(DEFENCE SECURITY ASIA) — Kelewatan yang semakin membelenggu program pesawat pejuang generasi keenam Tempest kini berkembang daripada isu pengurusan projek pertahanan kepada cabaran strategik yang berpotensi mempengaruhi keseimbangan kuasa udara NATO sepanjang dekad akan datang.

Dalam persekitaran keselamatan global yang semakin didominasi persaingan antara kuasa besar, keupayaan untuk membangunkan pesawat tempur generasi baharu menjadi faktor kritikal dalam menentukan kelebihan ketenteraan jangka panjang sesebuah negara.

Tempest merupakan tunjang utama Program Tempur Udara Global (GCAP) yang menggabungkan kepakaran industri pertahanan Britain, Jepun dan Itali dalam usaha membangunkan platform tempur generasi keenam yang mampu beroperasi dalam persekitaran peperangan masa hadapan.

Program tersebut diwujudkan ketika China dan Amerika Syarikat sedang mempercepatkan pembangunan sistem tempur udara generasi baharu yang dijangka menentukan bentuk peperangan udara global selepas tahun 2040.

Perancangan asal mensasarkan Tempest memasuki perkhidmatan sekitar tahun 2035 bagi memastikan peralihan lancar apabila armada Eurofighter Typhoon Tentera Udara Diraja Britain mula menghampiri penghujung hayat operasinya.

Namun, laporan terkini yang membayangkan kemungkinan kelewatan sehingga penghujung dekad 2030-an atau awal dekad 2040-an mula menimbulkan persoalan mengenai kesiapsiagaan kuasa udara Britain dalam menghadapi ancaman masa hadapan.

Apa yang menjadikan isu ini lebih kritikal ialah Tempest tidak direka sekadar sebagai pesawat pejuang baharu, sebaliknya sebagai pusat rangkaian peperangan pelbagai domain yang menghubungkan aset udara, maritim, siber, angkasa lepas dan sistem tanpa pemandu.

Konsep operasi tersebut bertujuan membolehkan pesawat bertindak sebagai nod utama dalam rangkaian peperangan digital yang mengumpulkan, memproses dan mengagihkan maklumat taktikal secara masa nyata kepada pelbagai platform sekutu.

Pendekatan sedemikian dianggap penting kerana medan tempur moden semakin dicirikan oleh sistem pertahanan udara berlapis, peperangan elektronik canggih serta penggunaan peluru berpandu jarak jauh berketepatan tinggi.

Dalam konteks tersebut, kelewatan Tempest berpotensi mengurangkan keupayaan NATO mengekalkan kelebihan teknologi udara ketika Rusia dan China terus memperkukuhkan keupayaan tempur generasi baharu mereka.

Program ini juga mempunyai nilai simbolik yang besar kerana ia melambangkan usaha Eropah dan sekutunya untuk mengekalkan keupayaan membangunkan pesawat tempur canggih tanpa bergantung sepenuhnya kepada industri pertahanan Amerika Syarikat.

Oleh itu, sebarang kelewatan berpanjangan bukan sahaja memberi kesan kepada jadual penghantaran pesawat, malah boleh mempengaruhi kedudukan strategik Barat dalam persaingan teknologi ketenteraan global.

Ketidakpastian Pembiayaan Menjadi Risiko Strategik

Faktor terbesar yang menyumbang kepada kebimbangan semasa ialah kelewatan berulang dalam penerbitan Pelan Pelaburan Pertahanan Britain yang sepatutnya memberikan hala tuju kewangan jangka panjang kepada program GCAP.

Ketidakpastian berkaitan peruntukan pembangunan utama telah menimbulkan kebimbangan bahawa jadual pembangunan pesawat mungkin tidak lagi seiring dengan keperluan operasi Tentera Udara Diraja Britain.

Situasi tersebut menjadi lebih rumit apabila industri memerlukan kepastian kewangan untuk merancang pengembangan tenaga kerja, pelaburan teknologi serta pembangunan rantaian bekalan jangka panjang.

Walaupun pembiayaan sementara berjaya memastikan kerja reka bentuk dan kejuruteraan diteruskan, pendekatan sedemikian tidak mencukupi untuk menyokong pembangunan berskala penuh sebuah pesawat generasi keenam.

Kementerian Pertahanan Britain dilaporkan berdepan tekanan kewangan yang ketara ketika pelbagai program pemodenan ketenteraan bersaing untuk mendapatkan sumber yang terhad.

Pada masa yang sama, negara-negara NATO turut meningkatkan pelaburan dalam pertahanan peluru berpandu, keupayaan siber, sistem nuklear strategik dan kesiapsiagaan konvensional.

Gabungan faktor tersebut menyebabkan keputusan berkaitan Tempest kini dilihat melalui lensa keselamatan nasional dan bukannya sekadar isu pengurusan perolehan pertahanan.

Setiap kelewatan dalam kelulusan pembiayaan boleh memberi kesan berantai terhadap jadual ujian, integrasi subsistem serta pensijilan teknologi yang diperlukan sebelum pengeluaran besar-besaran dimulakan.

Kesan tersebut berpotensi meningkatkan kos keseluruhan program kerana gangguan terhadap fasa pembangunan lazimnya menghasilkan ketidakcekapan industri yang sukar dipulihkan.

Semakin lama ketidakpastian berterusan, semakin besar risiko bahawa jadual pembangunan akan bergerak lebih jauh daripada sasaran asal yang ditetapkan.

Tempest dan Risiko Jurang Keupayaan RAF

Kepentingan Tempest kepada Tentera Udara Diraja Britain terletak pada peranannya sebagai pengganti utama armada Eurofighter Typhoon yang dijangka bersara sekitar tahun 2040.

Sekiranya kelewatan berterusan, Britain mungkin berdepan cabaran untuk mengekalkan kesinambungan keupayaan tempur udara ketika persaingan ketenteraan antara kuasa besar semakin sengit.

Walaupun Typhoon masih dianggap platform yang berkesan, reka bentuk asasnya dibangunkan berdasarkan keperluan operasi yang jauh berbeza daripada medan peperangan masa hadapan.

Peperangan udara generasi baharu dijangka memberi penekanan kepada kerjasama pesawat berawak dan sistem tanpa pemandu dalam rangkaian operasi yang sangat bersepadu.

Penggunaan kecerdasan buatan, pemprosesan data masa nyata dan sokongan keputusan automatik dijangka menjadi elemen utama dalam operasi udara masa hadapan.

Tempest dibangunkan khusus untuk memenuhi keperluan tersebut sambil mengekalkan kebebasan Britain menentukan evolusi konsep operasinya sendiri.

Jika jadual pembangunan terus terganggu, Britain mungkin terpaksa bergantung lebih lama kepada armada sedia ada serta pembelian tambahan pesawat F-35 Lightning II.

Langkah sedemikian boleh membantu mengekalkan kesiapsiagaan tempur dalam jangka pendek tetapi tidak semestinya menyelesaikan isu kedaulatan teknologi dalam jangka panjang.

Pergantungan kepada platform luar negara lazimnya mempengaruhi akses kepada teknologi, dasar eksport dan kebebasan membuat keputusan berkaitan pembangunan masa hadapan.

Oleh sebab itu, perdebatan mengenai Tempest kini turut melibatkan persoalan lebih luas mengenai autonomi strategik dan daya tahan industri pertahanan negara.

Jepun dan Itali Mahukan Kepastian Lebih Besar

Sebagai program yang melibatkan tiga negara, sebarang kelewatan dalam satu komponen utama akan memberi kesan langsung kepada keseluruhan struktur pembangunan GCAP.

Jepun dilaporkan semakin bimbang bahawa ketidakpastian berkaitan pembiayaan Britain boleh memperlahankan kemajuan kontrak dan menjejaskan kredibiliti jadual pembangunan.

Kebimbangan tersebut mempunyai asas strategik yang kukuh kerana Tokyo melihat GCAP sebagai elemen penting dalam transformasi kuasa udara Jepun untuk beberapa dekad akan datang.

Persekitaran keselamatan Asia Timur yang semakin mencabar menjadikan keupayaan tempur udara generasi baharu sebagai keutamaan utama bagi perancang pertahanan Jepun.

Peningkatan keupayaan ketenteraan China serta peluasan kapasiti serangan jarak jauhnya telah mengubah pengiraan strategik di rantau Indo-Pasifik.

Dalam keadaan tersebut, sebarang persepsi bahawa program menghadapi risiko jadual yang serius boleh mendorong pertimbangan terhadap pilihan alternatif.

Walaupun Jepun terus menunjukkan komitmen terhadap GCAP, persoalan mengenai tempoh pembangunan kekal menjadi faktor penting dalam perancangan jangka panjangnya.

Itali turut menekankan keperluan mengekalkan momentum program bagi melindungi kestabilan tenaga kerja dan daya saing industri aeroangkasa negara tersebut.

Kebimbangan yang dibangkitkan oleh pemimpin pertahanan Itali menunjukkan bahawa aspek politik dan keyakinan antara kerajaan sama penting dengan kemajuan teknologi.

Keupayaan untuk mengekalkan kesepakatan politik dalam kalangan negara rakan kongsi akan menjadi faktor utama menentukan kejayaan atau kegagalan program tersebut.

Tenaga Kerja Berkemahiran Tinggi Menjadi Aset Strategik

Salah satu risiko terbesar tetapi kurang mendapat perhatian ialah kemungkinan kehilangan tenaga kerja aeroangkasa yang mempunyai kepakaran sangat khusus.

Amaran bahawa lebih 4,000 jurutera mungkin dipindahkan ke program lain menggambarkan cabaran yang jauh lebih besar daripada sekadar penyusunan semula organisasi.

Pembangunan pesawat pejuang generasi keenam memerlukan gabungan kemahiran yang sukar diperoleh dalam bidang halimunan, pendorongan, integrasi sistem misi dan seni bina digital.

Kepakaran tersebut biasanya dibangunkan melalui pengalaman bertahun-tahun dalam projek kompleks yang melibatkan teknologi paling canggih dalam sektor pertahanan.

Apabila tenaga kerja berkemahiran tinggi berpindah ke program lain, proses membina semula kapasiti tersebut lazimnya memerlukan tempoh yang sangat panjang.

Persaingan global untuk mendapatkan bakat aeroangkasa juga semakin sengit apabila sektor ketenteraan dan komersial berebut tenaga kerja yang sama.

Industri aeroangkasa Britain merupakan aset strategik yang menyokong keupayaan ketenteraan, inovasi teknologi dan pendapatan eksport bernilai tinggi.

Oleh itu, GCAP bukan sahaja berfungsi sebagai program pertahanan tetapi juga instrumen dasar industri yang menyokong daya saing ekonomi jangka panjang.

Sumbangan Britain kepada program yang dianggarkan melebihi £12 bilion bersamaan kira-kira AS$16 bilion atau RM60.8 bilion berdasarkan kadar pertukaran semasa.

Nilai tersebut menunjukkan bahawa pemeliharaan kapasiti industri mungkin sama penting dengan pembangunan pesawat itu sendiri dalam menentukan pilihan strategik masa hadapan.

Tarikh 30 Jun Boleh Menentukan Masa Depan Kuasa Udara Barat

Tarikh akhir pembiayaan sementara pada 30 Jun kini dianggap titik penentu yang boleh mempengaruhi keseluruhan trajektori pembangunan Tempest.

Sekiranya komitmen pembiayaan jangka panjang gagal dimuktamadkan sebelum tarikh tersebut, risiko gangguan industri akan meningkat dengan ketara.

Sebaliknya, pengesahan pelaburan berterusan berpotensi memulihkan keyakinan industri serta mempercepatkan pembangunan teknologi kritikal yang masih berada dalam fasa kematangan.

Kepentingan keputusan tersebut menjadi lebih besar kerana Rusia dan China terus memperuntukkan sumber besar bagi memperkukuhkan keupayaan aeroangkasa generasi baharu mereka.

Konflik berintensiti tinggi pada masa hadapan dijangka ditentukan oleh keberkesanan rangkaian tempur bersepadu dan bukannya prestasi individu sesebuah pesawat sahaja.

Tempest direka untuk menjadi pusat kepada ekosistem peperangan tersebut melalui penggabungan data masa nyata dan penyelarasan operasi pelbagai platform.

Keupayaan sedemikian dijangka membolehkan NATO melaksanakan operasi dalam persekitaran yang dipenuhi ancaman pertahanan udara moden dan peperangan elektronik canggih.

Program ini oleh itu merupakan pelaburan terhadap konsep operasi masa hadapan dan bukannya sekadar penggantian platform sedia ada.

Penyertaan rakan kongsi tambahan seperti Kanada atau Jerman berpotensi mengukuhkan asas kewangan serta memperluaskan jejak industri program tersebut.

Namun begitu, perluasan keahlian juga boleh membawa cabaran baharu melibatkan perkongsian teknologi, pengagihan kerja industri dan struktur tadbir urus yang lebih kompleks.

Ketika NATO memasuki era persaingan strategik berpanjangan dengan Rusia dan China, keputusan yang dibuat dalam tempoh terdekat mungkin menentukan sama ada Tempest muncul sebagai simbol dominasi kuasa udara generasi keenam Barat atau contoh bagaimana kelewatan politik boleh menghakis kelebihan teknologi ketenteraan yang sukar diperoleh.

Jadual Maklumat Program Tempest / Global Combat Air Programme (GCAP)

Kategori	Maklumat
Nama Program	Global Combat Air Programme (GCAP)
Nama Pesawat	Tempest
Jenis Pesawat	Pesawat Pejuang Generasi Keenam (Sixth-Generation Fighter)
Negara Terlibat	Britain, Jepun, Itali
Tahun Pelancaran Program	2022
Objektif Utama	Membangunkan pesawat tempur generasi keenam dengan keupayaan peperangan rangkaian pelbagai domain untuk menggantikan Eurofighter Typhoon dan memperkukuhkan dominasi udara masa depan NATO
Kontraktor Utama	BAE Systems, Leonardo, Japan Aircraft Industrial Enhancement (diketuai Mitsubishi)
Konsortium Industri	Edgewing
Sasaran Operasi Asal	Sekitar tahun 2035
Jangkaan Operasi Terkini	Akhir dekad 2030-an hingga awal dekad 2040-an
Pengguna Utama	Tentera Udara Diraja Britain (RAF), Pasukan Pertahanan Udara Jepun, Tentera Udara Itali
Pesawat Yang Akan Digantikan	Eurofighter Typhoon
Tarikh Persaraan Typhoon RAF	Sekitar tahun 2040
Nilai Sumbangan Britain	Melebihi £12 bilion
Nilai Dalam USD	Kira-kira AS$16 bilion
Nilai Dalam Ringgit Malaysia	Kira-kira RM60.8 bilion
Pelaburan Semasa	Lebih £2 bilion telah dibelanjakan
Kontrak Pembiayaan Interim 2026	£686 juta
Tarikh Tamat Pembiayaan Interim	30 Jun 2026
Presiden Edgewing	Herman Claesen
Jurang Pembiayaan Kementerian Pertahanan Britain	Kira-kira £28 bilion
Bilangan Jurutera Terlibat	Lebih 4,000 jurutera berkemahiran tinggi
Syarikat Terlibat Dalam Tenaga Kerja Kritikal	BAE Systems, Rolls-Royce, Leonardo
Keupayaan Halimunan	Ya
Kecerdasan Buatan (AI)	Ya
Pengurusan Pertempuran Berasaskan AI	Ya
Kerjasama Pesawat Berawak dan Tanpa Pemandu	Ya
Sensor Fusion Lanjutan	Ya
Combat Cloud / Combat Network	Ya
Peperangan Elektronik Generasi Baharu	Ya
Integrasi Sistem Tanpa Pemandu	Ya
Keupayaan Directed-Energy Weapons	Dirancang
Peranan Operasi Utama	Dominasi udara, peperangan rangkaian, serangan jarak jauh, integrasi pelbagai domain, operasi menentang sistem A2/AD
Ancaman Strategik Yang Menjadi Fokus	China dan Rusia
Tujuan Geostrategik	Mengekalkan keupayaan reka bentuk pesawat tempur berdaulat Barat tanpa pergantungan penuh kepada industri pertahanan Amerika Syarikat
Risiko Utama Jika Lewat	Jurang keupayaan RAF, peningkatan pergantungan kepada F-35, kehilangan tenaga kerja kritikal, peningkatan kos program, gangguan perancangan NATO
Alternatif Yang Berpotensi Digunakan RAF	Lockheed Martin F-35 Lightning II dan peningkatan pesawat sedia ada
Negara Yang Dilaporkan Berminat Menyertai Program	Kanada, Jerman (peringkat pemerhatian dan perbincangan awal)
Kepentingan Strategik NATO	Menjadi platform utama bagi operasi udara generasi keenam dan integrasi sistem udara, siber, angkasa serta aset autonomi NATO pada masa hadapan
Tarikh Kritikal Program	30 Jun 2026
Status Semasa (2026)	Menghadapi ketidakpastian pembiayaan dan risiko kelewatan operasi sehingga dekad 2040-an
Persaingan Global Utama	Program pesawat pejuang generasi keenam Amerika Syarikat dan China
Kepentingan Industri	Menjamin kelangsungan industri aeroangkasa Britain, Itali dan Jepun untuk beberapa dekad akan datang
Kepentingan Ketenteraan	Menentukan keupayaan dominasi udara Barat dalam persekitaran peperangan masa hadapan yang dipenuhi ancaman sistem pertahanan udara moden dan peperangan elektronik canggih