Diraja Thailand. Tiada keputusan telah diambil untuk menggantung penjualan Gripen kepada Thailand,” kata kenyataan itu.

Penegasan rasmi itu hadir selepas laporan media antarabangsa mendakwa bahawa Menteri Luar Sweden, Maria Malmer Stenergard enggan memberikan komitmen terhadap permintaan terbaru Thailand untuk mendapatkan empat lagi pesawat Gripen versi JAS-39E/F.

Kebimbangan timbul susulan pendedahan bahawa RTAF telah menggunakan jet Gripen dalam operasi sebenar ke atas kedudukan tentera Kemboja, yang disifatkan oleh pihak berkuasa Thai sebagai tindak balas berskala terhad dan defensif terhadap ancaman keselamatan yang semakin meningkat di kawasan sempadan.

Jurucakap RTAF, Mejar Jeneral Udara Prapas Sornchaidee menjelaskan bahawa serangan udara yang dilancarkan adalah bertujuan mempertahankan keselamatan negara dari ancaman segera yang sah.

“Serangan udara hanya disasarkan kepada sasaran ketenteraan yang sah yang mengancam keselamatan negara secara langsung,” katanya dalam satu kenyataan di Facebook rasmi RTAF.

Beliau turut menambah bahawa operasi itu dilaksanakan mengikut undang-undang antarabangsa dan prinsip tindakan berpatutan, dengan merujuk kepada Artikel 51 Piagam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu sebagai asas perundangan penggunaan kekerasan oleh Thailand.

Dalam wawancara eksklusif bersama laman pertahanan antarabangsa Breaking Defense, Menteri Luar Sweden hanya menyatakan bahawa, “Kerajaan sedang memantau secara rapat perkembangan konflik sempadan,” tanpa memberikan sebarang komitmen terhadap kelulusan eksport akan datang.

Namun begitu, kenyataan rasmi Kedutaan Sweden di Bangkok telah meredakan spekulasi bahawa penjualan jet pejuang berkenaan bakal dibekukan, sekaligus mengisyaratkan bahawa hubungan pertahanan antara kedua-dua negara masih berjalan seperti biasa.

Thailand sebelum ini telah mengumumkan hasratnya untuk membeli empat buah pesawat Gripen JAS-39E/F dalam fasa perolehan pertama sebagai sebahagian daripada rancangan jangka panjang untuk memiliki 12 buah jet generasi baharu dalam tempoh 10 tahun.

Menurut rancangan itu, tiga buah pesawat ialah varian satu tempat duduk JAS-39E dan satu lagi varian dua tempat duduk JAS-39F.

Perjanjian itu dijangka ditandatangani pada Ogos dengan peruntukan belanjawan sebanyak 19.5 bilion baht (anggaran USD 596 juta atau RM2.8 bilion).

Ketika ini, RTAF mengoperasikan 11 buah Gripen JAS-39C/D di Wing 7, Surat Thani, selepas satu daripada pesawat itu terhempas ketika pertunjukan udara di Hatyai beberapa tahun lalu.

Pesawat-pesawat Gripen itu menjadi tunjang kepada keupayaan udara berpusat rangkaian (network-centric) Thailand, yang telah diintegrasikan dengan sistem kawalan dan arahan (C2) tempatan serta radar pemantauan di Teluk Thailand.

Thailand menjadi pelanggan pertama Saab di Asia apabila menandatangani perjanjian pembelian 12 buah Gripen dan pesawat Saab 340 AEW&C pada tahun 2008 dengan nilai keseluruhan sebanyak USD 1.1 bilion (RM5.2 bilion).

Namun insiden terbaru di sempadan telah menimbulkan dilema dasar bagi kerajaan Sweden, yang terkenal dengan dasar eksport senjata yang ketat di bawah seliaan Inspectorate of Strategic Products (ISP), sebuah agensi di bawah Kementerian Luar Negeri.

Dasar Sweden menetapkan bahawa sebarang peralatan ketenteraan yang digunakan dalam operasi ofensif atau yang mencetuskan ketegangan geopolitik boleh dikenakan semakan atau sekatan serta-merta, walaupun pembelinya adalah sekutu jangka panjang.

Walau bagaimanapun, kenyataan Kedutaan Sweden memperjelas bahawa tiada sekatan eksport dikenakan ke atas Thailand ketika ini, sekali gus memberi nafas lega kepada Bangkok yang merancang pengembangan armada udara strategiknya.

Perkembangan ini mencatat sejarah sebagai kali pertama pesawat Gripen digunakan dalam operasi sebenar melawan kuasa negara lain, menjadikan implikasinya sangat besar kepada reputasi eksport Saab dan dasar luar Sweden.

Laporan tempatan dari media serantau menyebut bahawa peluru berpandu berpanduan ketepatan tinggi dilancarkan oleh Gripen telah mengenai beberapa pos kawalan dan stor simpanan peluru milik tentera Kemboja, termasuk sistem pelancar roket BM-21 Grad.

Kementerian Pertahanan Kemboja masih belum mengesahkan secara rasmi kerosakan atau korban akibat serangan tersebut.

Sekiranya Sweden mengubah pendiriannya dan mengenakan sekatan eksport, penganalisis menjangka Thailand akan melihat kepada pilihan lain termasuk pesawat KF-21 Boramae dari Korea Selatan, J-10CE dari China atau F-16V Block 70/72 dari Amerika Syarikat.

Perubahan pembekal bukan sahaja akan memberi kesan kepada Saab dari segi kedudukannya di pasaran Asia Tenggara, malah akan menjejaskan keseluruhan sistem sokongan Gripen yang telah dibina Thailand selama lebih satu dekad, termasuk sokongan teknikal, alat ganti dan naik taraf perisian.

Saab pada masa sama sedang berusaha memasarkan Gripen kepada negara lain seperti Filipina, Colombia, Republik Czech dan Croatia—yang pasti memantau dengan teliti bagaimana Stockholm menangani isu eksport ke Thailand ini.

Buat masa ini, mesej yang cuba dihantar oleh Kedutaan Sweden adalah jelas: tiada pembekuan, tiada penangguhan, dan tiada gangguan rasmi dalam penjualan Gripen kepada Thailand setakat ini.

Dengan ketegangan di sempadan Thai-Kemboja masih berlarutan, semua pihak kini menanti langkah seterusnya daripada Stockholm—yang bukan sahaja bakal menentukan masa depan hubungan pertahanan Sweden-Thai, tetapi juga arah tuju eksport industri aeroangkasa Sweden di rantau ini.

Kelebihan Pesawat Pejuang Gripen E/F Yang Bakal Diperolehi Thailand

Gripen E (versi satu tempat duduk) dan Gripen F (versi dua tempat duduk) adalah evolusi terkini kepada varian C/D yang sedia ada, dan dicipta untuk menjawab keperluan persekitaran peperangan moden, dengan fokus kepada penguasaan udara, sokongan darat dan operasi bersama sistem bersekutu.

Salah satu kekuatan utama Gripen E terletak pada sistem radarnya, iaitu Raven ES-05 AESA (Active Electronically Scanned Array), dibangunkan oleh Leonardo UK, yang menawarkan liputan pengesanan sudut yang jauh lebih luas, keupayaan ‘track-while-scan’ dan penjejakan berbilang sasaran serentak.

Radar ini membolehkan Gripen E menjejaki lebih daripada 20 sasaran dalam pelbagai altitud dan arah pada satu-satu masa, termasuk sasaran halimunan dan peluru berpandu jarak jauh, menjadikan ia salah satu sistem radar tercanggih dalam kategori pesawat ringan multirole.

Selain itu, Gripen E turut dilengkapi dengan sistem IRST (Infra-Red Search and Track) Skyward-G, yang membolehkan pengesanan pasif pesawat musuh tanpa memancarkan gelombang radar, satu kelebihan besar dalam peperangan elektronik atau ketika menghadapi pesawat halimunan seperti F-35.

Dari segi persenjataan, Gripen E mampu membawa peluru berpandu Beyond-Visual-Range (BVR) Meteor buatan MBDA, yang diiktiraf sebagai peluru berpandu udara-ke-udara paling berbahaya di dunia dengan jarak efektif lebih 200 kilometer.

Kemampuan Meteor untuk mengekalkan kelajuan tinggi hingga ke sasaran akhir melalui enjin ramjet membolehkan Gripen E melaksanakan doktrin “first look, first shot, first kill” — iaitu mendahului lawan dari segi pengesanan, tembakan dan pemusnahan.

Pesawat ini juga boleh dilengkapi dengan peluru berpandu IRIS-T, peluru berpandu anti-kapal RBS-15, bom pintar GBU-39 SDB serta pelbagai pod pengintipan dan peperangan elektronik, menjadikan ia sebuah platform multirole sebenar.

Di sebalik kecanggihan teknikalnya, Gripen E menawarkan satu lagi kelebihan utama — kos operasi dan penyelenggaraan yang rendah berbanding pesaingnya seperti F-16V Block 70, J-10CE dan KF-21.

Menurut Saab, kos operasi Gripen E adalah sekitar USD 4,700 sejam penerbangan, iaitu hampir separuh daripada kos operasi F-16 dan jauh lebih rendah berbanding F-35 atau Rafale.

Kos rendah ini bukan sekadar mengurangkan perbelanjaan jangka panjang, tetapi juga membolehkan Thailand mengekalkan kadar keberoperasian tinggi untuk latihan dan tugasan sebenar tanpa membebankan belanjawan pertahanan.

Gripen E juga direka untuk diselenggara oleh kru teknikal kecil di lapangan udara sementara (austere airbases), menjadikannya ideal untuk operasi mobiliti tinggi dalam konflik berpanjangan.

Dari aspek rangkaian dan peperangan moden, Gripen E berfungsi sebagai “nod udara” dalam sistem Network-Centric Warfare (NCW), membolehkan perkongsian data masa nyata antara pesawat, sistem radar, kapal perang dan pertahanan udara darat.

Sistem Tactical Data Link (TDL) yang digunapakai menyokong pelbagai protokol NATO dan bukan NATO, termasuk Link-16, menjadikan ia sesuai untuk operasi bersama negara-negara ASEAN dan rakan strategik seperti Amerika Syarikat, Korea Selatan dan Australia.

Sebagai tambahan, avionik Gripen E dikendalikan melalui arkitektur perisian terbuka (open architecture), membolehkan RTAF menyesuaikan sistem mengikut keperluan operasi dan menambah senjata baharu tanpa bergantung sepenuhnya kepada Saab.

Thailand juga mendapat manfaat daripada paket offset teknologi dan pemindahan pengetahuan yang ditawarkan oleh Sweden, termasuk pembangunan keupayaan tempatan dalam sistem C4I, latihan juruterbang dan juruteknik serta integrasi dengan sistem sedia ada.

Dari segi dimensi, Gripen E mempunyai berat berlepas maksimum 16.5 tan, mampu terbang pada kelajuan Mach 2 dan radius tempur sekitar 1,500 km dengan tangki bahan api tambahan, sesuai untuk misi jarak jauh termasuk di Laut Andaman, Laut China Selatan dan sempadan utara.

Pilihan Thailand terhadap Gripen E/F juga mencerminkan keprihatinan strategik negara itu dalam mengekalkan keupayaan pertahanan yang bebas dari tekanan geopolitik blok besar seperti NATO atau China, sambil mengekalkan kelebihan teknologi Barat.

Saab sentiasa menekankan bahawa Gripen ialah pesawat bebas blok (non-aligned) yang sesuai untuk negara kecil dan sederhana yang ingin mengekalkan kedaulatan strategik mereka tanpa kebergantungan politik atau logistik kepada kuasa besar.

Dalam konteks Asia Tenggara, Gripen E dilihat sebagai pesaing langsung kepada F-16V yang digunakan oleh Singapura dan Indonesia, serta J-10CE yang telah diperoleh oleh Pakistan.

Malaysia pula masih belum membuat keputusan muktamad untuk platform tempur generasi akan datang selepas perolehan FA-50 Block 20 dari Korea Selatan untuk latihan dan pertahanan titik (point-defence).

Sekiranya Gripen E berjaya membuktikan keberkesanannya dalam perkhidmatan RTAF, ia berpotensi menarik minat negara-negara lain di rantau ini, termasuk Filipina dan Vietnam, yang sedang merancang penggantian pesawat pejuang generasi lama seperti F-5 dan MiG-21.

Meskipun penggunaan Gripen dalam operasi sebenar di sempadan Thai-Kemboja telah menimbulkan sedikit kekeliruan diplomatik, tiada sekatan eksport dikenakan oleh Sweden setakat ini, dan perolehan empat buah Gripen E/F dijangka berjalan seperti dirancang.

Bagi Thailand, pelaburan dalam Gripen E bukan sahaja soal memperkukuh keupayaan udara, tetapi juga satu isyarat strategik kepada rantau ini bahawa negara itu komited untuk mengekalkan keseimbangan kuasa dan keunggulan taktikal dalam persekitaran keselamatan yang semakin mencabar.