Kapal Selam Nuklear Yasen-M Ulyanovsk Mula Operasi, Bakal Perluas Ancaman Zircon Terhadap NATO di Artik

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Rusia memindahkan kapal selam berkuasa nuklear Project 885M Yasen-M, Ulyanovsk, dari limbungan Sevmash di Severodvinsk pada 28 Julai 2026, sekali gus memajukan platform tempur bawah permukaan yang bakal memperkukuh operasi Armada Utara di Artik, Laut Barents dan Atlantik Utara.

Perkembangan itu membawa kepentingan jauh melangkaui jadual pembinaan limbungan kerana setiap Yasen-M berpotensi menggabungkan pengumpulan risikan sulit, peperangan antikapal selam, penafian laut dan serangan konvensional jarak jauh dalam satu platform.

Keupayaan pelbagai misi itu bukan sahaja merumitkan perlindungan pasukan NATO, malah memperluas pilihan serangan bukan strategik Moscow menerusi platform bawah permukaan yang sukar dikesan dan dimusnahkan di perairan dipertikaikan.

Panglima Tentera Laut Rusia, Laksamana Alexander Moiseev, menyelia upacara berkenaan, manakala rancangan menempatkan Ulyanovsk bersama Armada Utara menunjukkan Moscow terus mengutamakan laluan maritim berhampiran Norway, kawasan perlindungan kapal selam peluru berpandu balistik Rusia dan pintu masuk utama menuju Atlantik.

Bagaimanapun, proses pengeluaran dari dewan pembinaan tidak bermakna Ulyanovsk sudah bersedia untuk penempatan operasi kerana kapal selam itu masih perlu diturunkan ke air, menjalani kerja penyempurnaan, ujian limbungan dan ujian negara sebelum diterima Tentera Laut Rusia.

Pembinaan Ulyanovsk yang menggunakan nombor limbungan 166 bermula pada 27 atau 28 Julai 2017, dengan kapal itu dikenal pasti sebagai unit ketujuh dalam keseluruhan siri Yasen dan kira-kira kapal keenam daripada varian Yasen-M yang dipertingkatkan, meskipun pengiraan terbuka berbeza mengikut senarai pakar.

Kemunculannya memperkukuh peralihan Rusia daripada sejumlah besar kapal selam rekaan era Soviet yang semakin berusia kepada platform generasi keempat yang lebih seragam, automatik, senyap dan dilengkapi sistem sonar bersepadu serta konfigurasi peluru berpandu fleksibel.

Pendekatan itu membolehkan Moscow memperoleh kesan operasi lebih besar melalui bilangan kapal lebih kecil, di samping mengurangkan keperluan tenaga kerja dan jejak logistik tanpa mengorbankan keupayaan serangan, pengawasan serta peperangan bawah permukaan.

Sistem pelancaran menegak Yasen-M dilaporkan mampu membawa peluru berpandu Kalibr untuk serangan darat dan antikapal, P-800 Oniks serta akhirnya peluru berpandu hipersonik 3M22 Zircon, sekali gus menawarkan konfigurasi misi yang boleh disesuaikan tanpa mengubah bentuk luar kapal selam.

Sebanyak 10 tiub torpedo berdiameter 533mm yang ditempatkan mengelilingi susunan sonar haluan melengkapkan bateri peluru berpandunya dengan torpedo kelas berat, periuk api dan persenjataan tambahan.

Gabungan itu membolehkan platform sama memburu kumpulan kapal permukaan, menjejaki kapal selam lawan, menguasai laluan sempit maritim atau menyerang infrastruktur daratan berdasarkan keperluan operasi.

Laksamana Moiseev pada Mac 2026 menyatakan bahawa Rusia merancang menggantikan kapal selam serangan dan peluru berpandu kruis berkuasa nuklear generasi ketiga daripada kelas Akula, Sierra dan Oscar-II dengan kapal jenis Yasen menjelang 2035.

Sasaran berkenaan meletakkan Ulyanovsk sebagai sebahagian daripada transformasi menyeluruh struktur kekuatan Tentera Laut Rusia dan bukannya sekadar kejayaan pembinaan atau pelancaran sebuah kapal selam secara berasingan.

Walaupun membawa implikasi strategik besar, sasaran itu menuntut kemampuan industri yang berterusan ketika sekatan antarabangsa, akses terhad kepada komponen khusus, tekanan tenaga kerja dan peningkatan kos terus mempengaruhi program pembinaan kapal selam Rusia.

Program berkenaan bergantung kepada kapasiti berterusan dalam bidang teknologi reaktor, metalurgi, elektronik, kejuruteraan akustik dan integrasi persenjataan yang tertumpu pada sebuah limbungan utama pembinaan kapal selam nuklear.

Tahap automasi tinggi mengurangkan anggaran kru Yasen-M kepada kira-kira 64 orang berbanding sekitar 85 orang bagi reka bentuk asal, sekali gus mengecilkan keperluan tenaga kerja sepanjang penugasan.

Namun, pengurangan kru meningkatkan kebergantungan terhadap perisian yang boleh dipercayai, sistem penderia, prosedur penyelenggaraan dan kepakaran teknikal bagi memastikan kapal selam mampu mengekalkan kesiagaan ketika melaksanakan rondaan jarak jauh.

Ulyanovsk dengan itu mewakili keupayaan ketenteraan sebenar dan isyarat strategik bahawa Rusia terus melabur dalam penonjolan kuasa bawah permukaan meskipun berdepan konflik Ukraine serta tekanan ekonomi.

Pada masa sama, NATO perlu membezakan kemajuan pembinaan yang dapat disahkan daripada dakwaan yang masih belum dibuktikan mengenai tahap kesenyapan, integrasi peluru berpandu dan ketersediaan operasi kapal selam berkenaan.

Pengeluaran Sevmash Menterjemahkan Keutamaan Strategik Kepada Kekuatan Kapal Selam

Sevmash kekal sebagai satu-satunya pusat pembinaan kapal selam nuklear Rusia, menjadikan tenaga kerja Severodvinsk, dewan pembinaan berbumbung, pembekal khusus dan kemudahan ujian sebagai faktor penentu bagi pengeluaran serentak Yasen-M serta Borei-A secara berterusan.

Sehingga pertengahan 2026, inventori operasi Yasen dan Yasen-M merangkumi Severodvinsk, Kazan, Novosibirsk, Krasnoyarsk serta Arkhangelsk, manakala Perm yang diturunkan ke air pada Mac 2025 masih menjalani ujian dengan pentauliahan dijangka sekitar 2026.

Perm turut dikaitkan dengan kemungkinan menjadi antara kapal terawal menerima integrasi Zircon, tetapi status sebenar pensijilan persenjataan dan kesediaan operasinya masih belum dapat dipastikan secara terbuka.

Di belakang Ulyanovsk, pembinaan Voronezh dan Vladivostok diteruskan sejak peletakan lunas pada Julai 2020, manakala lunas Murmansk diletakkan pada pertengahan Jun 2026.

Rantaian pengeluaran bersiri itu bertujuan mengelakkan kelompongan keupayaan ketika kapal selam warisan Soviet ditamatkan perkhidmatan secara berperingkat akibat usia, kos penyelenggaraan dan kemerosotan tahap kesiagaan.

Matlamat Moscow untuk memiliki kira-kira 10 hingga 12 kapal selam jenis Yasen menjelang pertengahan 2030-an akan menyeragamkan armada kapal selam serangannya yang kini terdiri daripada beberapa kelas berbeza.

Namun, jumlah itu tidak akan menyamai inventori lebih besar yang diwarisi daripada Kesatuan Soviet, sekali gus menjadikan kadar ketersediaan, kebolehpercayaan teknikal dan pusingan penyelenggaraan setiap kapal semakin penting kepada postur tempur Rusia.

Pembinaan kapal Yasen-M terkemudian dianggarkan mengambil masa sekitar lapan tahun, satu peningkatan ketara berbanding Severodvinsk yang mengambil lebih dua dekad akibat kelewatan berkaitan pembangunan reka bentuk dan sistem.

Bagaimanapun, sela masa antara pengeluaran kapal dari dewan pembinaan tidak boleh dianggap sebagai ukuran mutlak kadar penyerahan kerana ujian, pembetulan kecacatan dan proses penerimaan tentera laut berpotensi memanjangkan jadual.

Pengeluaran terkini dianggarkan mencapai sekitar sebuah kapal selam nuklear utama daripada kelas Yasen atau Borei setahun, atau sedikit kurang, menjadikan sasaran penggantian 2035 bergantung kepada pembiayaan stabil dan prestasi pembekal tanpa gangguan.

Kejayaan sasaran itu turut memerlukan beberapa badan kapal kompleks dibina secara bertindih dan berterusan, bukannya bergantung kepada upacara pengeluaran, penurunan ke air atau pencapaian simbolik semata-mata.

Perbelanjaan Tentera Laut Rusia dilaporkan merangkumi kira-kira 8.4 trilion ruble, bersamaan hampir US$100 bilion atau RM400 bilion sepanjang sedekad bagi pembinaan kapal baharu.

Namun, perbezaan kaedah perakaunan menyebabkan angka keseluruhan itu tidak boleh digunakan untuk menentukan secara tepat kos pemerolehan khusus atau perbelanjaan sepanjang hayat Ulyanovsk.

Anggaran terbuka meletakkan kos sebuah Yasen-M antara beberapa ratus juta dolar Amerika Syarikat hingga melebihi US$1 bilion atau RM4 bilion berdasarkan kadar pertukaran ditetapkan.

Walau bagaimanapun, kerahsiaan program, inflasi dan ketidakseragaman dalam memasukkan kos persenjataan, infrastruktur serta penyelidikan menyebabkan perbandingan tepat sukar dilakukan.

Sekatan yang diperkenalkan selepas 2022 dilaporkan menyukarkan akses Rusia kepada turbin, bahan khusus dan komponen elektronik, tetapi peletakan lunas, pengeluaran kapal, penurunan ke air serta pentauliahan terus berlangsung.

Perkembangan itu menunjukkan bahawa sekatan telah mengganggu dan memperlahankan program berkenaan tanpa menghentikannya sepenuhnya, dengan Moscow melaksanakan penggantian import serta memberikan keutamaan kepada kapasiti industri domestik.

Selepas diturunkan ke air, Ulyanovsk mungkin mengambil masa beberapa bulan hingga beberapa tahun untuk menyelesaikan pemasangan peralatan, ujian di jeti, percubaan di Laut Putih dan Laut Barents, pemeriksaan persenjataan serta penerimaan negara.

Pentauliahan pada 2027 atau selepasnya kekal munasabah berdasarkan jadual kapal terdahulu, tetapi tarikh sebenar masih belum dapat disahkan hanya melalui pengeluaran Ulyanovsk dari dewan pembinaan.

Ciri Halimunan, Penderia dan Automasi Yasen-M Mengubah Corak Pemburuan Bawah Permukaan

Dengan panjang kira-kira 130 meter dan lebar 13 meter, Yasen-M lebih pendek berbanding Yasen asal sepanjang 139 meter, tetapi memiliki sesaran sekitar 8,600 tan di permukaan dan 13,800 tan ketika menyelam.

Reka bentuk lebih padat serta tahap automasi tinggi membolehkan kapal selam itu menghimpunkan persenjataan besar, sistem penderia canggih dan ketahanan pelayaran jarak jauh dalam sebuah platform bawah permukaan.

Sistem sonar sfera haluan MGK-600 Irtysh-Amfora yang disokong tatasusunan sonar sisi dan tunda direka untuk memperluas liputan pengesanan dalam pelbagai keadaan akustik bawah laut.

Saiz besar sonar haluan itu menyebabkan kesemua 10 tiub torpedo terpaksa ditempatkan lebih jauh ke belakang dalam kedudukan bersudut, berbeza daripada susunan konvensional pada kebanyakan kapal selam.

Sistem sokongan elektronik, langkah tindak balas elektronik dan navigasi moden memperluas peranan Yasen-M melangkaui pelancaran senjata dengan membolehkannya mengumpul maklumat secara pasif, mengelaskan sasaran dan membina kesedaran situasi secara sulit.

Bagaimanapun, jarak sebenar pengesanan serta keberkesanan sistem itu dalam peperangan kekal dirahsiakan dan tidak boleh ditentukan secara muktamad berdasarkan spesifikasi yang tersedia kepada umum.

Reaktor dipertingkatkan yang sering dikaitkan dengan keluarga KTP-6 atau reka bentuk setara didakwa menawarkan jangka hayat teras lebih panjang, operasi lebih senyap melalui peredaran semula jadi dan tidak memerlukan pengisian semula bahan api pada pertengahan hayat.

Namun, ciri dan prestasi sebenar reaktor berkenaan masih sukar disahkan secara bebas kerana maklumat berkaitan sistem pendorongan kapal selam nuklear Rusia diklasifikasikan sebagai rahsia ketenteraan.

Peredaran semula jadi bahan penyejuk, jentera lebih senyap, penggunaan keluli bermagnet rendah dan beberapa ciri badan tunggal bertujuan mengurangkan jejak akustik serta magnet Yasen-M.

Pengurangan jejak itu meningkatkan kebolehmandirian kapal dengan melambatkan pengesanan musuh dan memendekkan tempoh yang tersedia kepada pihak lawan untuk menjejak, mengelaskan serta melancarkan serangan.

Kapal Yasen-M terkemudian sering digambarkan sebagai antara kapal selam nuklear paling senyap milik Rusia, tetapi kelebihan akustik sentiasa bergantung kepada kelajuan, kedalaman, tahap penyelenggaraan, keadaan oseanografi dan keupayaan penderia lawan.

Oleh itu, perbandingan mutlak antara tahap kesenyapan Yasen-M dengan kapal selam NATO masih tidak dapat disokong tanpa data akustik operasi yang boleh disahkan.

Kelajuan senyap Yasen-M ketika menyelam dianggarkan sekitar 28 knot, manakala kelajuan maksimum bawah permukaannya dilaporkan antara 31 hingga 35 knot dan kelajuan di permukaan sekitar 16 hingga 20 knot.

Angka berkenaan menggambarkan tahap mobiliti kapal selam itu, tetapi tidak semestinya menunjukkan kelajuan yang boleh dikekalkan tanpa meningkatkan bunyi dan menjejaskan ciri halimunannya ketika operasi sebenar.

Kedalaman operasi antara 450 hingga 520 meter berpotensi memberikan pemisahan taktikal lebih besar daripada ancaman permukaan, selain membolehkan Yasen-M mengeksploitasi keadaan berbeza dalam lapisan air bagi mengelakkan pengesanan.

Bagaimanapun, operasi pada kedalaman lebih tinggi meningkatkan tuntutan kejuruteraan, manakala angka terbuka mengenai kedalaman maksimum atau had keruntuhan struktur tidak harus dianggap sebagai nilai yang telah disahkan.

Ketahanan pelayaran yang sering dianggarkan hampir 100 hari lebih banyak dibatasi bekalan makanan dan keperluan harian berbanding bahan api nuklear, sekali gus memberikan fleksibiliti rondaan luas kepada pemerintah kapal.

Penugasan panjang itu tetap memerlukan perancangan bekalan, kesiapsiagaan perubatan, disiplin penyelenggaraan dan prestasi kru yang tinggi sebelum kapal meninggalkan pangkalan.

Gabungan ciri halimunan, liputan sonar, ketahanan pelayaran dan automasi membolehkan Yasen-M berfungsi serentak sebagai kapal selam serangan pemburu-pemusnah SSN serta kapal selam peluru berpandu kruis SSGN.

Namun, nilai tempur sebenar Yasen-M tetap bergantung kepada latihan kru, komunikasi, sokongan risikan, kebolehpercayaan persenjataan dan jumlah kapal yang boleh dikerahkan secara serentak.

Kalibr, Oniks dan Zircon Membentuk Muatan Serangan Bawah Permukaan Fleksibel

Kelas Yasen-M dilaporkan memiliki antara lapan hingga 10 silo pelancaran menegak yang mampu membawa kira-kira 32 hingga 40 peluru berpandu dalam pelbagai konfigurasi.

Keupayaan itu membolehkan pemerintah menyusun muatan antara senjata serangan darat, antikapal dan misi lain sebelum penugasan, tetapi konfigurasi berkenaan sukar diubah selepas kapal berada di laut.

Keluarga peluru berpandu Kalibr menyediakan pilihan serangan darat, antikapal dan antikapal selam, sekali gus membolehkan Yasen-M mempengaruhi operasi jauh melangkaui kawasan rondaan langsungnya.

Kehadiran Kalibr memaksa pihak lawan melindungi formasi tentera laut, infrastruktur pesisir dan sasaran di pedalaman daripada serangan yang boleh dilancarkan menerusi paksi tidak dijangka.

Peluru berpandu P-800 Oniks pula menyediakan keupayaan khusus antikapal yang direka untuk mengancam kapal tempur permukaan bernilai tinggi dari jarak jauh.

Bagaimanapun, serangan jarak jauh yang berjaya masih memerlukan pengesanan, pengenalpastian, penjejakan dan kemas kini data sasaran berkualiti penembakan melalui rangkaian risikan serta komunikasi maritim yang mungkin diganggu musuh.

Integrasi peluru berpandu hipersonik 3M22 Zircon pada kapal Yasen-M terkemudian berpotensi meningkatkan tekanan terhadap rangkaian pertahanan udara tentera laut dengan mengurangkan masa tindak balas selepas pelancaran dikesan.

Namun, pensijilan akhir persenjataan Ulyanovsk, jumlah peluru berpandu yang bakal dibawa dan kesediaannya melancarkan Zircon dalam operasi sebenar masih belum diperlihatkan secara terbuka.

Muatan peluru berpandu bercampur menghasilkan ketidakpastian strategik kerana pemerhatian luaran sukar menentukan sama ada sesebuah Yasen-M mengutamakan serangan konvensional terhadap daratan, peperangan antikapal atau serangan hipersonik.

Ketidakpastian itu memaksa pihak lawan menyediakan rancangan pertahanan terhadap beberapa konfigurasi ancaman secara serentak, khususnya ketika krisis yang boleh meningkat kepada konflik terbuka.

Bagaimanapun, kewujudan pelbagai konfigurasi teoritikal tidak bermakna setiap senjata boleh digunakan secara saling bertukar tanpa batasan teknikal dan operasi.

Keserasian pelancar, perisian kawalan tembakan, pensijilan kru, sokongan penyelenggaraan dan ketersediaan stok peluru berpandu menentukan sama ada fleksibiliti yang diiklankan boleh diterjemahkan kepada keupayaan tempur berulang ketika peperangan.

Sebanyak 10 tiub torpedo 533mm boleh menggunakan torpedo kelas berat UGST atau Futlyar, periuk api dan beberapa jenis peluru berpandu tambahan untuk pertempuran jarak dekat serta sederhana.

Konfigurasi itu membolehkan sel pelancaran menegak dikhususkan kepada inventori senjata serangan jarak jauh dari luar jangkauan pertahanan musuh ketika rondaan berpanjangan.

Keupayaan menabur periuk api memberikan Yasen-M kaedah kurang ketara untuk mengawal laluan masuk dan menyekat chokepoint maritim tanpa memberikan amaran awal kepada pihak lawan.

Persenjataan torpedo pula membolehkannya menyerang kapal selam musuh yang melindungi kumpulan kapal induk, laluan penghantaran pasukan bantuan atau kawasan rondaan kapal selam peluru berpandu balistik.

Gabungan persenjataan berkenaan dengan jejak pengesanan rendah menyokong strategi penafian laut dengan mewujudkan ancaman kerugian besar di kawasan maritim yang luas.

Namun, penguasaan kawasan sebenar tetap memerlukan peninjauan berterusan, penyelarasan pemerintahan dan bilangan kapal selam mencukupi bagi mengekalkan liputan sepanjang setiap pusingan rondaan, penyelenggaraan serta pertukaran kru.

Ulyanovsk dengan itu menambah kedalaman muatan persenjataan berpotensi dan bukannya memberikan kuasa tempur serta-merta kepada Armada Utara.

Kesan strategiknya hanya bermula selepas pentauliahan, kelayakan kru, penerimaan persenjataan dan ketersediaan rondaan menukarkan sebuah badan kapal yang siap kepada komponen postur ketenteraan Rusia yang benar-benar boleh dipercayai.

Penempatan Bersama Armada Utara Meningkatkan Tekanan Terhadap Postur NATO di Artik dan Atlantik

Penempatan Ulyanovsk bersama Armada Utara meletakkan kapal selam itu berhampiran pangkalan Artik terpenting Rusia, kawasan operasi bersebelahan Norway dan laluan strategik yang menghubungkan Laut Barents dengan Atlantik Utara.

Di perairan berkenaan, keupayaan mengesan dan menjejak kapal selam secara langsung mempengaruhi penghantaran pasukan bantuan, kredibiliti pencegahan ketenteraan dan keselamatan infrastruktur maritim kritikal.

Antara misi utama Ulyanovsk adalah melindungi kapal selam peluru berpandu balistik kelas Borei di dalam benteng pertahanan Rusia dengan memburu kapal selam serangan musuh serta mengancam kapal tempur permukaan.

Peranan itu membentuk lapisan pertahanan konvensional bawah permukaan di sekeliling kapal selam Borei yang menjadi tonggak pencegahan nuklear berasaskan laut Rusia ketika berlaku krisis.

Kira-kira lapan kapal selam kelas Borei dilaporkan beroperasi sehingga pertengahan 2026, dengan sebahagian besarnya terdiri daripada varian Borei-A yang dipertingkatkan.

Setiap Borei-A membawa 16 peluru berpandu balistik lancaran kapal selam Bulava, manakala pembinaan kapal tambahan diteruskan bagi mengimbangi penempatan strategik antara Armada Utara dan Armada Pasifik sehingga awal 2030-an.

Program Yasen-M dan Borei-A dengan itu membentuk dua tonggak saling melengkapi dalam strategi bawah permukaan Rusia.

Kapal selam Borei mengekalkan keupayaan serangan balas nuklear, manakala Yasen-M mempertahankan kawasan rondaan strategik, mengganggu operasi tentera laut musuh dan melancarkan serangan konvensional jarak jauh terhadap sasaran yang jauh.

Keutamaan maritim Rusia semakin beralih kepada kapal selam berbanding kapal tempur permukaan bersaiz besar kerana platform bawah permukaan menawarkan kebolehmandirian lebih tinggi dalam persekitaran dipertikaikan.

Kapal selam turut menghimpunkan kuasa tembakan besar dengan bilangan kru lebih kecil, tetapi kerumitan penyelenggaraan dan jumlah badan kapal yang terhad mengekang kemampuan Rusia mengekalkan kehadiran berterusan di beberapa medan operasi.

Separuh daripada keseluruhan armada Yasen-M pada masa depan dijangka ditempatkan bersama Armada Utara, sekali gus mewujudkan tumpuan geografi yang memperkukuh misi Rusia di Artik dan Atlantik.

Namun, keutamaan itu menyebabkan Armada Pasifik perlu bersaing mendapatkan kapal ketika keperluan peperangan antikapal selam semakin berkembang di Indo-Pasifik.

Dari kawasan rondaan Artik, kapal selam berkenaan boleh melaksanakan operasi penafian laut, melindungi Laluan Laut Utara dan mempertahankan kepentingan sumber strategik Rusia.

Persenjataan jarak jauhnya pada masa sama menghubungkan operasi bawah permukaan serantau dengan perkiraan keselamatan Eropah dan transatlantik yang lebih luas.

Bagi NATO, cabaran sebenar bukan sekadar memintas peluru berpandu selepas dilancarkan, tetapi mengesan, mengenal pasti dan menjejaki secara berterusan sebuah platform pelancar bergerak yang senyap sebelum konflik tercetus.

Usaha itu perlu dilakukan tanpa mendedahkan kedudukan kapal selam sekutu, pesawat peronda maritim atau rangkaian penderia NATO kepada pengesanan balas pihak Rusia.

Pengeluaran Ulyanovsk dari dewan pembinaan turut memberi isyarat bahawa Rusia berhasrat mengekalkan pilihan serangan konvensional tentera laut yang berwibawa meskipun sumber pertahanannya ditekan oleh keperluan peperangan.

Bagaimanapun, isyarat strategik itu tidak boleh disamakan dengan keupayaan operasi yang telah dibuktikan sehingga ujian menentukan sama ada piawaian reka bentuk, pembinaan dan integrasi sistem berjaya dipenuhi.

Postur kekuatan baharu Rusia mungkin lebih kecil berbanding armada warisan Soviet, tetapi setiap kapal selam berpotensi menawarkan keupayaan tempur jauh lebih tinggi.

Perubahan itu memaksa NATO beralih daripada sekadar menghitung jumlah kapal kepada menilai pusingan kesiagaan, prestasi akustik, inventori peluru berpandu, kemahiran kru dan akses Rusia kepada infrastruktur penyelenggaraan.