(DEFENCE SECURITY ASIA) — Dakwaan Iran menyerang Pulau Didamar milik Oman menumpukan perhatian kepada prasarana pesisir yang menyokong pelayaran di Selat Hormuz kerana sebarang gangguan liputan radar atau perhubungan radio boleh memanjangkan tempoh menunggu kapal tangki untuk melintas selat yang penting itu.

Seorang pegawai Tentera Laut Kor Pengawal Revolusi Islam (IRGC) yang enggan dikenali berkata pada 9 November bahawa alat bantuan pelayaran di laluan selatan telah dimusnahkan dan tiada kapal yang dianggap Tehran tidak berizin melintas pada malam sebelumnya, sekali gus mengaitkan dakwaan kerosakan itu dengan kawalan laluan di luar pesisir Oman.

Rakaman yang kelihatan menunjukkan kepulan asap dan imej satelit Sentinel-2 yang memperlihatkan kesan menyerupai bekas terbakar berhampiran peralatan radar serta radio pulau itu selaras dengan kemungkinan berlaku kebakaran, namun punca, sistem yang terjejas dan status operasinya masih belum diketahui.

Rumah api memberi kru anjungan kapal rujukan visual, radar pesisir membantu menjejak pergerakan kapal dan radio membolehkan penyelarasan trafik, justeru kerosakan pada mana-mana sistem itu akan menimbulkan masalah yang berbeza bagi kapal yang menggunakan laluan selatan.

Didamar, juga dikenali sebagai Pulau Little Quoin, terletak di luar pesisir Semenanjung Musandam, Oman, berhampiran laluan selatan, dengan keupayaan memantau dan menyelaras pergerakan kapal penting kepada Muscat ketika Tehran mendesak kapal menggunakan laluan utara.

Bagi pembeli tenaga dunia, pengurangan sementara jumlah kapal tangki yang sanggup belayar boleh memberi kesan walaupun laluan itu masih terbuka, kerana kelewatan di Selat Hormuz menyebabkan kapal menunggu lebih lama untuk membawa minyak mentah dan gas asli cecair dari Teluk.

Presiden Amerika Syarikat (AS), Donald Trump, menyifatkan perang itu sebagai “pada hakikatnya sudah berakhir dari sudut ketenteraan” sambil mengekalkan sekatan tentera laut AS, menunjukkan Washington boleh menangguhkan serangan berskala lebih besar sambil terus menekan Tehran melalui penempatan aset maritimnya.

Laporan mengenai serangan AS di Pulau Qeshm dan kejadian di Didamar memperlihatkan dua bentuk tekanan di selat yang sama, apabila satu membabitkan kedudukan tentera Iran manakala satu lagi berpotensi menjejaskan prasarana pesisir yang menyokong pelayaran kapal dagang.

Dakwaan Iran yang mengaitkan laluan selatan dengan pengiring Tentera Laut AS masih belum disahkan, namun mempunyai kesan terhadap Oman kerana ia menggambarkan perkhidmatan trafik di bawah kendalian Muscat sebagai sebahagian daripada usaha Washington untuk mengekalkan akses ke laluan itu.

Tehran menggambarkan ketiadaan kapal yang dianggapnya tidak berizin sepanjang satu malam sebagai bukti kejayaan menyekat laluan, sedangkan kapal mungkin menangguhkan pelayaran kerana bimbang akan periuk api laut, terlepas jadual pengiring atau memilih untuk menunggu atas pertimbangan komersial.

Usaha diplomatik Qatar memberi Washington dan Tehran saluran untuk meredakan ketegangan, manakala Oman berdepan tekanan lebih segera kerana kejadian di wilayahnya boleh mendesak Muscat menjelaskan tahap keselamatan laluan selatan dan cara pergerakan kapal dipantau.

Bagi perancang tentera laut dan syarikat perkapalan, persoalannya ialah sama ada gangguan perkhidmatan di Didamar berlarutan sehingga kapal mengubah jadual pelayaran, sesuatu yang perlu dinilai berdasarkan status peralatan, tempoh yang sesuai untuk melintas dan rekod pergerakan beberapa hari.

(BACA) [VIDEO] “Malam Gelap” Radar Amerika: Kempen Iran Musnahkan Sistem Pertahanan Peluru Berpandu AS Di Teluk Selepas Serangan Maut Di Jordan

Petunjuk daripada Imej Satelit dan Rakaman Didamar

Imej bertarikh 8 November menunjukkan kesan menyerupai bekas terbakar berhampiran kawasan yang dikenal pasti menempatkan peralatan komunikasi dan radar Didamar, memberi petunjuk lokasi untuk menilai kemungkinan kerosakan sementara status operasi setiap pemasangan masih perlu disiasat.

Rakaman kepulan asap memberi petunjuk tambahan kerana ia merakam kejadian yang kelihatan seperti kebakaran, namun padanan dengan imej satelit masih belum menentukan bila sebarang gangguan peralatan bermula atau sistem mana yang mungkin gagal terlebih dahulu.

Kedudukan peralatan yang berhampiran rumah api menyukarkan penilaian kerosakan kerana kesan terbakar di sisi tiang boleh menjejaskan antena, kabel atau bekalan kuasa, sementara lampu pandu arah berdekatan mungkin masih berfungsi untuk kapal yang melintas.

Hentaman terus pada pemasangan radar boleh menghilangkan liputan setempat, manakala gangguan kuasa atau kerosakan sambungan boleh menghasilkan kesan serupa pada peralatan yang kelihatan utuh, dan perbezaan itu menentukan sama ada perkakasan perlu diganti atau dibaiki di lokasi.

Jika cahaya daripada rumah api berkuasa suria itu masih kelihatan, penyiasat boleh mengesahkan alat bantu pelayaran visual tersebut terus berfungsi, manakala liputan radar dan perhubungan radio perlu dinilai secara berasingan untuk menentukan kesannya terhadap pergerakan kapal.

Kemungkinan penggunaan peluru berpandu, dron atau kaedah serangan lain masih belum dapat dipastikan kerana kepulan asap dan kesan terbakar sahaja tidak cukup untuk mengenal pasti senjata, asalnya atau sama ada letupan berpunca daripada serangan yang disengajakan.

Iran menggunakan istilah “sistem bantuan pelayaran musuh” untuk menggambarkan kemusnahan yang didakwanya sebagai tindakan terhadap kemudahan yang menyokong kapal pihak lawan, namun istilah itu tidak mengenal pasti peralatan berkenaan dan bukti yang tersedia belum menunjukkan tapak itu khusus untuk kegunaan tentera.

Seorang pegawai pengawal pantai Oman dilaporkan mengakui berlaku letupan, dan penilaian teknikal diperlukan untuk membezakan kerosakan fizikal daripada gangguan operasi serta menentukan sama ada stesen berdekatan boleh mengambil alih liputan bagi kapal yang sedang melintas.

Rekod transit boleh digunakan untuk menguji dakwaan mengenai pergerakan kapal semalaman, namun data Sistem Pengenalan Automatik (AIS) hanya merekod kapal yang isyaratnya dikesan, dan ketiadaan rekod masih perlu dikaitkan dengan keputusan pelayaran tertentu sebelum boleh disandarkan pada kejadian di Didamar.

Bukti yang ada menyokong kemungkinan berlaku kejadian berhampiran prasarana pelayaran, manakala penentuan pihak yang bertanggungjawab, tempoh sebarang gangguan dan sama ada kapal tangki berhenti melintas memerlukan bukti berasingan mengenai kejadian, keadaan peralatan dan pergerakan kapal.

Bagaimana Gangguan Radar atau Radio Boleh Menjejaskan Kapal Tangki

Rumah api Didamar yang dibina pada 1914 memberi kru anjungan rujukan visual tetap dengan jarak nominal 23 batu nautika, manakala radar dan radio pesisir membantu mengesan kapal serta menyelaras pergerakannya berhampiran laluan selatan.

Skim Pemisahan Trafik Pertubuhan Maritim Antarabangsa (IMO) mengatur pergerakan kapal mengikut lorong yang ditetapkan, sementara perkhidmatan pesisir di pintu masuk selatan membantu petugas memantau trafik, menyampaikan amaran dan memaklumkan kapal mengenai perubahan di laluan itu.

Gangguan radar paling ketara sekiranya penderia lain hanya mampu menggantikan sebahagian liputan yang hilang, menyebabkan petugas di darat lebih bergantung pada laporan kapal dan mempunyai masa yang lebih singkat untuk menyelaras pergerakan yang berpotensi bertembung.

Kegagalan radio pula boleh melambatkan penyampaian rancangan haluan, amaran dan arahan transit, terutama jika mesej terpaksa disalurkan melalui kapal atau stesen pesisir lain ketika tempoh yang sesuai untuk melintas sudah terhad.

Radar kapal membantu kru kapal tangki mengesan trafik berdekatan dan peralatan navigasi membolehkan mereka mengetahui kedudukan sendiri, namun petugas di darat yang menyelaras beberapa kapal mempunyai gambaran trafik lebih menyeluruh daripada yang tersedia di anjungan sebuah kapal.

Siaran AIS membantu mengenal pasti kapal dan kedudukannya, namun amaran Tehran mengenai kapal yang mematikan sistem penjejakan menunjukkan mengapa jumlah kapal yang dikesan melalui isyarat tersebut perlu dibezakan daripada jumlah sebenar kapal yang melintas.

Jika liputan pesisir tidak lagi boleh diharap, pelepasan kapal secara berperingkat dan jarak antara kapal yang lebih luas boleh meringankan tugas kru anjungan serta komander pengiring, tetapi langkah itu memanjangkan transit dan mengurangkan jumlah kapal yang boleh melintas dalam tempoh tertentu.

Keupayaan stesen pesisir lain mengambil alih tugas bergantung pada liputannya di laluan masuk dan keupayaannya berhubung dengan kapal terbabit, menyebabkan sesetengah kawasan masih boleh dipantau sementara kawasan lain terpaksa bergantung pada laporan kapal.

Kapal peronda boleh menyalurkan komunikasi atau menyediakan liputan radar bergerak buat sementara waktu, namun tempoh penugasannya bergantung pada daya tahan operasi dan ketersediaan kru ganti, sekali gus memindahkan sebahagian tugas pengurusan trafik dari stesen pesisir Oman kepada kapal yang tersedia.

Rumah api yang terus berfungsi masih tidak menghapuskan ancaman periuk api laut, dron, peluru berpandu dan bot kecil, justeru manfaat memulihkan perkhidmatan pesisir bergantung pada sama ada tahap ancaman keseluruhan membolehkan kapal dagang menggunakan laluan selatan.

Pertembungan Kepentingan Iran dan Oman

Keutamaan Tehran terhadap laluan utara memberi Tentera Laut Kor Pengawal Revolusi Islam (IRGC) sebab untuk menggugat keyakinan terhadap laluan selatan, kerana pilihan di bawah kendalian Oman mengehadkan pengaruh Iran untuk mendesak kapal menggunakan laluan pilihannya.

Berbeza daripada serangan terhadap sebuah kapal tangki, gangguan pada peralatan pesisir boleh menjejaskan beberapa pelayaran serentak kerana pengendali perlu menilai risiko di laut serta kebolehpercayaan perkhidmatan kawalan trafik sebelum memutuskan sama ada kapal boleh meneruskan perjalanan.

Dakwaan Iran bahawa ia menghentikan “penyeludupan minyak” mencerminkan pendirian politik Tehran terhadap laluan itu, manakala penilaian terhadap dakwaan berkenaan memerlukan bukti mengenai kapal terbabit, jenis muatan dan keadaan ketika setiap kapal melintas di perairan luar pesisir Oman.

Pengumuman Tentera Laut IRGC bahawa pelayaran terhenti semalaman boleh menambah kos sekiranya pemilik kapal menangguhkan perjalanan untuk menilai ancaman, kerana kru dan pasukan pengiring mungkin terpaksa menunggu lebih lama walaupun tahap kerosakan masih belum diketahui.

Kepentingan Oman berbeza daripada matlamat Iran untuk menguatkuasakan laluan pilihannya kerana Muscat mengendalikan prasarana pelayaran kapal dagang, dan keyakinan terhadap perkhidmatan itu membantu Oman terus mengurus trafik di perairan yang menjadi rebutan pengaruh ketenteraan.

Dakwaan bahawa tentera AS menggunakan kemudahan itu menambah tekanan terhadap Oman, sedangkan maklumat trafik yang membantu kapal dagang berpengiring turut tersedia kepada pengguna lain, dan bukti tambahan diperlukan untuk menunjukkan kemudahan itu menyediakan sokongan khusus kepada tentera AS.

Kedudukan Pulau Qeshm dan Didamar memberi kedua-duanya peranan operasi berbeza, dengan serangan AS dilaporkan menyasarkan kedudukan tentera di pulau Iran itu, manakala insiden yang didakwa berlaku di Didamar menimbulkan persoalan mengenai perkhidmatan pelayaran berhampiran laluan kapal dagang Oman.

Jika Tehran berjaya menimbulkan tanggapan bahawa laluan selatan lebih berisiko, kapal mungkin terus berlabuh sebelum akur dengan tuntutan menggunakan laluan utara kerana pengendali masih perlu menimbang amaran Iran, dakwaan mengenai periuk api laut dan ketersediaan perlindungan tentera laut.

Laporan terdahulu mengenai tekanan terhadap pelabuhan Oman memberi Muscat sebab untuk menilai gangguan pelayaran di luar pesisir bersama risiko terhadap kemudahan lain, terutama jika kerja pembaikan memerlukan perjalanan berulang oleh petugas awam berhampiran laluan perkapalan yang dipertikaikan.

Kesan strategiknya bergantung pada pihak yang mampu memberikan maklumat dipercayai serta aturan pelayaran yang boleh dilaksanakan kepada pengendali kapal dagang, kerana kelewatan berulang di laluan selatan boleh mengukuhkan kedudukan tawar-menawar Tehran tanpa semestinya memberikan Iran kawalan jangka panjang terhadap pelayaran dagang.

Kos Mengekalkan Sekatan Tentera Laut AS

Ikrar Donald Trump untuk memastikan angkatan AS “bersiap siaga untuk bertindak” mengiringi keputusan menangguhkan serangan baharu sambil mengekalkan tekanan di laut, menjadikan Washington terus bergantung pada kapal dan pesawat yang memerlukan bekalan semula, penyelenggaraan serta penggiliran kru.

Sekatan dan operasi pengiring menuntut penggunaan aset yang berbeza di perairan sama kerana pemantauan serta pemintasan kapal berkaitan Iran memerlukan liputan berterusan, manakala pengiring kapal dagang perlu menumpukan perlindungan pada laluan dan waktu pelayaran tertentu.

Komander pengiring boleh menggunakan penderia kapal dan menambah anggota yang bertugas memantau keadaan jika maklumat dari pesisir terjejas, namun kapal yang ditugaskan menyalurkan maklumat trafik atau memantau laluan masuk akan mempunyai kurang masa untuk menjalankan rondaan lain.

Ancaman periuk api laut menyukarkan pembahagian aset kerana pemeriksaan laluan memerlukan keupayaan berbeza daripada tugas menghalang bot kecil atau mengesan ancaman udara, sekali gus boleh melambatkan perjalanan walaupun kumpulan kapal menerima perlindungan rapi.

Dakwaan mengenai serangan Iran terhadap kapal dan laporan serangan AS di Qeshm menunjukkan mengapa perancang tentera masih perlu bersedia menghadapi insiden setempat yang boleh mengurangkan jumlah aset yang tersedia untuk tugas pengiring atau mengubah kawasan yang memerlukan perlindungan, walaupun serangan besar ditangguhkan.

Mengekalkan kehadiran tentera laut sepanjang beberapa tempoh transit memerlukan bahan api, alat ganti dan masa rehat kru, manakala penambahan kapal pengiring bagi menampung gangguan perkhidmatan pesisir akan menambah beban angkatan yang sedang menguatkuasakan sekatan.

Cabaran logistik Oman di Didamar lebih kecil tetapi penting kerana akses bot menentukan seberapa pantas juruteknik dapat memeriksa peralatan, membawa komponen ganti ke darat dan memulihkan perkhidmatan jika pemantauan jarak jauh mengesan kerosakan pada pemasangan terdedah itu.

Kedudukan Iran yang lebih hampir dengan pintu masuk utara boleh memudahkan rondaan berulang, tetapi usaha menjadikan kelebihan jarak itu sebagai kawalan yang konsisten masih bergantung pada pengawasan yang boleh diharap dan keupayaan mengekalkan tekanan ketika kapal mengubah jadual.

Pengantaraan Qatar memberi ruang kepada Washington untuk menangguhkan serangan baharu, namun pengendali kapal dagang masih perlu merancang perjalanan dengan mengambil kira sekatan AS dan batasan yang dikenakan Iran, kerana kedua-duanya boleh menentukan sama ada dan bila kapal dapat melintas.

Pembahagian tugas antara penguatkuasaan sekatan, pengawasan laluan dan pengiring kapal dagang menjadi petunjuk penting kepada kedudukan angkatan AS kerana penugasan itu memperlihatkan sejauh mana Washington sanggup memperuntukkan kapasiti operasi untuk melindungi pelayaran.

Menilai Kesan Insiden Didamar terhadap Perkapalan

Sebelum insiden Didamar, jumlah lintasan kapal dagang yang dapat dikesan sudah jauh di bawah julat praperang yang dilaporkan, menjadikan gangguan sedia ada sebagai garis dasar untuk menilai sama ada kerosakan pada satu pemasangan menyebabkan perubahan lanjut dan berpanjangan dalam corak pelayaran.

Penurunan berterusan jumlah lintasan di laluan selatan lebih bermakna daripada dakwaan pelayaran terhenti semalaman jika berlaku serentak dengan gangguan perkhidmatan yang diakui, sementara faktor lain seperti amaran periuk api laut, ketersediaan pengiring dan sekatan pergerakan kapal hampir tidak berubah.

Jika pelayaran disambung ketika peralatan terjejas masih gagal berfungsi, keadaan itu menunjukkan sistem gantian atau tatacara yang disemak mungkin berkesan, walaupun kadar lintasan lebih rendah boleh mencerminkan jarak antara kapal yang lebih besar, tempoh menunggu lebih panjang atau keperluan pengiring tambahan.

Bagi pembeli minyak mentah dan gas asli cecair, kesesakan kapal menjadi masalah kerana terlepas jadual pemuatan dan penghantaran menyebabkan kapal terikat lebih lama, mengurangkan kelonggaran membawa kargo berikutnya dan menjejaskan jadual pelayaran di luar kawasan menunggu berhampiran Selat Hormuz.

Pasaran tenaga boleh bertindak balas terhadap amaran sebelum rekod perkapalan menunjukkan perubahan ketara, justeru pergerakan harga mencerminkan jangkaan pasaran terhadap risiko bekalan dan belum membuktikan bahawa insiden yang dilaporkan di Didamar mengurangkan jumlah bekalan sebenar di pasaran.

Penilaian rasmi Oman boleh menjelaskan perkhidmatan yang terganggu dan sama ada liputan sudah dipulihkan, sekali gus membantu pemilik kapal membezakan risiko akibat kelemahan penyelarasan trafik daripada ancaman berterusan periuk api laut, peluru berpandu dan dron di sepanjang laluan.

Bukti bahawa pemasangan pesisir berulang kali menjadi sasaran akan lebih mempengaruhi perancangan angkatan serantau berbanding satu gangguan singkat, kerana Oman dan negara Teluk lain perlu mempertimbangkan cara mengekalkan pengawasan maritim serta penyelarasan trafik ketika perkhidmatan kerap terganggu.

Tehran mengaitkan pelonggaran sekatan pelayaran dengan pengurangan sekatan ekonomi serta penamatan sekatan tentera laut AS, manakala keputusan Washington untuk mengekalkan sekatan itu memperlihatkan bagaimana kedua-dua pihak menggunakan penempatan angkatan bagi menyokong kedudukan masing-masing dalam rundingan.

Walaupun pendirian kedua-dua pihak berubah dalam rundingan, pemulihan perkapalan dagang masih bergantung pada akses laluan yang boleh dijangka, keyakinan terhadap perkhidmatan trafik dan risiko serangan yang boleh diterima, kerana ketiga-tiganya menentukan kesediaan pemilik kapal mengerahkan kapal serta kru.

Kepentingan Didamar akan diukur melalui keupayaan Oman memastikan laluan selatan terus boleh digunakan dan kapal tangki kembali belayar mengikut jadual yang tetap, kerana akses berterusan akan mengehadkan pengaruh yang boleh diraih Iran dengan mengancam sistem yang menyokong pelayaran.