Serangan Dron Iran Musnahkan GlobalEye UAE di Al-Dhafra — Kehilangan Pesawat AEW&C RM1.75 Bilion Dedah Jurang Pertahanan Udara Teluk

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Kemusnahan sebuah pesawat amaran awal dan kawalan udara Saab GlobalEye milik Emiriah Arab Bersatu (UAE) di Pangkalan Udara Al-Dhafra akibat gelombang serangan dron dan peluru berpandu Iran beberapa hari lalu memberi isyarat kemerosotan ketara keupayaan pengawasan jarak jauh dan pengurusan pertempuran negara Teluk itu, sekali gus menimbulkan persoalan mengenai ketahanan seni bina pertahanan udara serantau ketika berdepan serangan ketepuan berskala besar.

Imej satelit yang muncul sekitar 14 hingga 16 Mac menunjukkan kerosakan struktur pada beberapa hangar pesawat di pangkalan berhampiran Abu Dhabi itu selari dengan laporan kehilangan salah satu aset pengganda kuasa paling mahal UAE, dengan nilai sekitar US$460 juta (≈RM1.75 bilion) bagi setiap pesawat dalam program bernilai kira-kira US$2.3 bilion (≈RM8.74 bilion).

Serangan tersebut berlaku ketika Iran melalui Kor Pengawal Revolusi Islam melancarkan gelombang dron dan peluru berpandu berskala besar menyasarkan kemudahan di negara Teluk termasuk Al-Dhafra, pelabuhan Fujairah, kawasan sekitar lapangan terbang Dubai serta daerah kewangan, menunjukkan percubaan disengajakan untuk melumpuhkan nod kawalan, arahan dan pengawasan bernilai tinggi dan bukannya sekadar tindak balas simbolik.

 

Gambar satelit komersial menunjukkan kesan terbakar dan kebakaran dalaman pada sekurang-kurangnya tiga hangar besar yang sesuai menempatkan pesawat pengawasan berkeupayaan tinggi, dengan kerosakan tambahan turut kelihatan pada tempat perlindungan yang berkemungkinan digunakan oleh dron MQ-4C Triton atau MQ-9 Reaper milik Amerika Syarikat, sekali gus mencadangkan serangan itu bertujuan melemahkan kapasiti risikan, pengawasan dan peninjauan gabungan.

Kemusnahan yang dipercayai melibatkan sebuah GlobalEye — yang digambarkan oleh penganalisis pertahanan sebagai sistem pengawasan pelbagai peranan yang mampu mengawal operasi merentas domain — boleh dianggap antara kehilangan aset tunggal paling berimpak yang dialami tentera udara negara Teluk dalam beberapa tahun kebelakangan ini walaupun UAE sebenarnya mengendalikan lima buah pesawat dan bukannya satu sahaja.

Pesawat yang terlibat merupakan sebahagian daripada armada GlobalEye Tentera Udara dan Pertahanan Udara UAE yang diterima antara tahun 2020 hingga 2024, satu keupayaan yang direka untuk memberi amaran awal berterusan terhadap ancaman dron, peluru berpandu kruis, ancaman balistik serta pencerobohan maritim di seluruh Teluk dan laluan masuk Selat Hormuz.

Program bernilai sekitar US$2.3 hingga US$2.5 bilion (≈RM8.74 hingga RM9.5 bilion) itu menjadikan UAE pengendali pertama sistem amaran awal udara canggih keluaran Saab, dengan setiap pesawat diasaskan pada jet jarak jauh Bombardier Global 6000 yang diubah suai bagi membawa radar Erieye ER jenis imbasan elektronik aktif serta set penderia pelbagai domain.

Serangan tersebut menonjolkan kerentanan walaupun terhadap aset arahan dan kawalan udara berteknologi tinggi apabila berada di darat ketika serangan dron ketepuan berlaku, khususnya apabila serangan melibatkan peluru berpandu berkeliaran yang dipercayai seumpama Shahed-136 yang berupaya menembusi perlindungan pertahanan udara berlapis.

Insiden ini turut menekankan kepentingan strategik Pangkalan Udara Al-Dhafra yang menempatkan pasukan UAE, Amerika Syarikat dan Perancis serta berfungsi sebagai nod utama dalam koordinasi pertahanan udara, operasi risikan, pengawasan dan serangan di rantau Teluk, menjadikannya sasaran bernilai tinggi dalam sebarang peningkatan ketegangan melibatkan Iran dan negara Teluk.

Walaupun kehilangan sebuah pesawat tidak menghapuskan sepenuhnya keupayaan AEW&C UAE, pemerhati pertahanan menegaskan bahawa kehilangan walaupun satu GlobalEye akan mengurangkan ketersediaan operasi, ketekalan pengawasan dan kelebihan kawalan arahan di rantau yang memerlukan pemantauan berterusan bagi menghadapi ancaman dron dan peluru berpandu yang semakin kompleks.

BACA: Ancaman Peluru Berpandu Iran Memuncak: Korea Selatan Hantar Segera Cheongung-II ke UAE Dalam Operasi Airlift C-17

GlobalEye Sebagai Nod Pengawasan Strategik

GlobalEye direka sebagai platform arahan udara pelbagai domain yang mampu menyediakan pengawasan masa nyata terhadap ruang udara, laut dan darat, menjadikannya elemen teras dalam keupayaan UAE mengesan dron terbang rendah, peluru berpandu kruis dan ancaman permukaan dalam persekitaran operasi Teluk yang kompleks dan sentiasa berubah.

Sistem tersebut menggabungkan radar AESA Erieye ER yang dipasang pada struktur atas fiuslaj dengan peralatan risikan elektronik, penderia elektro-optik, radar pengawasan maritim serta konsol arahan yang membolehkan kru menyelaras operasi udara, laut dan darat secara serentak dalam satu misi bersepadu.

Beroperasi pada altitud melebihi 30,000 hingga 40,000 kaki dengan ketahanan penerbangan lebih 11 jam, pesawat ini berfungsi sebagai pusat arahan udara berterusan yang mampu mengekalkan kesedaran situasi walaupun liputan radar darat terhad atau terganggu akibat peperangan elektronik atau serangan fizikal.

Radar Erieye ER yang dibangunkan menggunakan teknologi gallium-nitride mampu memberikan jarak pengesanan dianggarkan sekitar 450 hingga 550 kilometer terhadap sasaran udara, membolehkan UAE memperoleh amaran awal jauh di luar ruang udara wilayahnya serta memberi masa tindak balas lebih panjang sebelum ancaman mencapai kawasan dipertahankan.

Selain pengawasan udara, pesawat ini mampu mengesan kapal, bot kecil malah periskop kapal selam, sekali gus menyokong operasi keselamatan maritim di sekitar Selat Hormuz dan laluan pantai yang dianggap kritikal kepada kestabilan ekonomi serta keselamatan strategik Emiriah Arab Bersatu.

Sistem risikan elektronik dan pemantauan isyarat pada platform tersebut membolehkan pengesanan pancaran radar atau rangkaian komunikasi musuh, menjadikannya aset penting bukan sahaja untuk amaran awal tetapi juga bagi sokongan peperangan elektronik serta penyelarasan sasaran dalam operasi bersama.

GlobalEye turut berfungsi sebagai pusat kawalan dan arahan yang menyalurkan data masa nyata kepada pesawat pejuang, bateri peluru berpandu permukaan ke udara dan kapal perang, membolehkan UAE menyepadukan operasi pertahanan udara dan serangan dalam satu rangkaian taktikal yang diselaraskan sepenuhnya.

Keupayaan pesawat menukar peranan pengawasan dalam satu misi menyebabkan Saab mengklasifikasikan sistem ini sebagai platform pelbagai peranan yang boleh menyesuaikan diri dengan perubahan ancaman tanpa memerlukan jenis pesawat berbeza bagi setiap domain operasi.

UAE merujuk keupayaan ini sebagai Sistem Pengawasan Pelbagai Peranan, mencerminkan peranannya sebagai pengganda kuasa yang membolehkan angkatan udara bersaiz sederhana mengekalkan kesedaran situasi meluas merentasi beberapa domain dalam satu masa.

Bagi negara Teluk yang berdepan ancaman dron dan peluru berpandu, platform pengawasan udara seperti GlobalEye dianggap kritikal kerana sistem radar darat sahaja tidak mampu menyediakan liputan berterusan terhadap kawasan laut dan gurun yang luas di rantau tersebut.

Serangan Iran dan Pemilihan Sasaran Strategik

Serangan pada Mac 2026 merupakan sebahagian daripada kempen tindak balas Iran yang lebih luas melibatkan pelancaran dron dan peluru berpandu melalui Kor Pengawal Revolusi Islam ke atas beberapa lokasi di negara Teluk, menunjukkan operasi terancang berskala besar dan bukannya insiden terpencil tanpa koordinasi strategik.

Sasaran termasuk Pangkalan Udara Al-Dhafra berhampiran Abu Dhabi, pelabuhan Fujairah di pantai timur, kawasan sekitar lapangan terbang Dubai serta daerah kewangan utama, menandakan bahawa sasaran ketenteraan dan ekonomi dianggap sebagai objektif sah dalam kitaran peningkatan ketegangan yang semakin memuncak.

Peranan Al-Dhafra sebagai pangkalan yang digunakan oleh UAE, Amerika Syarikat dan Perancis menjadikannya antara pemasangan ketenteraan paling penting di rantau itu, sekali gus meningkatkan kebarangkalian ia menjadi sasaran utama dalam sebarang konfrontasi melibatkan Iran dan negara Teluk.

Imej satelit yang menunjukkan kerosakan pada beberapa hangar mencadangkan serangan memberi tumpuan kepada pesawat yang ditempatkan dalam perlindungan dan bukannya landasan, satu corak yang selari dengan percubaan memusnahkan aset bernilai tinggi berbanding sekadar mengganggu operasi secara sementara.

Corak kebakaran dalaman yang jelas kelihatan pada struktur yang rosak menunjukkan dron meletup ketika peralatan masih berada di dalam hangar, menyokong penilaian bahawa peluru berkeliaran digunakan untuk menyerang pesawat yang sedang diparkir tanpa perlindungan aktif daripada sistem pertahanan udara.

Penganalisis ketenteraan menegaskan bahawa serangan seumpama ini mengeksploitasi kelemahan pesawat di darat kerana walaupun platform canggih tidak mempunyai keupayaan mempertahankan diri tanpa perlindungan pertahanan udara berlapis yang berfungsi sepenuhnya ketika serangan ketepuan berlaku.

Kewujudan hangar bersaiz besar yang sesuai menempatkan pesawat pengawasan meningkatkan kemungkinan bahawa sebuah GlobalEye berada di dalam salah satu struktur yang terkena serangan pada masa impak, sekali gus menjelaskan tahap kerosakan yang dilaporkan dalam imej satelit komersial.

Kerosakan tambahan pada tempat perlindungan yang dipercayai digunakan oleh pesawat tanpa pemandu Amerika Syarikat turut menunjukkan bahawa keupayaan risikan, pengawasan dan peninjauan gabungan mungkin turut terjejas, walaupun tahap sebenar kerugian masih belum dapat disahkan secara muktamad.

Skala serangan menunjukkan objektif mungkin untuk menewaskan sistem pertahanan udara melalui taktik ketepuan, membolehkan sebahagian dron melepasi perlindungan dan mencapai sasaran bernilai tinggi yang biasanya dilindungi oleh sistem peluru berpandu dan radar berlapis.

Taktik sedemikian mencerminkan fokus terhadap melumpuhkan rangkaian pengawasan dan arahan, yang secara operasi boleh memberi kesan lebih besar berbanding serangan terhadap pesawat tempur sahaja kerana kehilangan keupayaan pengesanan awal akan melemahkan keseluruhan sistem pertahanan.

Kesan Kewangan dan Impak Operasi

Program GlobalEye UAE yang bernilai sekitar US$2.3 bilion (≈RM8.74 bilion) melibatkan lima pesawat yang dihantar antara tahun 2020 hingga 2024, bermakna kehilangan satu platform merupakan pengurangan keupayaan yang ketara walaupun tidak sehingga melumpuhkan keseluruhan armada pengawasan udara negara tersebut.

Setiap pesawat dianggarkan bernilai kira-kira US$460 juta (≈RM1.75 bilion), menjadikannya antara aset udara paling mahal dalam inventori UAE dan antara kerugian tunggal paling tinggi yang pernah dilaporkan dalam episod peningkatan ketegangan terkini di rantau Teluk.

Beberapa penilaian pertahanan menganggarkan jumlah kerosakan keseluruhan boleh melebihi US$1.38 bilion (≈RM5.24 bilion) sekiranya lebih daripada satu GlobalEye atau aset dron turut terjejas, walaupun jumlah sebenar pesawat yang musnah belum dapat disahkan secara rasmi.

Oleh kerana platform amaran awal udara biasanya beroperasi dalam jumlah kecil, kehilangan walaupun satu unit akan mengurangkan liputan, ketahanan operasi dan keupayaan mengekalkan pengawasan berterusan dalam persekitaran ancaman yang memerlukan pemantauan sepanjang masa.

Armada lima pesawat lazimnya membolehkan penggiliran antara misi, penyelenggaraan dan latihan, namun kehilangan satu mengurangkan margin operasi yang diperlukan untuk mengekalkan rondaan berterusan selama 24 jam tanpa gangguan dalam tempoh ketegangan tinggi.

Pengurangan jumlah pesawat boleh memaksa baki armada beroperasi dalam kitaran lebih panjang, sekali gus meningkatkan kehausan komponen, tekanan logistik dan keperluan penyelenggaraan yang lebih kerap dalam jangka masa pendek.

UAE juga telah melabur dalam kontrak sokongan bernilai sekitar US$190 juta (≈RM722 juta) bagi tempoh tiga tahun meliputi penyelenggaraan, alat ganti dan latihan sehingga sekurang-kurangnya tahun 2026, menunjukkan platform ini dianggap komponen teras dalam perancangan pertahanan negara.

Kerosakan kepada armada bukan sahaja memberi kesan kepada kesiapsiagaan operasi tetapi juga kepada jadual penyelenggaraan jangka panjang yang telah dirancang berdasarkan jumlah pesawat yang mencukupi untuk mengekalkan keupayaan pengawasan tanpa gangguan.

Memandangkan pesawat ini berfungsi sebagai nod arahan dan kawalan, kehilangannya tidak boleh digantikan dengan mudah oleh pesawat pejuang atau radar darat kerana fungsi penyelarasan multi-domain memerlukan platform udara khusus dengan sistem penderia bersepadu.

Oleh itu, kos kewangan yang tinggi turut disertai pengurangan sementara dalam kesedaran situasi strategik, yang dalam konteks konflik moden boleh memberi kesan lebih besar daripada nilai kerugian material semata-mata.

Peranan Dalam Seni Bina Pertahanan Udara UAE

GlobalEye berfungsi sebagai elemen udara dalam rangkaian pertahanan berlapis yang menghubungkan pesawat pejuang, sistem peluru berpandu permukaan ke udara dan aset tentera laut, membolehkan UAE mengesan ancaman pada jarak jauh sebelum memasuki ruang udara yang dipertahankan secara aktif.

Pesawat ini menyalurkan data sasaran kepada pesawat tempur seperti F-16 dan Mirage 2000, membolehkan pemintas melancarkan serangan berdasarkan maklumat daripada penderia yang berada ratusan kilometer di luar jangkauan radar organik pesawat tersebut.

Ia juga menyokong sistem pertahanan udara darat termasuk bateri Patriot dengan menyediakan amaran awal dan penjejakan sasaran yang lebih tepat, sekali gus meningkatkan kebarangkalian pemintasan dalam senario serangan peluru berpandu atau dron berbilang arah.

Keupayaan mengekalkan gambaran udara berterusan amat penting di rantau Teluk kerana ancaman dron terbang rendah dan peluru berpandu kruis boleh datang dari pelbagai arah, menjadikan masa tindak balas sebagai faktor kritikal dalam menentukan keberkesanan pertahanan.

Tanpa pengawasan udara berterusan, tempoh amaran awal menjadi lebih pendek dan risiko kebocoran pertahanan meningkat, khususnya apabila serangan melibatkan sejumlah besar sasaran yang direka untuk mengatasi sistem pertahanan melalui taktik ketepuan.

Pesawat ini turut membolehkan komander menyelaras operasi bersama antara udara, darat dan laut, menjadikannya pusat kawalan bergerak yang menyatukan semua domain pertempuran dalam satu rangkaian arahan dan kawalan bersepadu.

Dalam peranan maritim, GlobalEye mampu memantau laluan perkapalan dan kawasan pantai, menyokong keselamatan perdagangan serta memastikan pengawasan berterusan terhadap laluan strategik yang menjadi nadi ekonomi UAE dan negara Teluk lain.

Kebergantungan UAE kepada laluan perdagangan laut menjadikan pemantauan kawasan sekitar Selat Hormuz dan perairan sekitarnya sebagai keutamaan keselamatan, kerana sebarang gangguan di kawasan tersebut boleh memberi kesan langsung kepada kestabilan ekonomi dan tenaga.

Ketahanan penerbangan yang panjang membolehkan pesawat berada di kawasan rondaan sepanjang satu syif operasi penuh tanpa jurang liputan, memastikan tiada tempoh kosong dalam pengawasan ketika tahap ancaman berada pada paras tinggi.

Kehilangan satu platform dalam keadaan tegang seperti ini secara langsung mengurangkan keupayaan mengekalkan pengawasan tanpa gangguan, sekali gus meningkatkan tekanan ke atas baki armada untuk menampung keperluan operasi yang sama dengan jumlah aset yang lebih kecil.

Isyarat Strategik dan Implikasi Peningkatan Ketegangan

Serangan terhadap pesawat pengawasan bernilai tinggi menunjukkan bahawa konfrontasi semasa telah bergerak melepasi pertukaran simbolik kepada usaha sebenar untuk melemahkan infrastruktur ketenteraan kritikal yang menyokong keupayaan pertahanan dan pengurusan pertempuran negara sasaran.

Pemilihan sasaran berupa aset arahan dan kawalan berbanding pesawat tempur barisan hadapan mencadangkan tumpuan kepada pengurangan keupayaan penyelarasan operasi musuh, kerana kehilangan nod pengawasan boleh memberi kesan lebih besar daripada kemusnahan platform tempur tunggal.

Tindakan sedemikian mempunyai kesan tidak seimbang kerana platform pengawasan menyokong pelbagai unit secara serentak, dan kerosakan pada satu aset boleh menjejaskan keseluruhan rangkaian operasi udara, darat dan laut dalam satu masa.

Serangan itu juga menunjukkan bahawa sistem berharga tinggi dan berteknologi maju masih terdedah apabila berdepan serangan dron dalam jumlah besar, terutama apabila peluru berkeliaran digunakan untuk menembusi lapisan pertahanan yang direka menghadapi ancaman konvensional.

Keadaan ini menimbulkan persoalan mengenai keberkesanan langkah perlindungan pangkalan sedia ada, termasuk keupayaan pertahanan jarak dekat dan sistem amaran awal dalam menghadapi serangan ketepuan yang dilancarkan serentak dari pelbagai arah.

Bagi negara Teluk, insiden ini boleh menguatkan keperluan membina tempat perlindungan yang lebih kukuh, meningkatkan sistem pertahanan udara jarak dekat dan menyebarkan aset bernilai tinggi ke lokasi berbeza bagi mengurangkan risiko kerugian besar dalam satu serangan.

Perkembangan ini juga menonjolkan peranan semakin penting peluru berkeliaran dalam konflik moden, di mana sistem kos rendah mampu mengancam aset bernilai ratusan juta dolar dan mengubah imbangan kos dalam peperangan berteknologi tinggi.

Kehadiran pasukan Amerika Syarikat dan Perancis di pangkalan yang sama bermaksud serangan tersebut mempunyai implikasi lebih luas terhadap operasi gabungan, kerana sebarang kerosakan pada kemudahan bersama boleh menjejaskan keupayaan beberapa negara serentak.

Sebarang gangguan terhadap pangkalan yang menjadi pusat operasi serantau berpotensi mempengaruhi perancangan ketenteraan di seluruh Teluk, khususnya dalam situasi di mana koordinasi antara sekutu bergantung kepada rangkaian pengawasan dan arahan yang bersepadu.

Atas sebab itu, kehilangan sebuah GlobalEye bukan sekadar peristiwa taktikal, tetapi boleh dilihat sebagai petunjuk bahawa risiko terhadap keseluruhan rangkaian pengawasan dan kawalan di rantau Teluk sedang meningkat dalam persekitaran keselamatan yang semakin tidak menentu.

Spesifikasi Teknikal — Saab GlobalEye AEW&C (Emiriah Arab Bersatu)