(DEFENCE SECURITY ASIA) — Program pesawat pejuang generasi kelima KAAN milik Türkiye memasuki fasa penting selepas Prototaip P1 dilaporkan menyelesaikan ujian teksi kelajuan rendah sekitar 24 Julai 2026, sekali gus menghampirkannya kepada penerbangan sulung dan kempen penilaian berbilang prototaip.

Walaupun ujian teksi merupakan prosedur lazim dalam pembangunan pesawat, pergerakan P1 menggunakan kuasanya sendiri penting secara strategik kerana ia menguji hubungan bersepadu antara sistem pendorongan, brek, stereng, kawalan penerbangan dan pengendalian darat sebelum pesawat berdepan beban aerodinamik sebenar.

Pencapaian itu turut membawa implikasi geopolitik kerana KAAN mencerminkan usaha Türkiye menukar kemajuan industri aeroangkasanya kepada keupayaan pesawat tempur berdaulat, selain menawarkan platform generasi kelima di luar ekosistem pertahanan Amerika Syarikat, Rusia dan China.

Bagaimanapun, bukti awam masih terhad kerana aktiviti berkenaan pada awalnya dilaporkan saluran media pertahanan dan rakaman yang tersebar, bukannya menerusi pengumuman khusus TUSAŞ, sekali gus memerlukan pemisahan jelas antara fakta, jangkaan dan andaian.

Ketua Pegawai Eksekutif TAI, Mehmet Demiroğlu, berkata P1 boleh diterbangkan “dalam tempoh beberapa bulan,” manakala penerbangan sulung P2 turut disasarkan sebelum penghujung 2026 bagi menempatkan dua prototaip baharu dalam kempen ujian menjelang akhir tahun.

Jadual itu akan memperluas kempen melangkaui demonstrator asal P0, membolehkan jurutera membahagikan pengembangan lingkungan penerbangan, pengesahan avionik, integrasi sistem misi dan penilaian struktur antara beberapa pesawat tanpa bergantung sepenuhnya kepada sebuah prototaip.

P1 lebih hampir kepada konfigurasi pengeluaran berbanding P0 kerana menggabungkan penambahbaikan reka bentuk, sistem penerbangan tambahan, avionik dan elemen sistem misi yang menjadikan data penerbangannya lebih relevan terhadap keupayaan operasi, kematangan pengeluaran dan perancangan penerimaan Tentera Udara Türkiye.

Namun, kemajuan P1 turut mendedahkan dilema perindustrian utama KAAN apabila prototaip awal dan kira-kira 40 pesawat pengeluaran pertama dijangka menggunakan enjin General Electric F110, sementara kedaulatan pendorongan bergantung kepada TF35000 tempatan untuk blok pengeluaran kemudian.

Strategi peralihan enjin itu membolehkan Türkiye mengejar penghantaran awal sekitar 2028 tanpa menunggu enjin tempatan, tetapi masih mendedahkan pengeluaran, penyelenggaraan, naik taraf dan eksport KAAN kepada rantaian bekalan asing sehingga enjin domestik memperoleh kelayakan penerbangan.

Komitmen Indonesia yang dilaporkan melibatkan 48 pesawat menjadikan pencapaian teknikal KAAN isu strategik Indo-Pasifik kerana sebarang kelewatan, perubahan konfigurasi atau sekatan enjin boleh mempengaruhi kerjasama industri, kredibiliti penghantaran dan daya saingnya sebagai pesawat generasi kelima alternatif.

Tiada nilai program atau perolehan dinyatakan dalam maklumat yang diberikan, menyebabkan penukaran bertanggungjawab antara dolar Amerika Syarikat dengan ringgit Malaysia pada kadar US$1 bersamaan RM4 tidak dapat dilakukan tanpa mereka-reka angka kewangan.

Persoalan utama kini bukan sekadar bila P1 akan terbang, tetapi sama ada Türkiye mampu menukar ujian teksi kepada pengembangan lingkungan penerbangan yang selamat, pengujian prototaip serentak, pengeluaran bersiri dan autonomi strategik tanpa diatasi kekangan enjin, pembuatan serta logistik.

Ujian Teksi P1 Membuka Laluan kepada Kempen Penerbangan Lebih Mencabar

Ujian teksi kelajuan rendah P1 yang dilaporkan berlangsung di kompleks landasan TUSAŞ berhampiran Ankara bermula apabila pesawat keluar dari hangar dan bergerak menggunakan kuasa enjinnya sendiri, menandakan peralihan penting daripada integrasi statik kepada pengujian dinamik sistem kawalan darat.

Pada kelajuan rendah, jurutera boleh menilai tindak balas enjin, stereng roda hadapan, keberkesanan brek, input kawalan dan integrasi sistem sambil mengekalkan ruang keselamatan untuk memberhentikan pesawat, mengasingkan anomali serta melindungi perkakasan pembangunan dan peralatan ujian bernilai tinggi.

Kejayaan ujian itu belum membuktikan P1 bersedia untuk terbang kerana pengendalian darat hanya memperlihatkan sebahagian kecil daripada ciri aerodinamik dan kawalannya, namun menyediakan garis dasar penting sebelum ujian berkelajuan tinggi meningkatkan tenaga, beban brek dan risiko kegagalan komponen.

Ujian teksi berkelajuan tinggi dijangka menyusul dengan membawa P1 menghampiri kelajuan berlepas, sekali gus membolehkan jurutera menilai prestasi enjin, tindak balas kawalan penerbangan dan ciri aerodinamik dalam keadaan menghampiri fasa pesawat mengangkat muncung dari landasan.

Laporan bahawa penerbangan sulung boleh berlaku “dalam beberapa hari” selepas ujian berkelajuan tinggi perlu dinilai secara berhati-hati kerana jangkaan Demiroğlu selama “beberapa bulan” memberikan ruang bagi pemeriksaan tambahan, pembetulan teknikal dan keputusan program berdasarkan setiap keputusan ujian darat.

Perbezaan antara jangkaan optimistik dengan tempoh lebih luas yang diberikan kepimpinan syarikat mencerminkan ketidakpastian pembangunan penerbangan, apabila anomali instrumentasi, masalah perisian, ketidakselarasan pembuatan atau gangguan rantaian bekalan boleh menangguhkan kemajuan tanpa menandakan kegagalan asas program.

Apabila mendapat kelulusan, penerbangan sulung P1 akan memulakan pengembangan lingkungan penerbangan secara berperingkat dan bukannya membuktikan kesiagaan tempur serta-merta, dengan setiap sorti mengumpulkan data kelajuan, ketinggian, manuver, pendorongan dan sistem untuk dibandingkan dengan prestasi ramalan.

Demonstrator P0 menyediakan asas awal apabila melakukan penerbangan sulung selama kira-kira 13 minit pada 21 Februari 2024, mencapai ketinggian sekitar 8,000 kaki atau 2,400 meter dan kelajuan 230 knot atau 425 kilometer sejam dengan gear pendaratan kekal diturunkan.

Penerbangan kedua P0 pada 6 Mei 2024 dan ujian darat pembakar lanjut bagi kedua-dua enjinnya pada Disember kemudian memperluas pangkalan data program, namun konfigurasi P1 yang menghampiri standard pengeluaran menjadikan kempen pengujiannya lebih penting terhadap pengesahan seni bina KAAN.

Secara strategik, setiap ujian teksi dan titik penerbangan yang diselesaikan akan mengurangkan ketidakpastian bagi perancang tentera serta bakal pembeli, tetapi butiran rasmi yang terhad bermakna penilaian postur kekuatan mesti kekal sementara sehingga prestasi, kematangan sistem dan kadar sorti disahkan.

Pelbagai Prototaip Mampu Mempercepat Pembangunan, Namun Meningkatkan Risiko Integrasi

Türkiye merancang sehingga enam prototaip, termasuk pesawat ujian penerbangan dan kerangka ujian darat, bagi mewujudkan struktur penilaian teragih yang membolehkan masalah kejuruteraan berbeza diuji serentak tanpa menunggu sebuah pesawat menyelesaikan keseluruhan turutan pembangunan.

P1 memainkan peranan penting dalam struktur itu kerana membawa penambahbaikan berbanding P0, termasuk avionik tambahan, sistem penerbangan, peralatan misi serta perubahan struktur dan aerodinamik, sekali gus menjadi penghubung antara demonstrator teknologi dengan pesawat tempur hampir standard pengeluaran.

Imej terdahulu menunjukkan salur masuk udara yang diubah suai, kemungkinan penyediaan sistem carian dan penjejakan inframerah serta peralatan elektro-optik di bawah muncung, selain persediaan bagi paparan dipasang pada helmet atau paparan pandang atas ASELSAN Tulgar.

Elemen itu penting kerana keupayaan generasi kelima bergantung kepada sensor, paparan, perisian, enjin dan reka bentuk berjejak radar rendah yang berfungsi sebagai rangkaian sistem bersepadu, bukannya komponen tunggal yang menentukan kebolehmandirian, kesedaran situasi atau keberkesanan misi.

Penerbangan P2 yang disasarkan sebelum penghujung 2026 akan menambah sebuah lagi pesawat berinstrumentasi, membolehkan ujian berjalan serentak ketika P1 menjalani pemeriksaan, pengubahsuaian atau analisis data, sekali gus meningkatkan tempo penilaian dan mengurangkan kesan tempoh pesawat tidak beroperasi.

Namun, pembangunan serentak membawa risiko tersendiri kerana perubahan reka bentuk yang ditemukan pada sesebuah prototaip perlu dinilai terhadap pesawat lain yang sedang dipasang, berpotensi mencetuskan kerja semula, perbezaan konfigurasi dan beban dokumentasi ketika pengeluaran sedang dipercepatkan.

Kerangka ujian darat mempunyai nilai strategik melangkaui penyelidikan makmal kerana beban struktur, jangkaan kelesuan bahan dan perubahan pemasangan boleh dinilai tanpa menjejaskan ketersediaan pesawat terbang yang diperlukan bagi ujian aerodinamik, pendorongan, avionik dan sistem operasi.

P0 mungkin diterbangkan dalam formasi bersama prototaip baharu sebagai simbol peningkatan aktiviti armada, selain membolehkan perbandingan prestasi dan penilaian prosedur berbilang pesawat, namun tiada jadual atau objektif terperinci bagi ujian formasi itu disahkan setakat ini.

Bagi Tentera Udara Türkiye, pertambahan prototaip membolehkan pendedahan awal terhadap konsep operasi, tuntutan penyelenggaraan dan jejak logistik, tetapi pesawat pembangunan belum mampu membentuk postur kekuatan boleh atur gerak kerana bukti kebolehpercayaan, integrasi persenjataan, latihan dan kelangsungan operasi masih belum lengkap.

Bagi pemerhati antarabangsa, petunjuk utama ialah keupayaan beberapa kerangka pesawat menghasilkan data saling melengkapi dan sorti konsisten kerana jumlah prototaip semata-mata tidak membuktikan kematangan program tanpa pembetulan reka bentuk, piawaian pengeluaran stabil dan konfigurasi operasi yang mampu disokong.

Enjin F110 Mengekalkan Momentum, TF35000 Menentukan Kedaulatan KAAN

General Electric F110 menyediakan laluan pendorongan tersedia bagi prototaip dan pengeluaran awal KAAN, membolehkan ujian penerbangan serta penghantaran diteruskan sementara Türkiye membangunkan enjin tempatan berkuasa tinggi untuk menyokong konfigurasi pesawat pejuang generasi kelima pada masa hadapan.

Kira-kira 40 pesawat pengeluaran pertama dilaporkan mungkin menggunakan F110, mewujudkan armada peralihan besar yang tahap kesiapannya bergantung kepada akses berterusan terhadap enjin buatan asing, alat ganti, sokongan teknikal dan kelulusan berkaitan naik taraf atau pemindahan kepada negara ketiga.

Susunan itu mengurangkan risiko jadual jangka pendek kerana TAI dilaporkan memiliki enjin mencukupi bagi kempen prototaip, tetapi mewujudkan kebergantungan jangka panjang pada komponen yang menentukan jarak operasi, penjanaan sorti, penyelenggaraan dan kebolehlaksanaan politik eksport KAAN.

TEI-TF35000 yang dibangunkan Tusaş Engine Industries bersama TRMOTOR di bawah pengawasan Presidensi Industri Pertahanan menyasarkan tujahan 35,000 paun atau kira-kira 156 kilonewton, berbanding sekitar 29,000 paun bagi F110-GE-129 yang digunakan pada pesawat KAAN awal.

Matlamat reka bentuknya merangkumi tujahan tinggi, penggunaan bahan api lebih rendah, ketahanan, aloi super tahan suhu tinggi, salutan termaju dan teknologi penyejukan bagi menyokong jarak operasi, potensi penerbangan supercruise, integrasi ciri halimunan dan operasi tempur berintensiti tinggi.

TEI memperkenalkan reka bentuk serta data awal enjin itu pada Mei 2025 selepas perjanjian pembangunan enjin tempatan dimeterai pada 2018 dan perkongsian rasmi TEI-TRMOTOR diwujudkan pada 2021, memperlihatkan perjalanan institusi panjang sebelum terhasilnya enjin berkelayakan penerbangan.

Pengurus Besar TEI, Profesor Mahmut Faruk Akşit, mengumumkan bahawa TF35000 memasuki fasa Penilaian Reka Bentuk Kritikal pada Februari 2026, namun tiada ujian penghidupan pertama atau prototaip enjin sedia terbang dilaporkan secara terbuka sehingga pertengahan 2026.

Ujian darat dan pengujian awal enjin disasarkan sepanjang 2026, manakala integrasinya ke dalam KAAN dirancang sekitar 2032 bagi pesawat Blok 30 atau Blok 40, mewujudkan jurang beberapa tahun antara penghantaran pesawat dengan ketersediaan sistem pendorongan berdaulat.

Sebuah lagi enjin turbofan tujahan tinggi dikenali sebagai Güçhan dilaporkan menyasarkan sekitar 42,000 paun, dengan enam prototaip sudah dihasilkan dan ujian kelayakan dirancang pada 2026, namun hubungannya dengan program TF35000 masih belum dijelaskan kepada umum.

Kesudahannya, kejayaan enjin tempatan akan menentukan sama ada KAAN mampu memperoleh kebebasan penyelenggaraan, naik taraf dan eksport, sementara kemajuan P1 menggunakan F110 menunjukkan jadual generasi kelima Türkiye masih bergantung kepada strategi pendorongan dua peringkat yang terdedah kepada risiko geopolitik.

Cita-Cita Pengeluaran Menguji Rantaian Bekalan, Logistik dan Sasaran 2028 Türkiye

Pengeluaran bersiri dan penghantaran awal kepada Tentera Udara Türkiye disasarkan sekitar 2028, suatu jadual mencabar kerana pengembangan lingkungan penerbangan, integrasi sistem misi, pematangan proses pembuatan dan perancangan sokongan perlu dipercepat ketika prototaip baharu masih menjalani ujian.

Penerbangan sulung P1 sebelum ini dijangka antara April hingga Jun 2026 sebelum kekangan rantaian bekalan dan pembuatan menyebabkan kelewatan, menjadikan pencapaian ujian teksi pada Julai sebagai bukti kemajuan berterusan serta amaran bahawa tempo industri masih terdedah kepada gangguan.

Kemajuan ujian teksi tidak menghapuskan tekanan jadual kerana pesawat pejuang pengeluaran memerlukan lebih daripada kerangka yang boleh diterbangkan, termasuk mutu pemasangan konsisten, perisian disahkan, avionik boleh dipercayai, enjin tersedia, dokumentasi penyelenggaraan dan sistem sokongan terlatih.

Pembinaan prototaip secara serentak bertujuan mendapatkan semula masa dengan menjalankan ujian dan pembuatan seiring, namun penemuan daripada ujian penerbangan boleh menjejaskan pesawat yang sedang dipasang, sekali gus meningkatkan kepentingan kawalan konfigurasi, disiplin kejuruteraan dan kecekapan rangkaian pembekal.

Jejak logistik akan menjadi lebih rumit sepanjang tempoh peralihan kerana pesawat awal berkuasa F110 dan varian kemudian dilengkapi TF35000 mungkin memerlukan sokongan enjin, alat ganti, perkakas, latihan serta laluan naik taraf berbeza tanpa strategi keseragaman dan penukaran armada.

Pegawai Türkiye menegaskan jadual pembangunan enjin tempatan tidak akan menangguhkan pengeluaran bersiri atau penghantaran kerana F110 tersedia bagi pesawat awal, namun keyakinan itu bergantung kepada kelancaran bekalan serta kejayaan integrasi sepanjang peningkatan kadar pengeluaran.

Kontrak pengeluaran awal dilaporkan sudah dirujuk sebagai petunjuk bahawa KAAN bergerak melangkaui peringkat demonstrator, namun tiada nilai kontrak, komposisi kelompok pengeluaran atau jadual penghantaran terperinci disahkan untuk menilai kekuatan kewangan dan kapasiti pembuatan di sebalik sasaran 2028.

Dari sudut pemodenan ketenteraan, penghantaran awal membolehkan juruterbang, juruteknik dan organisasi membina pengalaman sebelum enjin tempatan tersedia, tetapi penerimaan pesawat peralihan turut mewujudkan keputusan naik taraf yang perlu mengimbangi kesiagaan, kos, keseragaman armada dan autonomi strategik.

Bagi TUSAŞ, ukuran industri paling penting ialah keupayaan menghasilkan kerangka pesawat secara konsisten ketika reka bentuk terus berkembang kerana pemendekan jadual kehilangan nilai strategik sekiranya kecacatan mutu, beban pengubahsuaian atau kekurangan bekalan menurunkan tahap ketersediaan selepas penghantaran.

Pergerakan P1 di landasan perlu dilihat sebagai satu mata rantai dalam sistem pengeluaran lebih besar, apabila pesawat ujian, inventori enjin, tenaga pakar, pembekal komponen dan infrastruktur penyelenggaraan bersama-sama menentukan sama ada jadual diumumkan mampu diterjemahkan kepada keupayaan tempur sebenar.

Perjanjian Indonesia Mengubah Kemajuan KAAN kepada Isyarat Strategik Indo-Pasifik

Tempahan atau perjanjian Indonesia yang dilaporkan melibatkan 48 pesawat KAAN berserta perbincangan kerjasama industri memberikan kesan antarabangsa kepada kemajuan P1 kerana keupayaan masa hadapan Jakarta, penyertaan tempatan dan jangkaan penghantaran kini berkait dengan prestasi pembangunan serta pengeluaran Türkiye.

Bagi Indonesia, KAAN berpotensi memperluas perkongsian pesawat tempur dan memperkukuh autonomi strategik melalui pilihan generasi kelima Türkiye, namun nilai kepelbagaian itu bergantung kepada kejayaan ujian penerbangan, kelulusan eksport, kejelasan konfigurasi dan rangkaian sokongan jarak jauh yang mampan.

Peralihan sistem pendorongan amat penting kepada perancangan eksport kerana pesawat berkuasa F110 mungkin masih tertakluk kepada kelulusan asing, manakala integrasi TF35000 menjanjikan kebebasan lebih luas kepada Türkiye dalam penjualan, penyelenggaraan dan naik taraf, tetapi hanya disasarkan beberapa tahun selepas penghantaran awal.

Kerjasama industri hanya mampu mengukuhkan perkongsian pertahanan apabila teknologi, tanggungjawab pembuatan dan piawaian kawalan mutu mencapai tahap kematangan mencukupi, menjadikan pulangan strategik Indonesia bergantung kepada keupayaan program menukar konsep penyertaan kepada aturan pengeluaran serta sokongan operasi yang boleh dilaksanakan.

Reka bentuk KAAN sebagai pesawat penguasaan udara berenjin kembar dan berorientasikan ciri halimunan membawa simbol perubahan imbangan kuasa di Indo-Pasifik, namun simbolisme perlu dibezakan daripada keupayaan kerana tiada data penerbangan P1 mengesahkan prestasi, kematangan sistem misi atau kesiagaan pengeluaran berskala besar.

Minat antarabangsa lain yang dilaporkan boleh memperluas asas ekonomi serta jangkauan diplomatik program, tetapi pertambahan pelanggan juga akan meningkatkan tekanan terhadap bekalan enjin, kapasiti pembuatan, saluran latihan, inventori alat ganti dan penjadualan penghantaran ketika Türkiye mempercepat pengeluaran domestik.

Dari perspektif Ankara, kejayaan eksport akan membantu meletakkan Türkiye sebagai pembekal aeroangkasa bertaraf tinggi dan memperluas pengaruh strategiknya melalui penyelenggaraan, naik taraf serta hubungan industri jangka panjang, manakala kegagalan boleh melambatkan pelanggan dan menjejaskan keyakinan terhadap ekosistem pesawat tempur baharu.

Dari sudut postur kekuatan, KAAN hanya memberikan kesan apabila pelanggan mampu melahirkan kru terlatih, mengekalkan pesawat pada tahap siap misi dan mengintegrasikannya dengan struktur pemerintahan nasional, menjadikan logistik serta keupayaan penyerapan institusi sama penting dengan halimunan, tujahan dan sensor.

P1 setakat ini lebih berfungsi sebagai isyarat strategik berbanding bukti keupayaan lengkap kerana ujian teksinya memperlihatkan kesungguhan industri dan momentum berterusan, sedangkan ketiadaan penerbangan sulung, enjin tempatan matang serta data operasi mengehadkan dakwaan mengenai perubahan medan tempur.

Sekiranya P1 dan P2 terbang dalam tempoh disasarkan, prototaip mencatat tempo ujian konsisten dan pengeluaran bermula tanpa kerja semula besar, KAAN berpotensi mengubah persaingan pesawat tempur global, namun sebarang penyimpangan akan meningkatkan penelitian terhadap kredibiliti jadual serta keyakinan pasaran eksport.