Indonesia Mulakan Pembinaan Kapal Selam Scorpène Evolved, Ubah Keseimbangan Kuasa Bawah Laut Indo-Pasifik dan Dominasi Maritim ASEAN

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Indonesia bakal memulakan pemotongan keluli pertama bagi program kapal selam Scorpène Evolved bulan ini di limbungan PT PAL di Surabaya, sekali gus mengubah landskap industri pertahanan maritim Asia Tenggara menerusi pembangunan peperangan bawah laut berimpak strategik tinggi.

Pencapaian itu menandakan peralihan operasi daripada kebergantungan terhadap pembelian luar kepada keupayaan pembuatan kapal selam tempatan, sekali gus meletakkan Indonesia sebagai negara ASEAN pertama membina kapal selam konvensional canggih secara domestik melalui pemindahan teknologi penuh.

Inisiatif Scorpène Republik Indonesia turut memperkukuhkan postur pencegahan maritim Jakarta sambil mempercepatkan persaingan strategik Indo-Pasifik melibatkan strategi anti-akses, dominasi bawah laut, pencegahan strategik serta projeksi kuasa tentera laut merentasi laluan perkapalan yang semakin dipertikaikan.

Indonesia memilih Naval Group dan PT PAL pada Mac 2024 bagi membekalkan dua kapal selam Scorpène Evolved Full Lithium-Ion Battery menerusi kontrak bernilai antara USD2.1 bilion hingga USD2.16 bilion bersamaan kira-kira RM7.98 bilion hingga RM8.2 bilion.

Program itu mula berkuat kuasa secara rasmi pada 23 Julai 2025 selepas pemeteraian kontrak pada 28 Mac 2024, sekali gus memulakan kerjasama industri berasaskan pembinaan kapal selam tempatan, integrasi sistem kombat serta pembangunan tenaga kerja nasional.

Inisiatif tersebut secara strategik mengangkat Indonesia menyertai “Kelab Scorpène” bersama Brazil, Chile, India dan Malaysia sambil menjadi negara Asia Tenggara pertama menghasilkan kapal selam domestik menggunakan seni bina pendorongan bateri lithium-ion moden.

Berbeza dengan program timbal balas konvensional yang hanya menumpukan pemasangan komponen, program Indonesia memindahkan metodologi reka bentuk, kepakaran pembinaan badan kapal, integrasi sistem, penyelenggaraan kitar hayat dan pengurusan pengeluaran secara langsung kepada industri pertahanan negara.

Program itu muncul ketika pemodenan tentera laut Indo-Pasifik semakin pesat, apabila kuasa maritim serantau mula mengutamakan platform bawah laut berdaya tahan yang mampu menggugat operasi tentera laut musuh di kawasan strategik Laut China Selatan dan Pasifik Barat.

Kedudukan geografi Indonesia yang merangkumi Selat Melaka, Selat Sunda dan Selat Lombok meningkatkan kepentingan geopolitik armada kapal selam tempatan yang mampu melaksanakan pengawasan bawah laut berterusan serta operasi penafian kawasan maritim.

Konfigurasi lithium-ion yang digunakan pada Scorpène Evolved meningkatkan ketahanan operasi bawah air, tahap penyamaran akustik serta respons operasi berbanding kapal selam diesel-elektrik terdahulu yang masih bergantung kepada bateri asid plumbum tradisional dan operasi snorkeling intensif.

Pencapaian pemotongan keluli PT PAL turut menandakan Program Penguasaan Teknologi Kapal Selam Nasional Indonesia telah memasuki fasa pelaksanaan kritikal bagi mencapai keupayaan reka bentuk serta eksport kapal selam tempatan antara tahun 2042 hingga 2050.

Perkembangan tersebut mengubah persaingan industri pertahanan laut serantau menerusi kemunculan ekosistem pembinaan kapal selam Asia Tenggara yang berpotensi mempengaruhi dinamik perolehan, rangkaian penyelenggaraan serta keseimbangan kuasa bawah laut Indo-Pasifik dalam jangka panjang.

Seni Bina Pendorongan Lithium-Ion Ubah Dinamik Peperangan Bawah Laut Serantau

Varian Scorpène Evolved mewakili evolusi teknologi utama dalam kategori kapal selam serangan diesel-elektrik menerusi penggantian bateri asid plumbum tradisional kepada konfigurasi penuh lithium-ion yang dioptimumkan untuk operasi bawah laut berpanjangan.

Berbeza dengan kapal selam konvensional yang memerlukan tempoh snorkeling panjang untuk mengecas semula bateri, seni bina lithium-ion membolehkan tempoh pendedahan lebih singkat sekali gus mengurangkan risiko dikesan pesawat rondaan maritim dan helikopter anti-kapal selam.

Ketiadaan modul Air Independent Propulsion dalam konfigurasi Scorpène Evolved mencerminkan penilaian Naval Group bahawa ketumpatan tenaga lithium-ion moden mampu menawarkan daya tahan operasi setanding dengan kerumitan mekanikal yang jauh lebih rendah.

Kelajuan bawah air melebihi 20 knot meningkatkan keupayaan manuver taktikal ketika operasi maritim berisiko tinggi, membolehkan kapal selam melaksanakan penempatan semula pantas atau tindakan mengelak semasa operasi anti-kapal selam di kawasan perairan sempit.

Ketahanan operasi sehingga 80 hari termasuk kira-kira 78 hari berada di bawah permukaan air memperluaskan kemampuan Indonesia mengekalkan kehadiran bawah laut berterusan tanpa memerlukan infrastruktur logistik hadapan yang mudah terdedah kepada ancaman musuh.

Jarak operasi melebihi 8,000 batu nautika membolehkan penugasan berterusan merentasi laluan strategik Indo-Pasifik sambil memperkukuhkan keupayaan Indonesia memantau titik sempit maritim serta meningkatkan kesedaran domain maritim dan pencegahan strategik.

Sistem pengurusan kombat bersepadu SUBTICS menyediakan pemprosesan taktikal, integrasi sensor, penjejakan sasaran serta kawalan senjata yang diperlukan dalam persekitaran peperangan bawah laut berasaskan rangkaian dan spektrum elektronik kompleks.

Seni bina sonar dipertingkatkan yang menggabungkan planar array dan pemprosesan isyarat canggih meningkatkan sensitiviti pengesanan akustik sambil memperbaiki keupayaan pengelasan sasaran terhadap kapal selam halimunan dan sistem bawah laut tanpa pemandu moden.

Scorpène Evolved turut menggunakan teknologi pengurangan bunyi akustik yang diadaptasi daripada program kapal selam peluru berpandu balistik Perancis bagi mengurangkan tandatangan bunyi serta meningkatkan kebolehselamatan terhadap rangkaian anti-kapal selam moden Indo-Pasifik.

Keupayaan membawa sehingga 18 torpedo berat dan peluru berpandu anti-kapal termasuk F21 serta SM39 Exocet memberikan Indonesia kapasiti penafian laut yang kredibel terhadap aset tentera laut bernilai tinggi dalam kawasan operasi dipertikaikan.

Keserasian masa hadapan dengan sistem peluru berpandu SM40 generasi baharu turut memastikan fleksibiliti pemodenan jangka panjang agar armada kapal selam Indonesia kekal relevan terhadap ancaman maritim dan sistem pertahanan udara bersepadu moden.

PT PAL Muncul Hab Strategik Pembinaan Kapal Selam Asia Tenggara

Pencapaian pemotongan keluli itu mengangkat PT PAL daripada limbungan serantau biasa kepada pusat pengeluaran kapal selam Indo-Pasifik yang berpotensi mempengaruhi trajektori pemodenan tentera laut ASEAN dan integrasi industri pertahanan maritim serantau.

Pengalaman terdahulu Indonesia mengendalikan program kapal selam Type 209 menyediakan asas kompetensi industri, namun program Scorpène memperluaskan kepakaran tempatan kepada disiplin pengeluaran jauh lebih kompleks melibatkan integrasi sistem kombat serta pengurusan tenaga lithium-ion.

Aktiviti pra-pengeluaran yang bermula sekitar Mei 2026 memberi tumpuan kepada pemodenan infrastruktur, persediaan tenaga kerja, sistem pengeluaran digital serta penentukuran proses pembuatan bagi operasi pembinaan kapal selam berketepatan tinggi.

Kelayakan pemotongan keluli yang berjaya disempurnakan pada 12 Disember 2025 membuktikan kesiapsiagaan PT PAL melaksanakan piawaian pembinaan badan tekanan bagi platform kombat bawah laut yang beroperasi melebihi kedalaman 300 meter.

Rangka kerja pemindahan teknologi Naval Group merangkumi latihan intensif jurutera di Perancis termasuk program teknikal di Cherbourg bagi membolehkan kakitangan Indonesia menyerap metodologi pembinaan kapal selam secara langsung daripada pasukan industri berpengalaman.

Model kerjasama industri itu turut melibatkan pelbagai syarikat tempatan selain PT PAL sekali gus memperluaskan penyertaan domestik dalam pembangunan rantaian bekalan, pembuatan komponen serta ekosistem penyelenggaraan kapal selam jangka panjang.

Program Indonesia secara strategik mengutamakan daya tahan industri berdaulat dengan mengurangkan pergantungan terhadap penyedia penyelenggaraan luar negara, akses alat ganti serta sokongan kitar hayat yang terdedah kepada tekanan geopolitik dan sekatan eksport.

Kapasiti PT PAL untuk membina atau menyelenggara sehingga empat kapal selam Scorpène secara serentak membuka peluang masa hadapan bagi perkhidmatan baik pulih dan penyelenggaraan serantau kepada pengendali kapal selam Asia Tenggara lain.

Pembinaan kapal selam kedua dijangka bermula pada tahun 2027 melalui struktur pembinaan selari dengan sela pengeluaran kira-kira setahun sekali gus mempercepatkan pembelajaran industri dan meningkatkan kesinambungan tenaga kerja serta kecekapan pengeluaran.

Unjuran semasa menunjukkan ujian laut kapal selam pertama akan berlangsung antara tahun 2030 hingga 2032 sebelum diserahkan pada 2032 manakala kapal selam kedua dijangka diterima sekitar tahun 2033 selepas ujian laut berasingan.

Pegawai program turut memaklumkan bahawa garis masa itu berpotensi dipercepatkan sekiranya pelaksanaan industri berjalan lancar, menandakan PT PAL dan Naval Group sedang membangunkan kecekapan pengeluaran berskala untuk tempahan tambahan pada masa depan.

Strategi Maritim Indonesia Melangkaui Doktrin Pertahanan Pesisir

Pemodenan industri kapal selam Indonesia mencerminkan peralihan strategik lebih luas daripada postur pertahanan maritim tradisional kepada doktrin penafian laut yang lebih fleksibel berasaskan ketahanan bawah laut dan projeksi kuasa serantau.

Tentera Nasional Indonesia Angkatan Laut semakin memerlukan platform bawah laut berdaya tahan yang mampu beroperasi merentasi geografi kepulauan Indonesia terutama ketika persaingan strategik Indo-Pasifik dan Laut China Selatan semakin meningkat.

Pasukan kapal selam memberikan Indonesia kelebihan pencegahan tidak simetri dengan mewujudkan ketidakpastian operasi kepada armada lebih besar sekali gus menyukarkan perancangan maritim musuh melalui ancaman pemintasan bawah laut tersembunyi.

Ketahanan operasi bawah air Scorpène Evolved memperkukuhkan kemampuan Indonesia melaksanakan pengumpulan risikan, pengawasan strategik serta operasi pemintasan maritim secara berterusan tanpa corak operasi yang mudah diramal pihak lawan.

Kedudukan geografi Indonesia mempunyai kepentingan strategik unik kerana formasi tentera laut yang bergerak antara Lautan Hindi dan Lautan Pasifik lazimnya perlu melalui koridor maritim dan laluan sempit di bawah pengaruh Jakarta.

Armada kapal selam yang disokong industri tempatan mengurangkan pergantungan operasi terhadap pembekal luar semasa krisis sekali gus memperkukuhkan autonomi strategik Indonesia dalam persekitaran keselamatan Indo-Pasifik yang semakin berpolarisasi.

Program itu turut mengukuhkan aspirasi Jakarta untuk tampil sebagai kuasa serantau bebas yang mampu mengimbangi kerjasama pertahanan dengan pelbagai kuasa dunia tanpa bergantung secara berlebihan kepada mana-mana blok geopolitik tertentu.

Trend pemodenan tentera laut melibatkan China, India, Australia dan Jepun meningkatkan permintaan terhadap platform peperangan bawah laut berdaya tahan yang mampu mencabar operasi kawalan laut dalam persekitaran maritim semakin sesak.

Program Scorpène Indonesia membawa implikasi melangkaui pemodenan armada kerana keupayaan pembinaan kapal selam tempatan meningkatkan kredibiliti nasional, prestij industri pertahanan serta pengaruh rundingan keselamatan serantau pada masa hadapan.

Inisiatif kapal selam itu juga selari dengan Program Penguasaan Teknologi Kapal Selam Nasional Indonesia yang mensasarkan keupayaan penuh reka bentuk, pembinaan dan eksport kapal selam tempatan antara tahun 2042 hingga 2050.

Sekiranya berjaya direalisasikan, Indonesia berpotensi muncul sebagai kuasa industri peperangan bawah laut strategik yang mampu membentuk semula corak perolehan tentera laut Asia Tenggara serta kerjasama industri pertahanan maritim serantau.

Persaingan Tentera Laut Indo-Pasifik Semakin Tertumpu Kepada Dominasi Bawah Laut

Program Scorpène Evolved Indonesia muncul ketika persaingan maritim Indo-Pasifik semakin mengutamakan kebolehselamatan halimunan, keupayaan serangan tersebar serta ketahanan peperangan bawah laut berbanding struktur armada permukaan tradisional.

Kapal selam kekal sebagai aset ketenteraan konvensional paling mengganggu kestabilan strategik kerana profil operasinya yang tersembunyi mampu memberi tekanan psikologi dan taktikal besar terhadap komander tentera laut musuh.

Pengenalan teknologi kapal selam lithium-ion di Asia Tenggara berpotensi mempercepatkan permintaan serantau terhadap kapal selam konvensional moden yang memiliki ketahanan bawah air lebih lama serta kadar pendedahan operasi lebih rendah.

Peningkatan kehadiran tentera laut China di Laut China Selatan dan Pasifik Barat mempercepatkan pelaburan serantau dalam keupayaan anti-akses dan penafian kawasan bagi menggugat projeksi kuasa maritim oleh armada tentera laut lebih besar.

Peningkatan keupayaan kapal selam Indonesia secara langsung menambah kerumitan terhadap sebarang kontingensi maritim melibatkan laluan komunikasi laut terutama di kawasan kepulauan sempit yang kritikal kepada perdagangan dan transit ketenteraan.

Profil halimunan serta ketahanan operasi Scorpène Evolved meningkatkan keupayaan Indonesia menyumbang kepada rangkaian perkongsian risikan maritim melibatkan pemantauan aktiviti kapal selam, pergerakan armada serta infrastruktur strategik maritim serantau.

Dimensi industri program tersebut turut memperhebat persaingan antara syarikat pertahanan global yang sedang berebut kedudukan jangka panjang dalam pasaran pemodenan tentera laut Asia Tenggara terutama sektor pembinaan kapal selam moden.

Kerjasama Perancis dan Indonesia turut memperluaskan pengaruh industri pertahanan Eropah di Indo-Pasifik selaras dengan strategi lebih besar kuasa Eropah untuk mengekalkan kepentingan keselamatan dalam persekitaran maritim Asia yang semakin dipertikaikan.

Program Indonesia juga berpotensi mempengaruhi kerjasama industri pertahanan ASEAN pada masa depan dengan membuktikan bahawa platform tentera laut kompleks mampu dihasilkan secara tempatan menerusi pemindahan teknologi berterusan.

Rundingan berterusan berkaitan tambahan kapal selam Scorpène Evolved menunjukkan Jakarta mungkin merancang struktur armada bawah laut lebih besar bagi menyokong operasi maritim pelbagai teater secara berterusan merentasi kepulauan Indonesia.

Pencapaian pemotongan keluli Julai 2026 itu jauh melangkaui sekadar majlis industri biasa kerana ia menandakan kemasukan Asia Tenggara ke dalam persaingan bawah laut berteknologi tinggi yang bakal membentuk kestabilan strategik Indo-Pasifik masa hadapan.

Kedaulatan Ekonomi dan Limpahan Industri Pertahanan Perkukuh Trajektori Strategik Indonesia

Program Scorpène Republik Indonesia dijangka mewujudkan kira-kira 2,250 peluang pekerjaan mahir melibatkan pengeluaran langsung, sokongan kejuruteraan, integrasi sistem dan sektor penyelenggaraan kapal selam sekali gus memperkukuhkan kapasiti industri pertahanan tempatan.

Limpahan industri daripada pembinaan kapal selam melangkaui sektor pembinaan kapal ketenteraan kerana program kapal selam moden memerlukan kompetensi nasional dalam bidang metalurgi, elektronik ketepatan tinggi dan pengurusan tenaga lithium-ion.

Keputusan Indonesia melaksanakan pembinaan kapal selam di Surabaya secara tempatan mengalihkan sebahagian besar perbelanjaan pertahanan kembali kepada infrastruktur industri domestik berbanding membiarkan manfaat ekonomi tertumpu kepada pembekal luar negara.

Nilai program antara USD2.1 bilion hingga USD2.16 bilion bersamaan RM7.98 bilion hingga RM8.2 bilion menjadikannya antara pelaburan pemindahan teknologi industri pertahanan paling signifikan di Asia Tenggara dalam beberapa tahun kebelakangan ini.

Keperluan penyelenggaraan dan baik pulih jangka panjang program itu turut mewujudkan kitaran permintaan industri berterusan yang menyokong pembekal tempatan, institusi kejuruteraan maritim dan syarikat teknologi pertahanan khusus selama beberapa dekad.

Pengembangan industri kapal selam Indonesia turut memperkukuhkan daya tahan ekonomi nasional kerana keupayaan penyelenggaraan berdaulat mampu mengurangkan pendedahan terhadap gangguan geopolitik, sekatan eksport dan kerentanan rantaian bekalan global.

Penglibatan pelbagai syarikat tempatan selain PT PAL menunjukkan objektif lebih luas Jakarta untuk membangunkan ekosistem industri pertahanan nasional yang saling berkait dan bukannya tertumpu kepada kontraktor utama milik kerajaan semata-mata.

Aspirasi Indonesia mencapai keupayaan eksport kapal selam tempatan antara tahun 2042 hingga 2050 berpotensi meningkatkan pengaruh geopolitiknya dengan mengubah negara itu daripada pengimport pertahanan kepada pembekal platform peperangan maritim maju.

Program Scorpène Evolved turut berpotensi merangsang pelaburan lebih besar dalam industri aeroangkasa, kejuruteraan sistem kombat, elektronik tentera laut, pemantauan maritim berasaskan kecerdasan buatan dan sektor pembuatan pertahanan generasi baharu.

Kerjasama industri antara Perancis dan Indonesia dalam pengeluaran kapal selam membuka laluan strategik kepada kerjasama masa depan melibatkan sensor bawah laut, teknologi anti-kapal selam dan komunikasi tentera laut berkeselamatan tinggi Indo-Pasifik.

Program tersebut akhirnya memperkukuhkan kedaulatan industri pertahanan Indonesia dengan menyelaraskan objektif pemodenan ketenteraan bersama transformasi ekonomi jangka panjang demi memastikan keupayaan pencegahan maritim yang mampan dalam persekitaran Indo-Pasifik semakin mencabar.