(DEFENCE SECURITY ASIA) — Perjanjian rel dan logistik yang dimeterai pada 9 Jun di Riyadh antara Türkiye dan Arab Saudi menandakan kemunculan koridor daratan strategik Eurasia yang direka untuk mengurangkan pergantungan Teluk terhadap laluan maritim berisiko tinggi.

Menteri Pengangkutan dan Infrastruktur Türkiye, Abdulkadir Uraloğlu bersama Menteri Pengangkutan dan Perkhidmatan Logistik Arab Saudi, Saleh Al-Jasser memformalkan kerangka kerjasama rel yang menghidupkan semula konsep bersejarah Kereta Api Hejaz era Uthmaniyyah dalam bentuk moden.

Koridor yang dicadangkan itu bakal menghubungkan Türkiye merentasi Syria dan Jordan menuju Arab Saudi sebelum diperluaskan ke Oman serta Lautan Hindi bagi membentuk seni bina perdagangan daratan yang mampu memintas Selat Hormuz ketika krisis keselamatan serantau.

Perjanjian tersebut mempercepatkan kerja integrasi dan kajian kebolehlaksanaan yang sebelum ini dimulakan melalui kerjasama pengangkutan antara Türkiye, Syria dan Jordan, sekali gus menunjukkan projek itu telah bergerak melangkaui diplomasi simbolik kepada perancangan infrastruktur strategik sebenar.

Rangkaian rel yang dihidupkan semula itu akan disepadukan secara langsung dengan jaringan kereta api Eropah milik Türkiye, membolehkan eksport dan aliran logistik Teluk memasuki pasaran Mediterranean serta Eropah melalui wilayah berkaitan NATO.

Logik strategik di sebalik projek itu berpunca daripada kebimbangan meningkat negara-negara Teluk terhadap kerentanan operasi Selat Hormuz dan Bab el-Mandeb yang semakin terdedah kepada ancaman peluru berpandu, peperangan drone dan gangguan proksi maritim.

Penyertaan Arab Saudi turut memperlihatkan strategi diversifikasi ekonomi Riyadh di bawah program Vision 2030, khususnya usaha menjadikan kerajaan itu sebagai hab logistik rentas benua yang menghubungkan pengeluaran industri Teluk dengan jaringan perdagangan Eurasia.

Türkiye pula sedang meletakkan dirinya sebagai jambatan logistik paling penting antara Eropah dan Teluk, sekali gus memperluaskan pengaruh geopolitik Ankara di Syria pasca-konflik sambil meningkatkan penguasaan strategik terhadap koridor bekalan rentas benua baharu.

Kebangkitan semula Kereta Api Hejaz juga mencerminkan perubahan global lebih besar apabila daya tahan logistik, redundansi pengangkutan dan geografi rantaian bekalan kini semakin dijadikan instrumen unjuran kuasa geopolitik oleh negara-negara utama dunia.

Cadangan peluasan koridor itu menuju Oman dan Laut Arab berpotensi mengubah sepenuhnya pengiraan perdagangan serantau kerana negara-negara Teluk boleh mengeksport barangan serta tenaga tanpa perlu melalui laluan berhampiran Iran.

Namun, kebolehlaksanaan operasi projek itu masih bergantung kepada kestabilan Syria, penyelarasan trilateral antara Ankara, Damsyik dan Amman serta pembinaan semula infrastruktur rel yang musnah akibat konflik serantau selama beberapa dekad.

Sekiranya berjaya direalisasikan dalam tempoh empat hingga lima tahun akan datang, kebangkitan semula Kereta Api Hejaz berpotensi menjadi antara projek infrastruktur paling strategik di Timur Tengah sejak pembinaan rangkaian eksport tenaga moden Teluk.

Koridor Strategik Direka Pintasi Risiko Selat Hormuz

Pemacu geopolitik utama di sebalik kebangkitan semula Kereta Api Hejaz ialah pembentukan laluan logistik daratan yang mampu memintas Selat Hormuz, lokasi strategik yang menyalurkan hampir satu perlima penghantaran minyak global setiap hari.

Pegawai Türkiye secara terbuka menggambarkan peluasan rel menuju Oman dan Lautan Hindi sebagai koridor perdagangan global alternatif yang bertujuan mengurangkan pendedahan ekonomi terhadap gangguan maritim akibat ketegangan keselamatan serantau.

Konfigurasi daratan koridor tersebut akan mengurangkan kerentanan terhadap serangan peluru berpandu, operasi periuk api laut, serangan drone dan taktik peperangan asimetrik yang semakin mendominasi landskap keselamatan Teluk sejak beberapa tahun kebelakangan ini.

Daripada perspektif logistik ketenteraan, pengangkutan rel menawarkan tahap kebolehramalan, kelangsungan operasi dan kecekapan kapasiti lebih tinggi bagi penghantaran kontena, petrokimia dan rantaian bekalan strategik antara Eropah serta negara-negara Teluk.

Rangkaian rel itu juga menyediakan mekanisme kesinambungan perdagangan alternatif kepada pengeksport Teluk ketika krisis keselamatan menyebabkan premium insurans maritim meningkat atau laluan perkapalan antarabangsa mula terhad akibat konflik bersenjata.

Pelabuhan Mediterranean Türkiye seperti Mersin dan Iskenderun berpotensi muncul sebagai gerbang logistik strategik yang menghubungkan perdagangan Teluk secara terus dengan pasaran Eropah tanpa bergantung kepada laluan laut yang semakin tidak stabil.

Projek itu pada masa sama melengkapkan strategi lebih luas negara-negara Teluk untuk mengurangkan pergantungan ekonomi terhadap pengaruh maritim Iran melalui pembangunan infrastruktur pengangkutan daratan yang lebih selamat dan berdaya tahan.

Penyepaduan Arab Saudi ke dalam sistem logistik rentas benua menuju Eropah juga selari dengan usaha Riyadh untuk menjadi nod perdagangan Eurasia utama yang mampu bersaing dengan koridor disokong China, India dan kuasa Barat.

Kepentingan strategik projek tersebut melangkaui ekonomi semata-mata kerana sebarang ancaman terhadap segmen rel di Jordan atau Türkiye boleh mencetuskan konfrontasi melibatkan kuasa serantau utama serta wilayah berkaitan NATO.

Dengan mewujudkan infrastruktur pengangkutan alternatif bebas daripada pergantungan maritim, koridor itu meningkatkan daya tahan strategik ekonomi Teluk yang semakin bimbang terhadap penggunaan laluan perdagangan global sebagai alat tekanan geopolitik masa depan.

Türkiye dan Arab Saudi Bentuk Paksi Kuasa Baharu

Perjanjian rel tersebut mencerminkan penyatuan geopolitik lebih besar antara Türkiye dan Arab Saudi yang kini berasaskan pragmatisme ekonomi, kesalinghubungan serantau serta kestabilan pasca-konflik menggantikan persaingan ideologi terdahulu.

Bagi Ankara, kebangkitan semula Kereta Api Hejaz mengukuhkan cita-cita jangka panjang Türkiye untuk menjadi hab logistik Eurasia utama yang menghubungkan Eropah, Timur Tengah, Asia Tengah dan Mediterranean Timur melalui koridor pengangkutan moden.

Teknologi rel, kepakaran pembinaan dan pengalaman operasi Türkiye meletakkan syarikat-syarikat negara itu dalam kedudukan kukuh untuk memperoleh kontrak infrastruktur besar berkaitan usaha pembinaan semula Syria dan Jordan.

Arab Saudi pula memperoleh manfaat strategik melalui akses daratan terus ke pasaran Mediterranean dan Eropah sambil mengurangkan pergantungan terhadap laluan perdagangan maritim yang terdedah kepada ketidakstabilan Laut Merah dan pengaruh Iran.

Projek rel tersebut turut memberikan Riyadh mekanisme untuk memperdalam integrasi ekonomi dengan Syria pasca-perang tanpa memerlukan proses normalisasi politik tergesa-gesa yang masih sensitif dalam landskap diplomatik serantau.

Syria pula berpotensi mendapatkan semula peranannya sebagai jambatan daratan utama Levant, sekali gus menjana pendapatan transit besar sambil menarik pelaburan pembinaan semula yang amat diperlukan selepas perang saudara berpanjangan.

Kedudukan geografi Jordan akan menjadikan negara itu hab logistik kritikal yang menghubungkan sistem rel Teluk dengan koridor pengangkutan Levant, sekali gus meningkatkan kepentingan ekonomi Amman dalam rantaian bekalan serantau.

Kebangkitan semula simbolik infrastruktur era Uthmaniyyah turut memperluaskan pengaruh lembut Türkiye di dunia Arab melalui penyambungan semula laluan perdagangan bersejarah menerusi integrasi ekonomi moden dan bukannya dominasi politik langsung.

Pelancongan keagamaan juga menjadi komponen strategik penting kerana hubungan rel lebih cekap dijangka meningkatkan pergerakan jemaah umrah dan haji antara Türkiye, Levant serta bandar suci Mekah dan Madinah.

Perjanjian Riyadh tersebut sebenarnya melangkaui kerjasama pengangkutan biasa kerana ia menginstitusikan penjajaran ekonomi Turki-Arab baharu yang mampu membentuk semula keseimbangan geopolitik rantau melalui saling kebergantungan infrastruktur strategik.

Koridor Baharu Tingkatkan Persaingan Geopolitik Eurasia

Kebangkitan semula Kereta Api Hejaz berlaku dalam persekitaran geopolitik semakin kompetitif apabila pelbagai projek infrastruktur bertindih sedang bersaing untuk mendominasi jaringan perdagangan Eurasia masa hadapan di Timur Tengah dan Indo-Pasifik.

Koridor tersebut secara langsung bersaing dengan sistem logistik maritim sedia ada sambil berpotensi bersilang dengan Inisiatif Belt and Road China, koridor India-Timur Tengah-Eropah dan projek Development Road yang dicadangkan Iraq.

Bagi Iran, rangkaian rel baharu itu mewakili cabaran strategik besar kerana ia boleh mengurangkan pengaruh geopolitik Tehran yang sekian lama berpunca daripada kedudukan strategik Selat Hormuz dan kerentanan laluan maritim serantau.

Ankara dan Riyadh secara efektif sedang membina seni bina pengangkutan baharu yang mampu mengalihkan aliran perdagangan daripada laluan berhampiran Iran, sekali gus mengurangkan nilai strategik ancaman gangguan maritim Tehran.

Geografi koridor berhampiran wilayah NATO turut merumitkan pengiraan strategik Iran kerana sebarang ancaman terhadap infrastruktur rel di Türkiye berpotensi mengantarabangsakan konfrontasi melebihi teater maritim Teluk semata-mata.

Israel juga berdepan implikasi strategik tertentu kerana laluan Türkiye-Syria-Jordan-Arab Saudi boleh mengurangkan kebergantungan terhadap projek kesalinghubungan alternatif yang berpusat kepada pelabuhan Mediterranean milik negara itu.

Pembangunan koridor tersebut dijangka meningkatkan persaingan geopolitik antara inisiatif integrasi Turki-Arab dan projek pengangkutan pesaing yang disokong kuasa luar bagi memperluaskan pengaruh terhadap rangkaian logistik Timur Tengah.

China pula mungkin melihat projek tersebut sama ada sebagai pesaing atau pelengkap bergantung kepada tahap integrasinya dengan rangkaian Belt and Road yang menuju pasaran pengguna Eropah pada masa depan.

Projek rel itu turut mencerminkan trend global lebih besar apabila pelaburan infrastruktur kini semakin berfungsi sebagai instrumen geopolitik untuk membentuk struktur pakatan, pergantungan ekonomi dan pengaruh strategik antarabangsa.

Dengan menjadikan infrastruktur rel sebagai mekanisme penjajaran geopolitik baharu, Türkiye dan Arab Saudi secara tidak langsung memberi isyarat kemunculan susunan Timur Tengah lebih multipolar yang berpaksikan kesalinghubungan daratan rentas benua.

Cabaran Kewangan dan Keselamatan Masih Besar

Walaupun momentum diplomatik projek semakin meningkat, kebangkitan semula Kereta Api Hejaz masih berdepan cabaran operasi besar melibatkan keselamatan, pembiayaan, keserasian teknikal dan kestabilan politik serantau jangka panjang.

Sebahagian besar infrastruktur rel Syria memerlukan pembinaan semula menyeluruh selepas bertahun-tahun mengalami kerosakan akibat peperangan, sabotaj dan keruntuhan penyelenggaraan yang meningkatkan kos projek secara mendadak.

Penilaian awal berkaitan keperluan pemulihan menunjukkan kira-kira 1,700 kilometer rangkaian rel memerlukan proses naik taraf atau pembinaan semula dengan kos keseluruhan berpotensi melebihi US$5.5 bilion bersamaan RM20.9 bilion.

Penyelarasan standard landasan turut menjadi cabaran teknikal utama kerana sistem rel warisan di rantau tersebut menggunakan konfigurasi berbeza yang memerlukan penukaran mahal kepada piawaian moden yang boleh disepadukan.

Ancaman keselamatan kekal tinggi khususnya di Syria selatan dan timur apabila persekitaran kawalan berpecah, aktiviti pemberontakan saki-baki dan ketegangan politik belum selesai terus mengancam perlindungan jangka panjang infrastruktur tersebut.

Jordan dan Türkiye turut berdepan keperluan operasi besar melibatkan integrasi sempadan, penyelarasan kastam, sistem pengurusan kargo dan tadbir urus logistik bagi memastikan operasi rel rentas negara berjalan lancar.

Tekanan kewangan juga boleh menjejaskan garis masa pelaksanaan projek kerana Türkiye masih menghadapi kekangan ekonomi manakala Jordan mempunyai kapasiti fiskal terhad untuk pembaharuan infrastruktur berskala besar tanpa bantuan luar.

Kelangsungan politik projek tersebut sangat bergantung kepada kesinambungan penjajaran strategik antara Ankara, Riyadh, Damsyik dan Amman walaupun kemungkinan perubahan kepimpinan serta peralihan keutamaan geopolitik serantau sentiasa wujud.

Risiko sabotaj oleh aktor bukan negara atau kuasa serantau pesaing tidak boleh diketepikan kerana koridor itu secara langsung mempengaruhi keseimbangan pengangkutan strategik, keselamatan tenaga dan struktur pengaruh geopolitik Timur Tengah.

Justeru, kejayaan akhir projek Kereta Api Hejaz bukan sahaja bergantung kepada pelaksanaan kejuruteraan, tetapi turut ditentukan oleh ketahanan proses perdamaian politik dan kestabilan keselamatan jangka panjang di Levant.