(DEFENCE SECURITY ASIA) — Rakaman terbaharu pesawat pejuang JF-17 Thunder Block III Azerbaijan ketika menyertai latihan bersama Emiriah Arab Bersatu (UAE) kembali menarik perhatian terhadap pemodenan tentera udara negara itu, ketika Baku membina keupayaan yang melangkaui sekadar penggantian pesawat lama.

Disiarkan sekitar 17 Oktober 2026, rakaman itu memaparkan persiapan kokpit, pergerakan di landasan, pelepasan, penerbangan dan pendaratan, namun tahap kesiagaan tempur, persenjataan tersedia serta kemampuan mengekalkan kadar penerbangan operasi masih belum dapat dipastikan berdasarkan maklumat awam.

Perkembangan terkini itu membabitkan penyertaan dalam latihan penerbangan taktikal Azerbaijan–UAE, Falcons Meet 2026, yang dijadual berlangsung sehingga sekitar 20 Oktober, sekali gus menempatkan pesawat baharu berkenaan dalam persekitaran latihan multinasional.

Pesawat bernombor siri 24-504 turut kelihatan, menambah senarai pesawat yang dikenal pasti secara terbuka selepas 24-501 dan 24-502, walaupun kemunculan nombor siri berbeza tidak membuktikan jumlah pesawat yang serentak berada dalam keadaan boleh operasi.

Bagi Azerbaijan, kepentingan strategiknya terletak pada penggabungan radar moden, persenjataan udara jarak lebih jauh dan keupayaan serangan tepat dalam angkatan yang selama ini bergantung pada pesawat rekaan Soviet, sekali gus berpotensi mengubah kaedah pengesanan ancaman serta penyelarasan rondaan pertahanan.

Perluasan program yang dilaporkan kepada 40 pesawat menerusi perjanjian bernilai kira-kira US$4.6 bilion menyediakan asas pemodenan lebih menyeluruh, tetapi jumlah ditempah, jumlah diserahkan dan jumlah yang benar-benar boleh dikerahkan perlu dibezakan ketika menilai kesan ketenteraannya.

Prestasi program itu turut menjadi ukuran terhadap cita-cita eksport pertahanan Pakistan kerana kejayaan latihan peralihan, sokongan penyelenggaraan dan integrasi senjata akan menunjukkan kemampuan pesawat tersebut menyokong armada luar negara selepas fasa penyerahan awal.

Penglibatan industri China memperluas dimensi geopolitik perolehan itu dengan menghubungkan Azerbaijan kepada pesawat pembangunan bersama China–Pakistan dan kemungkinan penggunaan persenjataan China, manakala minat terhadap kelengkapan Türkiye membuka laluan integrasi tambahan yang tahap kematangannya masih belum jelas.

Prob pengisian minyak di udara jenis tetap serta tangki bahan api luaran yang pernah diperhatikan menonjolkan kepentingan ketahanan penerbangan, tetapi kedua-duanya tidak membuktikan kewujudan keupayaan pengisian minyak di udara atau kemampuan melaksanakan rondaan jauh secara berterusan.

Pembangunan sokongan logistik di Pangkalan Udara Nasosnaya justeru sama pentingnya dengan pesawat itu sendiri kerana tempat perlindungan, tenaga teknikal, alat ganti dan proses penyelenggaraan menentukan sama ada armada mampu mengekalkan kesiagaan atau sekadar melaksanakan penerbangan secara berkala.

Lambang Jaguar yang dikenal pasti memberikan identiti kepada unit berkenaan, namun penandaan skuadron dan kemunculan dalam latihan belum memadai untuk menentukan kelayakan pelaksanaan misi, kesiapan peperangan elektronik atau ketersediaan persenjataan yang sudah diintegrasikan.

Penilaian DSA ialah rakaman terbaharu mengukuhkan petunjuk bahawa Azerbaijan semakin beralih kepada pengoperasian rutin JF-17, tetapi kesannya terhadap keseimbangan serantau bergantung pada pembentukan kekuatan operasi, integrasi rangkaian dan sokongan berterusan, bukan spesifikasi atau pengumuman perolehan semata-mata.

(BACA): JF-17 Block III Azerbaijan Ubah Imbangan Kuasa Udara Caucasus Selatan

Rakaman Latihan Tunjuk Kemajuan, Kesiagaan Tempur Masih Belum Jelas

Urutan persiapan kokpit, pergerakan darat, penerbangan dan pendaratan dalam video terbaharu menunjukkan beberapa komponen kitaran operasi, tetapi rakaman yang disunting tidak mendedahkan tempoh penyelenggaraan antara penerbangan, kekerapan misi atau jumlah pesawat yang menunggu pembaikan.

Penggunaan payung brek ketika mendarat menunjukkan konfigurasi pemulihan pesawat berkenaan, namun tidak menentukan keperluan panjang landasan bagi berat, keadaan cuaca atau situasi kecemasan berbeza yang mempengaruhi pilihan pangkalan dan penyebaran pesawat.

Rakaman Julai sebelum ini dilaporkan menunjukkan pesawat membawa tiga tangki bahan api luaran tanpa persenjataan yang kelihatan, tetapi konfigurasi itu tidak menjelaskan sama ada penerbangan membabitkan latihan peralihan juruterbang, navigasi, penyesuaian atau persediaan misi lebih kompleks.

Tangki luaran menambah bekalan bahan api, namun turut meningkatkan berat dan seretan aerodinamik, menyebabkan perancang perlu mengimbangi ketahanan penerbangan dengan prestasi pesawat serta ruang gantungan untuk senjata atau kelengkapan tambahan.

Penyertaan dalam latihan bersama membuka peluang menyelaraskan prosedur dengan tentera udara asing, tetapi maklumat tersedia tidak memperincikan senario misi, pesawat lawan, penggunaan senjata atau kaedah pertukaran data bagi menilai tahap kesalingoperasian yang dicapai.

Perbezaan itu penting kerana penerbangan dalam ruang udara bersama belum menyamai operasi tempur bersepadu, yang memerlukan komunikasi serasi, prosedur pengenalpastian dipersetujui dan penyelarasan keputusan taktikal untuk membolehkan pertukaran maklumat serta sokongan serangan dalam persekitaran yang dipertikaikan.

Anggaran antara lima hingga sembilan pesawat berada di Azerbaijan menjelang pertengahan 2026 menunjukkan pembentukan armada masih berlangsung, manakala angka itu tidak menggambarkan jumlah kru berkelayakan atau pesawat yang tersedia untuk menerima penugasan segera.

Sasaran mencapai keupayaan operasi penuh sekitar 2027 perlu dilihat sebagai jangkaan program kerana integrasi senjata, latihan peralihan dan penyiapan infrastruktur boleh bergerak pada kadar berbeza, sekali gus mengehadkan jenis misi yang boleh diarahkan pemerintah.

Penyerahan pesawat latihan dua tempat duduk JF-17B yang dilaporkan setara piawaian Block II boleh membantu latihan peralihan, namun perbezaan avionik dengan Block III menjadikan simulator dan latihan khusus penting untuk menguasai sistem misi lebih baharu.

Bagi perancang ketenteraan yang menilai Caucasus Selatan, persoalan utamanya ialah kepantasan Azerbaijan menukar aktiviti penerbangan yang dipaparkan kepada keupayaan misi berulang, disokong tenaga terlatih dan penyelenggaraan mencukupi sepanjang tempoh operasi berpanjangan.

(BACA): JF-17 Block III Dengan Radar AESA dan PL-15E Lonjak Azerbaijan Sebagai Kuasa Udara Baharu Caucasus Selatan

Radar AESA dan PL-15E Berpotensi Ubah Corak Pertempuran Udara

Radar tatasusunan imbasan elektronik aktif (AESA) KLJ-7A pada JF-17 Block III membawa perubahan ketara berbanding radar imbasan mekanikal MiG-29 lama Azerbaijan, dengan potensi meningkatkan pengurusan sasaran serta fleksibiliti misi pertahanan udara dan serangan permukaan.

Jarak pengesanan sekitar 170 kilometer yang dilaporkan perlu dianggap sebagai anggaran bersyarat kerana ciri sasaran, ketinggian, sudut kedudukan dan gangguan elektronik mempengaruhi prestasi, manakala pengesanan semata-mata belum menjamin mutu penjejakan yang diperlukan untuk melancarkan peluru berpandu.

Keupayaan radar menjejak pelbagai sasaran dan menyokong beberapa serangan berpotensi memperluas pilihan juruterbang, tetapi angka sasaran yang disebut secara terbuka tidak membuktikan prestasi sebenar ketika menghadapi pengacauan elektronik, olah gerak agresif atau penugasan udara dan permukaan serentak.

Keserasian dengan peluru berpandu luar jarak penglihatan PL-15E berpotensi memperluas pilihan pemintasan Azerbaijan, namun jarak kira-kira 145 kilometer yang dinyatakan ialah angka maksimum dilaporkan, bukannya jaminan jarak pemintasan terhadap sasaran yang berwaspada dan melakukan olah gerak.

Keberkesanan tempur bergantung pada keseluruhan rantaian pengesanan, pengenalpastian, penjejakan dan sokongan panduan peluru berpandu, menyebabkan senjata jarak jauh tidak dapat dengan sendirinya mengatasi kelemahan kesedaran situasi atau penyelarasan antara pesawat pejuang dengan organisasi pemerintahan sokongan.

Peluru berpandu inframerah pengimejan PL-10E dan sistem pembidik pada helmet melengkapkan keupayaan tempur jarak dekat dengan membolehkan pembidikan di luar paksi hadapan pesawat, tetapi rakaman berkenaan tidak membuktikan pemasangan, kelulusan penggunaan atau ketersediaannya dalam operasi Azerbaijan.

Sistem peperangan elektronik dipertingkat berpotensi meningkatkan kebolehmandirian melalui amaran ancaman dan tindakan balas, namun konfigurasi serta keberkesanannya pada pesawat Azerbaijan belum diperincikan, menyebabkan dakwaan ketahanan terhadap radar atau peluru berpandu tertentu masih terlalu awal.

Laporan mengenai sistem carian dan penjejakan inframerah (IRST) juga belum disahkan secukupnya dalam maklumat tersedia, justeru keupayaan pengesanan pasif itu tidak wajar dianggap sudah dipasang dan diintegrasikan sepenuhnya dalam armada Azerbaijan.

Berbanding pesawat pejuang lebih berat, saiz antena radar JF-17 yang lebih kecil boleh mengehadkan pengesanan secara kendiri dan meningkatkan kepentingan sokongan pengawasan luar, tetapi sumber amaran udara atau maklumat darat yang diintegrasikan dengan pesawat Azerbaijan belum dikenal pasti.

Perubahan keupayaan itu berpotensi membawa kesan ketenteraan yang bermakna, namun kelebihan sebenar bergantung pada gabungan sensor moden, senjata serasi, tindakan balas berkesan, pengenalpastian sasaran dan maklumat sokongan yang boleh dipercayai dalam ruang udara serantau yang dipertikaikan.

(BACA): JF-17 Thunder Block III Ke-50 Cetus Gelombang Baharu: Lonjakan Pengeluaran PAC Kamra Ubah Persamaan Kuasa Udara Asia Selatan

Sokongan Logistik Nasosnaya Tentukan Kesiagaan Tempur JF-17

Pangkalan Udara Nasosnaya, berhampiran Baku dan Sumqayit, dilaporkan menjadi pusat pengoperasian awal JF-17 Azerbaijan, dengan peningkatan infrastruktur dan pembinaan tempat perlindungan baharu menyediakan asas bagi operasi pesawat pejuang moden secara berterusan.

Tempat perlindungan pesawat membantu penjagaan dan penyelenggaraan, namun kewujudannya sahaja tidak membuktikan tahap pengukuhan struktur, aturan penyebaran pesawat atau ketahanan terhadap serangan kerana aspek berkenaan tidak diperincikan dalam maklumat program yang tersedia.

Pakej bernilai kira-kira US$4.6 bilion itu dilaporkan merangkumi latihan, simulator, persenjataan, logistik, infrastruktur dan sokongan jangka panjang, justeru membahagikan keseluruhan nilainya dengan 40 pesawat tidak memberikan gambaran tepat tentang harga sebuah pesawat pejuang.

Begitu juga, anggaran harga pesawat antara US$25 juta hingga US$30 juta yang sering disebut tidak menggambarkan keseluruhan kos membentuk armada operasi, termasuk stok persenjataan, sokongan teknikal, kapasiti latihan dan infrastruktur bagi mengekalkan pengerahan berulang.

Latihan peralihan juruterbang hanyalah sebahagian daripada keperluan itu kerana pasukan penyelenggaraan turut perlu menguasai avionik, kawalan penerbangan, enjin dan sistem persenjataan, manakala bekalan komponen gantian mesti cukup pantas untuk mengelakkan masalah teknikal menjejaskan semakin banyak pesawat.

Penggunaan keluarga enjin RD-93 asal Rusia turut membataskan makna kepelbagaian pembekal kerana perolehan pesawat pembangunan bersama China–Pakistan tidak secara automatik menghapuskan kebergantungan terhadap industri Rusia, sementara varian enjin sebenar pesawat Azerbaijan masih belum jelas berdasarkan maklumat tersedia.

Keadaan itu mewujudkan struktur sokongan berlapis apabila integrasi pesawat, penyelenggaraan avionik dan keperluan enjin mungkin melibatkan saluran industri berbeza, sekali gus memperluas akses kepada kepakaran tetapi meningkatkan tuntutan penyelarasan bagi menyelesaikan kerosakan dan mengekalkan pesawat dalam keadaan boleh operasi.

Reka bentuk enjin tunggal menjadikan kebolehpercayaan satu-satunya enjin lebih kritikal, namun tidak dengan sendirinya membuktikan kelemahan keselamatan atau kesiagaan kerana kedua-duanya bergantung pada keadaan enjin, mutu penyelenggaraan, amalan operasi dan keberkesanan sokongan tentera udara pengguna.

Nilai operasi armada yang semakin berkembang justeru bergantung pada bekalan enjin gantian, kapasiti pembaikan dan ketersediaan komponen, sama penting dengan kadar penyerahan kerana pesawat yang menunggu alat ganti kritikal tidak dapat menyumbang kepada rondaan walaupun memiliki sensor dan persenjataan moden.

Bagi Baku, ukuran sebenar pembentukan kekuatan ialah kemampuan mengekalkan kru berkelayakan dan pesawat boleh operasi untuk misi berturutan, sekali gus menterjemahkan perbelanjaan perolehan kepada pertahanan udara yang boleh diandalkan, bukannya menjadikan jumlah tempahan sebagai ukuran segera kekuatan tempur.

Pakistan, China dan Türkiye Bentuk Pilihan Persenjataan Azerbaijan

Perolehan Azerbaijan memperkukuh hubungan pertahanannya dengan Pakistan, manakala pembangunan bersama JF-17 oleh Pakistan Aeronautical Complex dan Chengdu Aircraft Industry Group dari China menghubungkan program itu kepada kerjasama industri yang melangkaui urusan penyerahan pesawat kepada Baku.

Perluasan yang dilaporkan daripada pakej awal bernilai kira-kira US$1.6 bilion untuk anggaran 16 pesawat kepada perolehan 40 pesawat mencerminkan cita-cita lebih besar, namun dokumen kontrak yang memperincikan semua syarat kewangan dan kewajipan penyerahan tidak disertakan dalam maklumat tersedia.

Sebagai pelanggan eksport JF-17 terbesar yang dilaporkan, Azerbaijan berpotensi menjadi rujukan penting kepada bakal pembeli, tetapi pengaruh komersial itu bergantung pada kesiagaan pesawat, mutu sokongan dan prestasi misi yang dibuktikan, bukan nilai perjanjian semata-mata.

Bagi China, kemungkinan penggunaan PL-15E dan PL-10E akan memperluas pengaruh ekosistem eksport persenjataannya, namun keserasian pesawat perlu dibezakan daripada pengesahan penyerahan peluru berpandu, kewujudan stok operasi dan kelulusan penggunaannya dalam misi tertentu oleh Azerbaijan.

Peranan Türkiye tertumpu pada minat yang dilaporkan terhadap kelengkapan pembidikan dan kemungkinan integrasi peluru berpandu, sekali gus memperluas pilihan Azerbaijan tetapi memerlukan kerja teknikal yang tidak boleh dianggap selesai hanya berdasarkan keakraban hubungan politik dan ketenteraan.

Maklumat tersedia menyebut tempahan 40 pod pembidikan elektro-optik ASELPOD yang boleh menyokong serangan tepat selepas diserahkan dan diintegrasikan, namun rakaman terbaharu tidak mengesahkan pemasangan pod, kelulusan operasi atau ketersediaan persenjataan berkaitan.

Kemungkinan integrasi peluru berpandu udara ke udara Gökdoğan dan Bozdoğan masih merupakan prospek pembangunan kerana pengenalan senjata tambahan memerlukan antara muka pesawat, keserasian sistem kawalan tembakan serta pengujian sebelum boleh diandalkan dalam penugasan tempur sebenar.

Pilihan persenjataan lebih luas boleh mengurangkan kebergantungan terhadap satu pembekal bagi misi tertentu, tetapi kepelbagaian itu turut menambah keperluan dokumentasi teknikal, penyelenggaraan, penyimpanan dan latihan yang mesti dikekalkan sepanjang hayat operasi setiap jenis senjata.

Dakwaan bahawa pesawat itu bebas daripada syarat eksport yang menyekat penggunaannya perlu dinilai secara berhati-hati kerana maklumat tersedia tidak memperincikan kebenaran kontrak, jaminan sokongan masa depan atau syarat politik bagi setiap komponen dan senjata asing yang digunakan.

Isyarat strategiknya ialah peluasan hubungan pertahanan Baku, tetapi kepelbagaian industri hanya dapat diterjemahkan kepada autonomi operasi jika Azerbaijan mampu menyelenggara pesawat, mengekalkan stok persenjataan dan mengurus tuntutan integrasi daripada pelbagai pembekal secara serentak.

Pembentukan Armada JF-17 Berpotensi Ubah Kuasa Udara Caucasus Selatan

Penggantian atau penambahan kepada armada MiG-29 yang semakin berusia dengan JF-17 Block III boleh meningkatkan fleksibiliti pertahanan udara Azerbaijan, tetapi skala peningkatan itu bergantung pada jumlah pesawat, kru dan senjata yang tersedia serentak, bukan spesifikasi pesawat secara berasingan.

Reka bentuk pelbagai peranan turut membuka pilihan serangan tepat selain pengawasan ruang udara dan pemintasan, namun penugasan pelbagai kategori misi kepada armada yang masih berkembang meningkatkan tuntutan latihan serta menyukarkan keseimbangan antara keperluan kesiagaan dengan ketersediaan pesawat.

Pengalaman Azerbaijan menggunakan dron dalam konflik 2020 memberikan konteks kepada minat terhadap operasi udara berangkaian, tetapi maklumat tersedia belum membuktikan integrasi operasi antara JF-17 dengan sistem tanpa pemandu, menjadikan dakwaan kewujudan struktur tempur bersepadu masih terlalu awal.

Bagaimanapun, sensor lebih berkeupayaan dan senjata tepat yang serasi boleh memperluas pilihan pemerintah, membolehkan pesawat berjuruterbang memainkan peranan lebih fleksibel apabila tuntutan pengenalpastian, pemintasan atau tindak balas segera melangkaui keupayaan unsur ketenteraan lain yang tersedia.

Bagi Armenia dan pemerhati serantau, pembentukan armada pejuang moden Azerbaijan menambah faktor baharu dalam perhitungan kuasa udara, namun maklumat tersedia tidak menyediakan perbandingan kesiagaan mencukupi untuk mengesahkan keunggulan udara Baku atau meramalkan keputusan konflik akan datang.

Penilaian serantau juga perlu mengambil kira batas operasi, termasuk keseimbangan antara muatan dengan ketahanan penerbangan pesawat ringan, kesan kelengkapan luaran dan ketersediaan sokongan pengawasan, bukannya menjadikan jarak peluru berpandu atau kelajuan maksimum sebagai ukuran tunggal keunggulan.

Prob pengisian minyak jenis tetap menunjukkan pesawat mempunyai kelengkapan untuk memanjangkan ketahanan penerbangan melalui pengisian minyak di udara, namun tiada aturan operasi pesawat tangki atau aktiviti pengisian sedemikian dikenal pasti dalam maklumat tersedia bagi armada Azerbaijan.

Begitu juga, anggaran radius tempur antara kira-kira 900 hingga melebihi 1,300 kilometer tidak menetapkan jangkauan serangan tertentu kerana profil penerbangan, kelengkapan dibawa, simpanan bahan api dan tuntutan misi mempengaruhi jarak yang boleh dicapai dengan muatan berguna.

Kemunculan dalam latihan terbaharu membawa isyarat strategik bahawa pemodenan Azerbaijan sudah diterjemahkan kepada aktiviti penerbangan, tetapi kepentingan ketenteraannya tetap bergantung pada bukti penggunaan senjata, kesiagaan berterusan dan latihan semakin kompleks seiring pertambahan pesawat.

Peralihan kepada JF-17 berpotensi mengubah kuasa udara Caucasus Selatan melalui peningkatan pengesanan, fleksibiliti tempur dan kepelbagaian hubungan pertahanan, namun penentunya ialah sistem operasi mampan yang menghubungkan pesawat, kru, persenjataan dan logistik kepada keupayaan tempur yang boleh diandalkan.