Saab Gandakan Pengeluaran Gripen Ketika Perang Ukraine dan Persenjataan Semula NATO Mengubah Kuasa Udara Global

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Saab merancang meningkatkan pengeluaran tahunan pesawat pejuang Gripen daripada kira-kira 15 kepada antara 25 hingga 30 unit, sekali gus mempercepat program pembuatan yang kini dipacu peperangan, persenjataan semula, permintaan eksport dan ruang udara semakin dipertikaikan.

Peningkatan itu dijangka memendekkan kitaran pemasangan akhir daripada purata sebuah pesawat setiap 24 hari kepada sebuah setiap 12 hingga 15 hari, sekali gus menyediakan kapasiti bagi memenuhi komitmen bertindih di Eropah, Amerika Latin dan Asia Tenggara.

Ketua Pegawai Eksekutif Saab, Micael Johansson, mengumumkan sasaran itu ketika taklimat pendapatan suku kedua 2026 dengan berkata, “Kami menyasarkan antara 25 hingga 30 pesawat setahun,” sambil menyifatkannya sebagai peningkatan hampir dua kali ganda kapasiti semasa.

Walaupun Saab belum menetapkan tahun khusus untuk mencapai kadar pengeluaran maksimum, Johansson yakin pelaburan semasa mampu menyokong sasaran itu, namun kesiapsiagaan pembekal, tenaga kerja mahir, inventori komponen dan kapasiti pemasangan kekal sebagai faktor penentu.

Perluasan tersebut didorong terutamanya oleh keperluan Ukraine terhadap pesawat tempur moden, tuntutan Sweden untuk menggantikan asetnya serta kitaran perolehan Eropah yang dipercepat pencerobohan Russia, kemerosotan keselamatan serantau dan pengukuhan semula pencegahan NATO.

Tempahan tertunggak Saab pada suku kedua mencecah kira-kira SEK318 bilion, manakala jualan bahagian Aeronautics meningkat 31 peratus tahun ke tahun berikutan penghantaran Gripen, pertambahan aktiviti pengeluaran dan pembangunan perisian taktikal dalam persekitaran permintaan pertahanan kukuh.

Perolehan awal Ukraine melibatkan 16 pesawat baharu Gripen E bernilai kira-kira AS$2.5 bilion (RM10 bilion) menjadi pemacu utama jangka pendek, manakala aspirasi memperoleh 100 hingga 150 pesawat berpotensi mengubah sepenuhnya trajektori eksport dan pengeluaran Saab.

Bagaimanapun, aspirasi itu berasingan daripada kontrak muktamad bagi 16 pesawat, justeru kumpulan seterusnya, mekanisme pembiayaan dan jadual penghantaran belum terjamin meskipun kenyataan politik menunjukkan Kyiv, Stockholm dan Saab membayangkan sebuah program yang jauh lebih besar.

Lonjakan pengeluaran Gripen membawa implikasi melangkaui jumlah pesawat kerana kesiagaan tempur kini bergantung kepada daya tahan rantaian bekalan, penyelenggaraan tersebar, kemas kini perisian, integrasi persenjataan dan keupayaan memulihkan sortie selepas pangkalan, depot atau rangkaian komunikasi diserang.

Gripen E menggabungkan radar janaan elektronik aktif Leonardo Raven ES-05, sistem carian dan jejak inframerah, keupayaan peperangan elektronik serta peluru berpandu jarak luar penglihatan Meteor dalam seni bina berasaskan perisian yang membolehkan peningkatan keupayaan dilaksanakan dengan pantas.

Keupayaannya beroperasi dari lebuh raya, landasan pendek dan lokasi serba kekurangan mencerminkan konsep penyebaran Bas 90 Sweden, sekali gus menawarkan model postur alternatif apabila pangkalan udara tertumpu terdedah kepada peluru berpandu, dron dan pengawasan berterusan.

Cabaran utama Saab bukan sekadar menggandakan kelajuan pemasangan, tetapi memperluas keseluruhan ekosistem pesawat tempur tanpa menjejaskan mutu, ketepatan penghantaran atau kapasiti sokongan ketika Ukraine, Sweden, Brazil, Colombia dan Thailand memerlukan pesawat, latihan, alat ganti serta bantuan teknikal serentak.

Ukraine Menjadi Pemangkin Utama Perluasan Gripen E

Sweden dan Ukraine menandatangani surat hasrat pada Oktober 2025 berhubung kemungkinan perolehan 100 hingga 150 Gripen E, mewujudkan kerangka politik jangka panjang yang berpotensi menjadi program eksport terbesar Saab sekiranya pembiayaan, pengeluaran dan keperluan operasi dapat diselaraskan.

Kontrak muktamad yang dimeterai pada 30 Jun 2026 menerusi Pentadbiran Bahan Pertahanan Sweden meliputi 16 Gripen E baharu, alat ganti dan peralatan berkaitan, dengan penghantaran dijadualkan pada 2029 hingga 2030 serta tempahan direkodkan dalam keputusan suku ketiga Saab.

Johansson menyifatkan perjanjian itu sebagai “kumpulan pertama” dan mengesahkan usaha bagi kumpulan berikutnya sedang diteruskan, namun kenyataan tersebut hanya menunjukkan hala tuju program, bukannya komitmen mengikat bagi keseluruhan aspirasi 100 hingga 150 pesawat yang disebut Presiden Volodymyr Zelenskyy.

Keperluan Ukraine bersifat mendesak kerana mengekalkan armada tempur berdaya maju di bawah tekanan Russia memerlukan lebih daripada pesawat gantian, sebaliknya turut menuntut juruterbang terlatih, infrastruktur penyelenggaraan terlindung, persenjataan saling kendali, sistem data misi selamat dan bekalan komponen berterusan.

Latihan juruterbang di Sweden sudah dimulakan sebagai asas penting kepada operasi masa hadapan, namun proses peralihan anggota kepada Gripen serta pembentukan sistem penyelenggaraan, perintah dan kawalan serta sokongan persenjataan Ukraine akan melangkaui penyerahan fizikal pesawat.

Sweden juga merancang memindahkan 16 Gripen C/D lebih lama daripada inventorinya mulai awal 2027, yang berpotensi menyediakan laluan operasi lebih awal kepada Ukraine sementara Gripen E baharu melalui proses pengeluaran, pengujian, penerimaan dan penghantaran.

Sumbangan Gripen C/D itu bagaimanapun akan menjejaskan tahap kesiagaan Sweden, sekali gus mendorong rancangan memperoleh kira-kira 12 Gripen E tambahan dan meningkatkan jumlah armada varian E negara itu daripada 60 kepada sekitar 72 pesawat bagi memulihkan kapasiti tempur domestik.

Perkembangan tersebut mewujudkan kitaran pengeluaran saling memperkukuh apabila keperluan segera Ukraine mengurangkan inventori Sweden, Stockholm memerlukan pesawat gantian, manakala kedua-dua negara meningkatkan permintaan terhadap kerangka pesawat, enjin, avionik, alat ganti, sistem latihan dan sokongan kejuruteraan Saab.

Tarikan Gripen kepada Ukraine sebahagiannya berpunca daripada konsep operasi tersebar yang mampu menyukarkan penjejakan Russia melalui pemindahan pesawat antara lebuh raya dan landasan serba kekurangan, walaupun daya tahan sebenar tetap bergantung kepada penyamaran, mobiliti, pertahanan udara dan disiplin pancaran elektromagnet.

Jika aspirasi lebih besar Ukraine diterjemahkan kepada kontrak, Saab akan berdepan komitmen pembuatan merentasi satu generasi yang mampu mengukuhkan rantaian bekalan pesawat tempur Eropah, mengurangkan pergantungan kepada platform Amerika Syarikat dan meningkatkan tekanan terhadap kapasiti pengeluaran Sweden.

Persenjataan Semula Eropah Menjadikan Pengeluaran Pesawat Pejuang Infrastruktur Strategik

Perbelanjaan pertahanan Kesatuan Eropah dianggarkan mencecah €418 bilion pada 2025, bersamaan kira-kira 2.2 peratus keluaran dalam negara kasar gabungan dan peningkatan tahunan hampir 20 peratus, manakala unjuran €454 bilion pada 2026 menunjukkan persenjataan semula semakin bersifat struktural.

Kerangka ReArm Europe dan Readiness 2030 menyasarkan perbelanjaan pertahanan tambahan sehingga €800 bilion menjelang 2030, manakala pembiayaan SAFE sehingga €150 bilion berpotensi menyokong perolehan bersama serta memperkukuh permintaan terhadap keupayaan pertahanan buatan Eropah.

Angka tersebut tidak semestinya diterjemahkan secara langsung kepada tempahan Gripen kerana kerajaan perlu menyelaraskan belanjawan, struktur angkatan, penyertaan industri dan tuntutan perikatan, namun ia mewujudkan persekitaran perolehan pesawat tempur yang jauh lebih kondusif berbanding sebelum pencerobohan Russia.

Keanggotaan Sweden dalam NATO menambah dimensi strategik kerana kapasiti Gripen domestik kini menyokong pertahanan wilayah negara dan perancangan udara perikatan di rantau Baltik, dengan operasi tersebar berpotensi mengekalkan penjanaan sortie ketika pangkalan udara utama diserang.

Saab mengaitkan permintaan tinggi terhadap keupayaan pertahanan dan pencegahan dengan perang Ukraine, ketidakstabilan Asia Barat serta persekitaran keselamatan semakin kompleks, menunjukkan pelanggan kini menilai kapasiti pengeluaran sebagai sebahagian daripada kredibiliti ketenteraan dan daya tahan nasional.

Tempahan tertunggak bernilai SEK318 bilion menggambarkan kedalaman permintaan, namun nilainya tidak menjamin penghantaran tepat pada masanya kerana pengeluaran aeroangkasa bergantung kepada pembekal khusus, komponen diperakui, juruteknik terlatih, perkakasan pembuatan serta kawalan mutu merentasi pelbagai lapisan industri.

Peningkatan pengeluaran daripada kira-kira 15 kepada 25 hingga 30 Gripen setahun menuntut Saab memperkukuh inventori dan melayakkan pembekal alternatif, sekali gus mengurangkan risiko kekurangan satu komponen menghentikan penghantaran bagi beberapa program pelanggan yang sensitif secara politik.

Langkah mewujudkan lebihan dan kepelbagaian pembekal meningkatkan kos, namun menepati pengajaran peperangan moden bahawa pesawat canggih tanpa alat ganti, persenjataan, sokongan perisian dan kapasiti penyelenggaraan boleh kehilangan kesiagaan walaupun aset berkenaan masih sempurna secara teknikal.

Kadar pengeluaran lebih tinggi berpotensi memendekkan tempoh menunggu pelanggan dan meningkatkan daya saing Saab berbanding F-16, Rafale serta F-35, khususnya bagi kerajaan yang mengutamakan jadual penghantaran, sokongan berdaulat, kos operasi dan penyertaan industri selain prestasi tempur.

Namun, Saab perlu mengelakkan pengembangan melampaui permintaan mampan kerana kumpulan susulan Ukraine, pesawat tambahan Brazil, rancangan keseluruhan Thailand dan kemungkinan minat Kanada mempunyai tahap kematangan kontrak berbeza, sekali gus menuntut pemisahan jelas antara tempahan muktamad dengan hasrat politik.

Reka Bentuk Peperangan Tersebar Gripen Menangani Ancaman Terhadap Pangkalan Udara Moden

Gripen dibangunkan untuk terus beroperasi selepas pangkalan udara utama Sweden diserang, manakala keupayaannya menggunakan lebuh raya, landasan pendek dan lokasi serba kekurangan kembali relevan apabila peluru berpandu berketepatan tinggi serta dron berulang kali mengganggu infrastruktur penerbangan tertumpu.

Kru darat kecil dilaporkan mampu mengisi bahan api dan mempersenjatai semula pesawat dalam tempoh kira-kira 10 hingga 20 minit, namun keberkesanan masa perang tetap memerlukan bekalan bahan api, peluru, komunikasi, pasukan keselamatan dan peralatan penyelenggaraan bergerak.

Jejak logistik yang lebih kecil berbanding kebanyakan pesawat berat membolehkan komander menyebarkan kuasa tempur ke lebih banyak lokasi operasi, menyukarkan penjejakan musuh serta mengurangkan pergantungan kepada sejumlah kecil kemudahan sokongan besar yang mudah dikenal pasti.

Operasi tersebar tidak menjadikan Gripen kebal kerana satelit, pesawat tanpa pemandu, risikan isyarat dan peninjauan manusia mampu mengesan pangkalan sementara, sekali gus menjadikan penyamaran, disiplin pergerakan, kawalan pancaran serta pertahanan udara darat berlapis penting untuk kelangsungan operasi.

Radar janaan elektronik aktif AESA Leonardo Raven ES-05 membolehkan pengemudian pancaran elektronik dan meningkatkan kesedaran situasi, manakala sistem carian serta jejak inframerah menyediakan pengesanan pasif ketika pancaran radar aktif berisiko mendedahkan kedudukan pesawat dalam persekitaran elektromagnet yang dipertikaikan.

Sistem peperangan elektronik Gripen E direka menghadapi persekitaran ancaman canggih, namun keberkesanannya terhadap sistem Russia tertentu tidak boleh ditentukan berdasarkan spesifikasi semata-mata kerana prestasi tempur turut bergantung kepada pustaka ancaman terkini, mutu risikan, taktik dan penyesuaian perisian berterusan.

Seni bina berasaskan perisian membolehkan keupayaan Gripen E ditingkatkan tanpa mereka bentuk semula keseluruhan pesawat, sekali gus mempercepat tindak balas terhadap mod radar baharu, tindakan balas elektronik dan keperluan persenjataan sambil memendekkan kitaran pengubahsuaian konvensional.

Keserasian dengan peluru berpandu udara ke udara jarak jauh Meteor menawarkan keupayaan tempur rangkaian melangkaui jarak penglihatan, namun kelebihan sebenar bergantung kepada data sasaran, peraturan pertempuran, keadaan peperangan elektronik, sokongan amaran awal udara dan inventori senjata mencukupi.

Kos operasi Gripen dianggarkan sekitar AS$8,000 (RM32,000) bagi setiap jam penerbangan dalam keadaan tertentu, namun perbandingan antara platform kekal tidak muktamad kerana kaedah perakaunan, profil misi, pakej sokongan dan amalan operasi setiap negara berbeza.

Nilai operasi Gripen terhasil daripada gabungan penderia, persenjataan, peperangan elektronik, pangkalan tersebar dan keperluan sokongan terkawal, bukannya satu spesifikasi tunggal, sekali gus menarik negara yang menjangkakan operasi berpanjangan di bawah tekanan peluru berpandu dan gangguan logistik.

Tempahan Serentak Menguji Keupayaan Pengeluaran dan Penghantaran Antarabangsa

Keperluan asal Sweden meliputi 60 Gripen E yang sedang dihantar ketika tentera udaranya memperkenalkan varian baharu itu, manakala cadangan memperoleh kira-kira 12 pesawat tambahan akan menggantikan Gripen C/D yang dipindahkan serta meningkatkan permintaan domestik kepada sekitar 72 unit.

Kontrak Brazil pada 2014 melibatkan 36 pesawat, terdiri daripada 28 Gripen E satu tempat duduk dan lapan Gripen F dua tempat duduk, dengan kira-kira 11 unit diserahkan menjelang pertengahan 2026 serta 15 dijadualkan menjalani pemasangan akhir di Brazil.

Gripen E pertama yang dipasang sepenuhnya di Brazil diperkenalkan di kemudahan Embraer, Gavião Peixoto pada Mac 2026, disusuli Gripen F dua tempat duduk pertama pada suku kedua, membuktikan kerjasama itu beralih daripada pemindahan teknologi kepada pengeluaran sebenar.

Pegawai Brazil menyatakan minat terhadap kira-kira 20 pesawat tambahan, manakala kerangka kerjasama Saab–Embraer pada Julai 2026 membayangkan kemungkinan pengeluaran di Brazil, namun cadangan itu kekal belum muktamad sehingga rundingan menghasilkan kontrak akhir dan komitmen pembiayaan.

Perolehan susulan berpotensi meningkatkan armada Gripen Brazil kepada sekitar 56 pesawat serta memperkukuh Gavião Peixoto sebagai hab pengeluaran serantau, memberikan Saab kapasiti industri tambahan untuk menyokong pelanggan Amerika Latin tanpa menyalurkan semua aktiviti pembuatan melalui Sweden.

Colombia menempah 17 Gripen E/F pada November 2025, terdiri daripada 15 pesawat satu tempat duduk dan dua varian dua tempat duduk, bagi menggantikan armada Kfir yang semakin berusia menerusi pakej pesawat, persenjataan, latihan, perkhidmatan serta program timbal balas industri.

Perjanjian Colombia bernilai kira-kira €3.1 bilion, namun skopnya yang turut merangkumi peralatan dan perkhidmatan menjadikan perbandingan dengan harga kerangka pesawat semata-mata tidak tepat, manakala penghantaran sehingga 2032 akan bertindih dengan beberapa komitmen Saab yang lain.

Kumpulan pertama Thailand merangkumi tiga Gripen E dan sebuah Gripen F menerusi kontrak kira-kira AS$550 juta (RM2.2 bilion), termasuk peralatan, latihan serta sokongan, dengan penghantaran dijadualkan secara berperingkat sepanjang tempoh 2025 hingga 2030.

Bangkok merancang memperoleh sehingga 12 pesawat baharu menerusi program Peace Burapha dengan memanfaatkan skuadron Gripen C/D serta pesawat amaran awal udara Saab Erieye sedia ada, namun lapan pesawat selepas kumpulan pertama masih belum menjadi tempahan muktamad.

Program bertindih itu menimbulkan cabaran penjadualan melibatkan kerangka pesawat, juruterbang, simulator, persenjataan, anggota penyelenggaraan dan infrastruktur sokongan, menyebabkan peluasan Saab perlu meningkatkan bukan sahaja pengeluaran kilang, malah kapasiti keseluruhan ekosistem penghantaran antarabangsanya.

Pengeluaran Lebih Tinggi Mampu Mengubah Kedudukan Gripen dalam Pasaran Pesawat Pejuang Global

Hungary menyelesaikan penerimaan empat Gripen C tambahan pada Jun 2026, meningkatkan armadanya kepada 18 pesawat, manakala sokongan berterusan serta naik taraf MS20 Block 2 menunjukkan penyelenggaraan varian C/D kekal sebagai tanggungjawab industri ketika pengeluaran E/F diperluaskan.

Pemodenan Hungary merangkumi peningkatan keupayaan radar, sambungan Link 16 serta sistem pengenalan kawan atau lawan Mode 5, memanjangkan kerelevanan operasi hingga pertengahan 2030-an sambil menuntut Saab mengimbangi sokongan armada lama dengan sumber bagi pembuatan pesawat baharu.

Peningkatan kepada 30 Gripen setahun mampu memperkukuh kedudukan Saab dalam persaingan yang dipengaruhi kebimbangan terhadap tempoh menunggu, ketika perolehan pesawat tempur semakin menilai keupayaan industri dan penggantian masa perang selain ciri halimunan, penderia, persenjataan serta prestasi aerodinamik.

Gripen menawarkan alternatif Eropah yang boleh mengurangkan kebergantungan eksklusif kepada pesawat Amerika Syarikat, namun kepelbagaian armada turut mewujudkan keperluan latihan, bekalan dan integrasi senjata berasingan yang boleh menjejaskan manfaatnya tanpa skala armada serta kapasiti teknikal mencukupi.

Model pemindahan teknologi Brazil memperlihatkan kesediaan Saab menyokong penyertaan industri tempatan, sekali gus menarik negara yang mahu membangunkan keupayaan aeroangkasa dan bukan sekadar membeli pesawat siap, walaupun penyetempatan lebih mendalam boleh merumitkan kawalan mutu, pensijilan, jadual serta harta intelek.

Struktur pengeluaran Sweden–Brazil boleh menyediakan daya tahan strategik dengan mengagihkan aktiviti pembuatan merentasi dua benua, namun ia hanya mampu mengurangkan kesesakan di Sweden sekiranya rantaian bekalan, piawaian kejuruteraan, aliran komponen dan tanggungjawab pemasangan akhir diselaraskan secara rapat.

Kemungkinan minat Kanada terhadap armada pesawat pejuang campuran pernah dibincangkan, tetapi tanpa tempahan muktamad ia perlu dianggap sebagai peluang pasaran dan bukannya permintaan pengeluaran kerana integrasi armada, infrastruktur serta kesalingoperasian perikatan memerlukan penilaian nasional menyeluruh.

Kumpulan Gripen tambahan untuk Ukraine akan memberikan tekanan jauh lebih besar kerana skala yang dibincangkan mengatasi komitmen eksport semasa, sekali gus berpotensi memerlukan kemudahan baharu, peluasan rangkaian pembekal dan tenaga kerja sambil mengekalkan penghantaran kepada pelanggan kontrak lebih kecil.

Sasaran pengeluaran Johansson turut membawa isyarat strategik kepada kerajaan pelanggan dengan menunjukkan Saab mahu bersaing dalam kitaran persenjataan semula menerusi gabungan keupayaan tempur dan laluan penghantaran dipercepat, bukan sekadar menjadikannya sebagai sasaran pembuatan dalaman.

Jika Saab mencapai pengeluaran 25 hingga 30 pesawat setahun tanpa menjejaskan mutu atau sokongan, pengaruh Gripen dalam kalangan NATO dan rakan sekutu boleh meningkat, namun kegagalan menyelaraskan tempahan, pembekal serta logistik akan mengubah permintaan luar biasa menjadi barisan menunggu panjang dan kekecewaan operasi.