Trump Umum Jualan F-35 Kepada Arab Saudi, Ubah Keseimbangan Kuasa Udara Timur Tengah

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Presiden Donald Trump sekali lagi mengisytiharkan bahawa Washington telah bersetuju menjual pesawat pejuang F-35 kepada Arab Saudi, dan kerana F-35 bukan sekadar pesawat biasa tetapi sistem tempur dipacu perisian, kenyataan itu serta-merta mengangkat isu ini daripada jualan senjata biasa kepada politik kuasa serantau.

Berucap pada Future Investment Priority Summit di Miami pada 28 Mac 2026, Trump berkata, “Buat kali pertama, kami bersetuju menjual kepada Arab Saudi apa yang mungkin pesawat pejuang paling berkeupayaan pernah dibina, iaitu F-35,” sekali gus membingkaikan langkah itu sebagai ganjaran strategik kepada Riyadh serta lambang penjajaran dua hala yang semakin mendalam.

Ungkapan itu penting kerana ia bukan kenyataan dasar, sebaliknya persembahan awam kali kedua oleh Trump yang menggambarkan penjualan tersebut sebagai keputusan yang telah diluluskan atau dimuktamadkan selepas kenyataan seumpamanya dibuat pada November 2025.

Konteks strategik pengumuman itu turut diperbesarkan oleh pakej lebih luas yang dikaitkan Trump dengan Arab Saudi, termasuk susunan perolehan senjata bernilai hampir USD142 bilion bersamaan kira-kira RM539.6 bilion, serta komitmen pelaburan Saudi menghampiri USD1 trilion atau sekitar RM3.8 trilion.

Bahasa yang digunakan Trump turut menghubungkan penjualan pesawat pejuang itu dengan kestabilan serantau, kerjasama pertahanan Amerika Syarikat–Arab Saudi terhadap Iran, serta seni bina diplomatik yang lebih besar di sekeliling Abraham Accords, menjadikan platform itu bukan sekadar aset ketenteraan tetapi alat pengaruh dalam susunan keselamatan Timur Tengah yang sedang disusun semula.

Namun realiti operasi dan perundangan masih lebih rumit daripada retorik presiden, kerana belum muncul sebarang pemberitahuan awam berkaitan kes F-35 Arab Saudi, sedangkan di bawah undang-undang Amerika Syarikat, jualan seperti itu masih memerlukan semakan rasmi Kongres sebelum pelaksanaan muktamad.

Jurang antara pengisytiharan politik dengan penyempurnaan birokrasi itulah hakikat analitik paling utama dalam cerita ini, kerana Trump sedang memberi isyarat niat strategik pada tahap tertinggi, tetapi penjualan itu masih lebih tepat difahami sebagai hala tuju dasar yang menunggu mekanisme rasmi sebelum menjadi pemindahan yang benar-benar boleh dilaksanakan.

Bagi perancang pertahanan global, kepentingannya terletak pada bagaimana F-35 berupaya mengubah kredibiliti serangan jarak jauh Arab Saudi, kebolehoperasian gabungan, kebergantungan penyelenggaraan, serta isyarat pencegahan, kerana setiap negara yang membeli pesawat itu turut memasuki ekosistem Amerika yang padat daripada segi sokongan, latihan, tadbir urus perisian dan penjajaran operasi.

BACA: [VIDEO] F-35 Berbendera Arab Saudi Muncul di World Defense Show 2026, Petanda Riyadh Hampiri Kelab Eksklusif Pejuang Generasi Kelima

Pengumuman Sudah Jelas, Tetapi Perjanjian Masih Belum Lengkap

Arab Saudi sudah lama berusaha mendapatkan akses kepada F-35, dan laporan pada November 2025 menunjukkan bahawa permintaan Riyadh bagi sehingga 48 pesawat telah melepasi satu halangan penting di Pentagon, sekali gus menandakan isu itu telah bergerak melangkaui khabar politik kepada pertimbangan antara agensi yang lebih tersusun.

Trump kemudian mengukuhkan trajektori itu secara terbuka pada 17 November 2025 apabila beliau menyatakan bahawa Amerika Syarikat akan menjual F-35 kepada Arab Saudi, sekali gus menukar proses semakan yang sebelumnya berlaku di belakang tabir kepada komitmen presiden yang terbuka dan membawa kesan isyarat serantau serta-merta.

Rumah Putih menajamkan lagi isyarat tersebut sehari kemudian apabila menyatakan bahawa Trump telah meluluskan pakej pertahanan besar yang merangkumi penghantaran F-35 pada masa hadapan, dengan meletakkan pesawat itu dalam Perjanjian Pertahanan Strategik Amerika Syarikat–Arab Saudi yang lebih luas.

Oleh itu, kenyataan Trump di Miami pada Mac 2026 tidak memperkenalkan konsep baharu, sebaliknya menegaskan semula bahawa pentadbiran beliau terus menganggap penjualan itu sebagai keputusan politik yang telah dipersetujui, walaupun dokumentasi awam masih belum mengejar naratif presiden tersebut.

Perbezaan itu amat kritikal kerana pemindahan senjata rasmi di bawah Arms Export Control Act memerlukan pemberitahuan kepada Kongres sebelum cabang eksekutif boleh memuktamadkan jualan tentera asing berskala besar, bermakna seorang presiden boleh memberi restu politik lebih awal sebelum proses undang-undang benar-benar lengkap.

Tempoh semakan Kongres bagi kes Arab Saudi lazimnya ialah 30 hari, bukannya 15 hari seperti yang digunakan bagi anggota NATO dan beberapa rakan strategik tertentu, justeru ketiadaan pemberitahuan awam tetap penting daripada sudut analisis walaupun ia tidak menafikan niat dasar Trump.

Sehingga 30 Mac 2026, pemberitahuan berkaitan Arab Saudi yang dapat dilihat secara terbuka merangkumi sokongan F-15, peluru berpandu PAC-3 MSE, latihan, sokongan logistik dan pakej peluru berpandu terdahulu, tetapi masih tidak memperlihatkan sebarang pemberitahuan F-35, sekali gus menunjukkan rekod awam masih ketinggalan di belakang mesej politik.

Hasilnya ialah realiti dua landasan di mana Rumah Putih telah memilih arah yang jelas tanpa berselindung, sementara pasaran pertahanan, angkatan tentera serantau dan Capitol Hill masih menunggu dokumen rasmi yang akan menentukan jumlah pesawat, tempo penghantaran, konfigurasi, beban latihan dan seni bina penyelenggaraan.

Mengapa F-35 Akan Mengubah Postur Ketenteraan Arab Saudi Melebihi Nilai Simbolik

F-35A ialah varian berlepas dan mendarat secara konvensional dalam keluarga Lightning II, dan nilai ketenteraannya terletak pada gabungan kebolehkesanan rendah, gabungan penderia, avionik canggih serta kesedaran medan tempur berangkaian dalam satu platform yang dibina untuk persekitaran ancaman tinggi.

Pesawat itu ialah pejuang pelbagai peranan berprestasi tinggi yang menggabung dan mengagihkan lebih banyak maklumat berbanding mana-mana seni bina pesawat pejuang terdahulu, bermakna kesannya di medan tempur bergantung sama banyak kepada kelebihan membuat keputusan dan mutu sasaran seperti juga prestasi kinetik mentah.

Perkara itu penting bagi Arab Saudi kerana Riyadh sememangnya mengoperasikan armada penerbangan tempur yang maju, namun F-35 akan menambah lapisan generasi kelima yang mampu menembusi pertahanan, mempertingkat perancangan serangan, memberi petunjuk kepada pesawat legasi dan memampatkan rantaian serangan terhadap sasaran dipertahankan.

Daripada sudut struktur kuasa sebenar, pesawat itu akan memperkukuh pilihan Arab Saudi bagi pemusnahan pertahanan udara musuh, serangan mendalam, jaringan penderia udara dan integrasi sasaran pada peringkat gabungan, khususnya apabila kebolehmandirian terhadap radar moden dan ancaman peluru berpandu menjadi pemboleh ubah utama.

F-35 juga membawa kebergantungan logistik dan perisian yang mengikat pengendalinya kepada hubungan sokongan Amerika Syarikat secara berterusan, kerana saluran latihan, sistem penyelenggaraan, naik taraf, diagnostik dan pengurusan data misi semuanya memperkukuh pergantungan jangka panjang kepada infrastruktur sokongan Amerika.

Kebergantungan itu bernilai strategik kepada Washington kerana ia mengurangkan kemungkinan Riyadh mempelbagaikan pilihan ke arah ekosistem penerbangan tempur berkeupayaan tinggi milik kuasa pesaing, lebih-lebih lagi ketika kebimbangan Amerika terhadap penembusan teknologi China dalam rangkaian rakan Teluk terus dipertimbangkan.

Bagi Arab Saudi, tarikannya sama jelas, kerana armada sehingga 48 buah F-35A bukan sahaja akan memodenkan Tentera Udara Diraja Arab Saudi, malah akan meletakkan kerajaan itu sebagai bakal pengendali sistem tempur halimunan Barat yang paling dikawal secara politik.

Jika direalisasikan, penjualan itu akan membentuk semula imej pencegahan Arab Saudi dengan memberikan Riyadh bukan sahaja platform berprestij, tetapi juga seni bina pengganda kuasa yang melanjut ke pemprosesan risikan, perancangan serangan yang sukar dipintas, isyarat pakatan dan keseragaman doktrin jangka panjang dengan Amerika Syarikat.

Kelebihan Ketenteraan Kualitatif Israel Kekal Menjadi Kekangan Strategik Paling Keras

Kekangan struktur paling berterusan terhadap sebarang pemindahan F-35 kepada Arab Saudi ialah kelebihan ketenteraan kualitatif Israel, kerana undang-undang dan dasar lama Amerika Syarikat mewajibkan Washington memastikan Israel mengekalkan keunggulan teknologi serta operasi berbanding mana-mana pihak lawan serantau yang berpotensi.

Laporan pada November 2025 menunjukkan bahawa sebarang F-35 Arab Saudi berkemungkinan kurang canggih berbanding pesawat Israel dan akan menggugurkan ciri-ciri unggul khusus Israel, termasuk integrasi persenjataan maju serta keupayaan peperangan elektronik tertentu yang dibenarkan diubah suai dan digunakan secara eksklusif oleh Israel.

Itu bermaksud, walaupun Arab Saudi menjadi pengendali Arab pertama F-35, pemindahan tersebut hampir pasti akan disusun untuk mengekalkan hierarki dalam susunan pesawat halimunan serantau dan bukannya mewujudkan kesetaraan dengan armada F-35I milik Tentera Udara Israel.

Kelebihan Israel bukan hanya berkaitan konfigurasi, tetapi juga kematangan operasi, kerana negara itu telah mengumpul pengalaman bertahun-tahun mengendalikan platform berkenaan, sekali gus memberinya kelebihan doktrin dan latihan yang tidak boleh dibeli dengan cepat melalui perolehan semata-mata.

Oleh itu, pakej Saudi yang berkemungkinan diwujudkan akan ditentukur melalui kebenaran perisian, akses persenjataan, batasan sistem misi dan tempo penghantaran, sekali gus membolehkan Washington membekalkan keupayaan yang benar-benar mengubah permainan sambil tetap mengawal risiko peningkatan berkaitan dominasi udara Israel.

Inilah sebabnya persoalan F-35 tidak pernah menjadi isu dua hala Amerika Syarikat–Arab Saudi semata-mata, kerana setiap pergerakan serius ke arah penjualan tersebut juga merupakan ujian tentang bagaimana Washington mentafsir keseimbangan antara diplomasi normalisasi Arab dengan tanggungjawab statutori terhadap Israel.

Rekod perbahasan terdahulu juga menunjukkan bahawa kebimbangan Israel bukan bersifat hipotesis, kerana pegawai dan pakar pertahanan negara itu melihat potensi jualan tersebut menerusi lensa keunggulan udara serantau dan politik Kongres, walaupun insentif normalisasi yang lebih luas terus bergerak di latar belakang.

Jika perjanjian itu bergerak ke hadapan, hasil yang paling berkemungkinan bukanlah model ya atau tidak yang mudah, tetapi pemindahan yang dikawal rapi bagi mengekalkan kelebihan Israel, meyakinkan Kongres dan meningkatkan kebolehoperasian Arab Saudi tanpa membenarkan akses tanpa batas kepada tahap tertinggi keupayaan F-35.

Penjualan Ini Juga Berkaitan Dengan China, Penguncian Perolehan dan Penjajaran Teluk

Di luar dimensi Israel, perbahasan mengenai F-35 semakin dibentuk oleh kebimbangan keselamatan teknologi, terutama kerana hubungan Arab Saudi dengan China telah menimbulkan pertanyaan berterusan dalam Washington mengenai pendedahan data, kerentanan infrastruktur dan risiko akses terhadap sistem Amerika Syarikat yang sensitif.

Kebimbangan itu bukan sesuatu yang abstrak, kerana ekosistem moden F-35 bergantung kepada pengurusan perisian, seni bina sokongan, pengendalian data dan antara muka teknikal yang dikawal ketat, menjadikan risikan balas serta kepercayaan rangkaian sebagai teras kepada sebarang keputusan eksport.

Bagi Washington, meluluskan penjualan itu boleh dibaca sebagai usaha untuk mengikat Riyadh dengan lebih kukuh kepada pangkalan industri pertahanan Amerika Syarikat sambil mengurangkan dorongan Arab Saudi untuk mengejar sistem berprestij alternatif atau penglibatan teknologi ketenteraan berkeupayaan tinggi yang lebih mendalam dengan Beijing.

Ini menjadikan penjualan pesawat pejuang tersebut sebahagian daripada logik persaingan yang lebih besar, di mana pemindahan senjata bukan sahaja digunakan untuk menambah keupayaan rakan, tetapi juga untuk membentuk kebergantungan, hala tuju perolehan dan orientasi strategik jangka panjang dalam persekitaran teknologi global yang dipertikaikan.

Pakej Saudi yang lebih luas di bawah Trump menyokong tafsiran itu, kerana Rumah Putih menghubungkan jualan pertahanan, aliran pelaburan, perjanjian pertahanan strategik dan status sekutu utama bukan NATO ke dalam satu naratif bersepadu tentang perkongsian beban, manfaat industri dan pencegahan serantau.

Status sekutu utama bukan NATO menyediakan keistimewaan ketenteraan dan ekonomi tanpa jaminan keselamatan formal, bermakna Washington boleh memperdalam kerjasama pertahanan dan memudahkan beberapa bentuk akses ketenteraan tanpa mengikat dirinya kepada kewajipan pertahanan berasaskan perjanjian.

Seni bina yang fleksibel itu sesuai kepada kedua-dua pihak kerana Riyadh memperoleh prestij, akses dan keupayaan maju, manakala Washington mengekalkan pengaruh menerusi kelulusan berperingkat, kawalan teknikal dan kebergantungan berterusan yang datang bersama operasi pesawat tempur generasi kelima buatan Amerika.

Dalam erti kata itu, cadangan pemindahan F-35 bukan sekadar urus niaga pesawat pejuang, tetapi mekanisme penguncian strategik yang direka untuk membentuk penjajaran Teluk ketika negara-negara Timur Tengah mempelbagaikan pilihan diplomatik, namun masih memerlukan teknologi ketenteraan Amerika yang berwibawa bagi pencegahan berkeupayaan tinggi.

Langkah Seterusnya Akan Menentukan Sama Ada Ini Sekadar Tajuk Berita atau Peralihan Bersejarah

Petunjuk penentu seterusnya ialah aktiviti pemberitahuan rasmi, kerana sebaik sahaja sesuatu kes F-35 Arab Saudi dihantar melalui proses semakan yang sebenar, para penganalisis akhirnya dapat menilai keseriusan niat pentadbiran Trump melalui skop, nilai, konfigurasi dan garis masa perjanjian itu.

Sehingga itu berlaku, ucapan Mac 2026 harus dilihat sebagai pengisytiharan presiden yang berat dari sudut politik, bukannya pakej pemindahan yang sudah lengkap didokumenkan, khususnya kerana butiran awam masih belum menjelaskan jumlah pesawat, jadual penghantaran, konsep pangkalan atau penyesuaian sistem misi.

Kongres akan menjadi faktor penting kerana sebarang jualan F-35 kepada Arab Saudi akan mencetuskan penelitian terhadap kelebihan ketenteraan kualitatif Israel, risiko peningkatan serantau, perlindungan teknologi dan persoalan lebih besar tentang sejauh mana autonomi strategik yang sanggup diberikan Washington kepada rakan Teluk yang kritikal tetapi kompleks.

Israel juga akan memainkan peranan besar kerana sebarang penerimaan senyap atau tentangan terbuka dari Baitulmaqdis boleh membentuk cara pentadbiran Trump menentukur kebenaran perisian, pakej persenjataan dan mesej politik berkaitan kesan pemindahan itu terhadap keseimbangan kuasa udara serantau.

Lockheed Martin dan birokrasi Amerika Syarikat turut penting kerana eksport generasi kelima bukan penghantaran biasa, tetapi program berekor panjang yang melibatkan latihan, penyelenggaraan, sokongan data misi, perancangan industri dan tadbir urus naik taraf berterusan sebelum sesuatu pengumuman menjadi realiti operasi.

Arab Saudi juga perlu membuktikan bahawa ia mampu menyerap pesawat tersebut secara institusi, kerana mengoperasikan F-35 memerlukan bukan sahaja dana dan infrastruktur, tetapi juga rangkaian selamat, budaya penyelenggaraan yang berdisiplin, tenaga kerja terlatih dan seni bina arahan yang mampu memanfaatkan kelebihan peperangan maklumat generasi kelima.

Jika perjanjian ini bergerak maju seperti yang kini dinyatakan Trump sebanyak dua kali, Arab Saudi akan menjadi pengendali Arab pertama F-35 dan hanya negara kedua di Timur Tengah yang diposisikan secara terbuka untuk mengoperasikan pesawat itu, sekali gus menandakan penyusunan semula besar dalam politik penerbangan halimunan serantau.

Namun jika proses itu tergendala, episod ini tetap akan mendedahkan satu perkara penting, iaitu Washington sanggup menggunakan kemungkinan akses kepada F-35 sebagai instrumen strategik untuk mengunci penjajaran Arab Saudi, mengurus persaingan Teluk dan menandakan bahawa keunggulan teknologi ketenteraan Amerika kekal teras kepada orde masa depan Timur Tengah.