Indonesia Arah Percepat Pembinaan Kapal Selam Scorpene, Siap Tiga Tahun Lebih Awal

Dalam satu perkembangan besar menandakan perubahan drastik dalam agenda pemodenan ketenteraan maritim Indonesia, kerajaan pimpinan Presiden Prabowo Subianto telah mengarahkan supaya pembinaan dua buah kapal selam Scorpene Evolved Full Lithium-Ion Battery (LiB) disiapkan tiga tahun lebih awal daripada jadual asal.

Projek pembinaan yang asalnya dijadualkan selama 96 bulan atau lapan tahun di limbungan milik PT PAL di Surabaya, kini diarahkan untuk disiapkan dalam tempoh yang jauh lebih singkat atas permintaan langsung Presiden Indonesia.

Pengarah Projek Scorpene di PT PAL, Laksamana Muda (Bersara) Wiranto, mendedahkan dalam wawancara eksklusif bersama Kompas bahawa arahan untuk mempercepatkan pembinaan itu telah diterima oleh pasukan pembinaan beberapa bulan lalu.

“Ini sesuatu yang sangat menarik. Beberapa bulan lalu, Presiden telah meminta pasukan, iaitu pasukan dari PT PAL dan rakan kongsi kami dari Naval Group, untuk mempercepatkan projek ini sebanyak tiga tahun,” katanya.

Menurut beliau, arahan tersebut secara serta-merta mengubah keseluruhan pelan pelaksanaan projek dan mewujudkan cabaran teknikal dan logistik yang besar kepada kedua-dua pihak terlibat.

“Permintaan ini tiba-tiba menjadi satu cabaran besar yang perlu kita tangani bersama,” tambah beliau.

Ekoran itu, PT PAL dan Naval Group sedang melaksanakan pelarasan semula jadual, menyusun semula rantaian proses, serta memperkenalkan pendekatan inovatif dalam pengeluaran dan pengintegrasian sistem untuk memastikan kapal selam tersebut dapat disiapkan lebih awal.

Keputusan mempercepatkan projek ini hadir ketika ketegangan serantau di Laut China Selatan dan Indo-Pasifik terus meningkat, menjadikan keupayaan peperangan bawah permukaan sebagai elemen penting dalam doktrin ketenteraan Indonesia.

Kontrak pembinaan dua kapal selam tersebut telah dimeterai pada 28 Mac 2024 antara Kementerian Pertahanan Indonesia dan syarikat pertahanan perkapalan terkemuka Perancis, Naval Group, dengan anggaran nilai mencecah USD1.4 bilion (RM6.6 bilion).

Kedua-dua kapal selam Scorpene varian Lithium-Ion itu akan dibina sepenuhnya di fasiliti PT PAL di Surabaya dengan bimbingan teknikal dan pemindahan teknologi dari Naval Group, menjadikan projek ini sebagai pemangkin utama kepada transformasi industri pertahanan maritim Indonesia.

Dalam kenyataan bersama, Naval Group menyatakan bahawa pemilihan varian Scorpene Evolved Full Lithium-Ion Battery oleh Indonesia merupakan satu langkah strategik yang mampu memperkukuh kedaulatan maritim negara serta memperluas keupayaan Angkatan Laut Indonesia untuk mencapai dominasi bawah permukaan di rantau ini.

Kapal selam Scorpene Evolved direka untuk pelbagai misi termasuk peperangan anti-kapal permukaan, peperangan anti-kapal selam, operasi khas, dan pengumpulan risikan, selain mempunyai kebolehan operasi dalam perairan cetek mahupun dalam laut dalam.

Salah satu kelebihan utama kapal selam ini adalah sistem pendorong bateri penuh Lithium-Ion, yang menawarkan tahap keselamatan tinggi, tahap kebisingan akustik yang sangat rendah, dan keupayaan menyelam tanpa timbul selama 12 hari berturut-turut, satu pencapaian yang signifikan dalam misi ketenteraan senyap.

Setiap kapal selam Scorpene ini mempunyai sesaran antara 1,600 hingga 2,000 tan, panjang 72 meter, kelajuan selaman maksimum 20 knot, serta kedalaman selaman melebihi 300 meter, dikendalikan oleh kru seramai 31 anggota sahaja berikutan tahap automasi sistem yang tinggi.

Kapal selam ini juga dilengkapi dengan enam tiub pelancar torpedo berkaliber 533mm, dengan kapasiti membawa sehingga 18 torpedo atau peluru berpandu berpanduan, menjadikannya antara platform bawah laut paling berkeupayaan dalam kelasnya.

Sistem peperangan utama kapal selam ini ialah SUBTICS® (Submarine Tactical Integrated Combat System), sebuah sistem pengurusan tempur canggih keluaran Naval Group yang direka untuk operasi pelbagai domain di laut cetek dan laut dalam, meliputi penderiaan sonar, ESM, imej periskop dan sistem senjata.

Wiranto turut menjelaskan bahawa projek kapal selam ini akan dimulakan dengan tahap Tingkat Komponen Dalam Negeri (TKDN) sebanyak 30 peratus, yang akan menjadi asas kepada peningkatan progresif dalam pemerkasaan industri tempatan.

“Angka ini adalah penanda aras awal dalam satu maraton panjang ke arah berdikari sepenuhnya, yang menjadi matlamat utama pemindahan teknologi ini,” katanya.

Beliau menambah bahawa sasaran jangka panjang kerajaan Indonesia adalah untuk menjadi negara pengeksport kapal selam menjelang tahun 2045, iaitu bertepatan dengan sambutan 100 tahun kemerdekaan negara.

“Kalau saya tidak silap, menjelang tahun 2045, sasaran kita ialah mampu mengeksport kapal selam,” katanya.

Jika sasaran itu tercapai, Indonesia akan menyertai kelompok elit negara-negara pembina kapal selam seperti Korea Selatan, Turkiye dan Perancis, dan menjadikan industri pertahanan maritim sebagai salah satu penyumbang utama kepada ekonomi dan keselamatan negara.

Bagi pihak Naval Group, kejayaan projek di Indonesia akan menambah rekod prestasi global mereka selepas kejayaan serupa di Brazil, India dan Malaysia, yang semuanya melibatkan pemindahan teknologi dan kerjasama jangka panjang dalam pembinaan kapal selam.

Penekanan terhadap autonomi strategik oleh kerajaan Indonesia juga sejajar dengan peningkatan bajet pertahanan tahunan negara itu, yang diramalkan meningkat dua digit setiap tahun, selaras dengan hasrat Presiden Prabowo untuk mengurangkan kebergantungan kepada pembekal asing.

Penghantaran awal dua kapal selam Scorpene ini dijangka meningkatkan kesiapsiagaan tempur bawah permukaan Tentera Nasional Indonesia–Angkatan Laut (TNI-AL) dengan signifikan, sekaligus memberi kelebihan taktikal di kawasan maritim yang semakin kompetitif.

Selain meningkatkan keupayaan pertahanan laut dalam dan kawasan persisiran, kejayaan projek ini dalam tempoh masa yang dipendekkan juga akan menjadi penanda aras kepada keupayaan sebenar Indonesia dalam pengeluaran dan pembangunan platform senjata canggih secara berdikari.