Ketegangan India–Pakistan Memuncak: NOTAM Bertindih dan Latihan Tentera Jadikan Sir Creek Titik Panas Asia Selatan

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Perairan cetek berlumpur di Sir Creek sekali lagi menjadi tumpuan ketegangan strategik yang semakin memuncak antara India dan Pakistan.

Membentang sepanjang kira-kira 96 kilometer merentasi kawasan Rann of Kutch, saluran muara sempit ini telah berkembang daripada sekadar pertikaian sempadan bersejarah kepada gelanggang baharu isyarat ketenteraan dan penentuan kuasa maritim.

Pada awal November 2025, New Delhi dan Islamabad telah mengeluarkan Notis kepada Juruterbang (NOTAM) yang bertindih, meliputi kawasan berhampiran sektor Sir Creek.

NOTAM tersebut — yang mengehadkan ruang udara dan zon maritim — dikeluarkan seiring dengan latihan tembakan hidup serentak oleh kedua-dua angkatan tentera, hanya dipisahkan beberapa puluh kilometer antara satu sama lain.

Tindakan ini mencerminkan betapa rapuhnya hubungan India–Pakistan, di mana latihan rutin sekalipun mampu mencetuskan peningkatan ketegangan yang berpotensi membawa kepada konflik.

NOTAM India, yang berkuat kuasa dari 2 hingga 5 November, merangkumi kawasan pantai barat berhampiran Gujarat, manakala NOTAM Pakistan pula meliputi kawasan pantai Sindh dalam tempoh yang sama.

Kedua-dua pengumuman itu jelas bertujuan untuk menyampaikan mesej strategik — menunjukkan kesiapsiagaan dan keupayaan menangkis ancaman di salah satu zon sempadan paling sensitif di Asia Selatan.

Leftenan Jeneral Ahmed Sharif, jurucakap Angkatan Tentera Pakistan, menuduh India merancang provokasi dengan berkata:
“India sedang merancang satu lagi operasi bendera palsu di laut dalam untuk memburukkan imej Pakistan. India boleh berbuat apa sahaja di darat, laut dan udara. Namun tindak balas Pakistan kali ini akan lebih keras. Pasukan kami bersedia sepenuhnya untuk bertindak balas secara tegas terhadap sebarang pencerobohan dari India.”

Kenyataan itu menggambarkan Pakistan sebagai pihak yang bersedia mempertahankan kedaulatannya dengan tegas.

Menteri Pertahanan India, Rajnath Singh, pula memberi amaran keras bahawa sebarang “tindakan luar batas” oleh Pakistan di Sir Creek akan dibalas secara tegas, sambil menegaskan bahawa “laluan ke Karachi adalah melalui Sir Creek.”

Pertukaran kenyataan keras ini telah menambah panas suasana retorik antara kedua-dua negara, menjadikan pertikaian sempadan yang dulunya bersifat teknikal kini sebagai pentas kebanggaan nasional dan penegasan strategik.

“Kali ini kami tidak akan menunjukkan tahap kawalan diri seperti yang kami lakukan dalam Operasi Sindoor 1.0… kali ini kami akan melakukan sesuatu yang akan memaksa Pakistan berfikir sama ada ia mahu terus berada dalam geografi ini atau tidak,” kata Panglima Tentera Darat India Jeneral Upendra Dwivedi.

Ringkasan

1.NOTAM Bertindih dan Eskalasi Ketenteraan:
India dan Pakistan telah meningkatkan ketegangan di sektor Sir Creek selepas mengeluarkan NOTAM yang bertindih serta melaksanakan latihan tembakan hidup secara serentak pada awal November 2025, menandakan fasa baharu konfrontasi maritim di rantau itu.

2.Pertikaian Bersejarah dengan Implikasi Moden:
Sir Creek sepanjang 96 kilometer yang terletak di Rann of Kutch kekal menjadi sempadan yang dipertikaikan sejak tahun 1947, dengan tuntutan bertindih yang memberi kesan langsung terhadap bidang kuasa maritim, sumber asli, dan Zon Ekonomi Eksklusif (EEZ) kedua-dua negara.

3.Latihan Disahkan dan Tahap Kesiapsiagaan:
Latihan tiga cabang tentera India, Exercise Trishul, dan latihan laut Pakistan di pesisir Sindh disahkan melalui kenyataan rasmi serta pengesanan OSINT, menunjukkan tahap kesiapsiagaan tinggi dan keupayaan deteren yang seimbang di kawasan sempadan sensitif itu.

4.Dimensi Strategik dan Geopolitik:
Kebuntuan di Sir Creek mencerminkan persaingan maritim antara India dan Pakistan yang semakin mendalam, dipengaruhi oleh strategi maritim India di barat dan kerjasama Pakistan–China di bawah CPEC yang menambah kompleksiti keselamatan Indo-Pasifik.

5.Kesan Kemanusiaan dan Alam Sekitar:
Selain aspek ketenteraan, peningkatan ketegangan telah menambah risiko kemanusiaan dan ekologi, mengganggu sumber rezeki komuniti nelayan serta mengancam ekosistem paya bakau di Rann of Kutch — sekali gus menegaskan keperluan mendesak kepada dialog dan langkah-langkah membina keyakinan maritim.

Pertikaian Sejarah Dipengaruhi Geografi dan Undang-Undang

Isu Sir Creek bermula daripada garisan sempadan era penjajahan British yang dilukis pada tahun 1914 di bawah pentadbiran Bombay Presidency.

Perjanjian itu menetapkan sempadan antara wilayah Sindh dan Kutch tetapi meninggalkan tafsiran yang kabur terhadap kedudukan sebenar saluran Sir Creek.

India menegaskan bahawa sempadan antarabangsa mengikut tebing timur sungai itu, manakala Pakistan mendakwa sempadan seharusnya berlandaskan prinsip “thalweg” atau alur tengah sungai mengikut norma antarabangsa.

Pertikaian itu menjadi lebih rumit apabila Tribunal Sempadan Barat pada tahun 1968 menyelesaikan sebahagian daripada pertikaian di Rann of Kutch tetapi gagal menentukan sempadan Sir Creek disebabkan perubahan pasang surut dan bentuk geografi yang tidak stabil.

Di bawah Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Undang-undang Laut (UNCLOS), isu penetapan sempadan ini amat penting kerana ia menentukan keluasan EEZ yang boleh dituntut oleh setiap negara.

Jika tuntutan Pakistan diterima, wilayah maritimnya akan meluas ke selatan dan memberi kesan terhadap hak sumber laut di Laut Arab.

Sebaliknya, tuntutan India mengekalkan kawalan maritimnya di sepanjang pantai Gujarat yang kaya dengan sumber tenaga.

Pertikaian yang bermula sebagai isu pentadbiran kini telah berkembang menjadi persoalan kedaulatan maritim yang mempunyai implikasi ekonomi dan keselamatan yang besar.

Insiden pada tahun 1999 apabila pesawat peronda Pakistan Breguet Atlantic ditembak jatuh oleh pesawat MiG-21 India berhampiran Sir Creek menjadi peringatan jelas betapa kecilnya margin kesilapan yang boleh mencetuskan krisis diplomatik besar.

Sejak itu, Sir Creek kekal sebagai sempadan geografi dan psikologi dalam persaingan strategik India–Pakistan.

Eskalasi Melalui Latihan: Postur Ketenteraan dan Konteks Strategik

Latihan tiga cabang tentera India, Exercise Trishul, yang dilancarkan secara rasmi pada akhir Oktober 2025, menunjukkan penekanan berterusan negara itu terhadap operasi bersepadu di bawah struktur perintah teater yang baharu.

Latihan ini menggabungkan Tentera Darat, Tentera Laut dan Tentera Udara India dalam senario bersepadu merangkumi darat, udara dan maritim di kawasan operasi barat.

Menurut laporan yang disahkan, Trishul bertujuan menguji keupayaan interoperabiliti dalam persekitaran pantai dan padang pasir — sejajar dengan keperluan peperangan hibrid moden.

Komando Barat Tentera Laut India memainkan peranan utama, disokong oleh formasi Tentera Darat Selatan dan Komando Udara Barat Daya.

Penggunaan kapal induk buatan tempatan INS Vikrant dalam operasi ini menjadi demonstrasi besar terhadap keupayaan maritim India serta kejayaan industri pertahanannya sendiri.

Pesawat pejuang MiG-29K dilihat beroperasi di Laut Arab melalui pemantauan imej satelit dan pengesanan OSINT.

Pesawat rondaan maritim P-8I Poseidon turut digunakan bagi operasi pengawasan anti-kapal selam dan pemantauan domain maritim dengan pautan data masa nyata antara aset permukaan dan udara.

Elemen-elemen ini menggambarkan doktrin operasi India berasaskan konsep “jointness” — keupayaan menghasilkan kesan taktikal serentak merentasi pelbagai domain secara bersepadu.

Pakistan pula mengumumkan latihan tembakan hidup di Laut Arab utara pada tempoh yang sama.

Tentera Laut Pakistan mengesahkan penyertaan kapal perang kelas Zulfiquar dalam latihan peluru berpandu dan tembakan meriam yang merupakan sebahagian daripada kitaran kesiapsiagaan tahunan mereka.

Ketua Tentera Laut, Laksamana Naveed Ashraf, turut melawat kawasan pantai hadapan berhampiran Sir Creek bagi meninjau tahap kesiapsiagaan dan latihan.

Dalam lawatan itu, Tentera Laut Pakistan turut menambah aset baharu berupa hovercraft untuk meningkatkan keupayaan mobiliti di kawasan cetek dan berpaya — sangat sesuai untuk operasi di sekitar Sir Creek.

Sayap penerbangan maritim Pakistan, yang menggunakan pesawat ATR-72 dan Sea King, turut melaksanakan misi rondaan dan pengawasan pantai dari Karachi.

Data OSINT turut menunjukkan peningkatan aktiviti maritim di kedua-dua belah sempadan, menandakan latihan kesiapsiagaan yang dijalankan secara serentak.

Tentera Udara Pakistan (PAF) juga meningkatkan rondaan udara di pesisir Sindh dengan menggunakan pesawat JF-17 Thunder, menunjukkan penyelarasan antara operasi udara dan laut.

Dari perspektif analitik, keserentakan latihan ketenteraan ini memperlihatkan postur deteren bersama di mana kedua-dua pihak menunjukkan kesiapsiagaan tanpa konfrontasi langsung.

Latihan sebegini berfungsi bagi dua tujuan utama — menguji keberkesanan komando dan menghantar mesej politik bahawa tiada ruang untuk kelemahan di sempadan.

Namun, kedudukan geografi yang terlalu hampir menjadikan risiko salah tafsir operasi semakin tinggi.

Keseimbangan Strategik dan Deteren Maritim di Laut Arab Utara

Kepentingan strategik Sir Creek bukan hanya berpunca daripada sejarahnya, tetapi juga kedudukannya di persimpangan keselamatan nasional, ekonomi maritim dan keseimbangan nuklear serantau.

Bagi India, penguasaan maritim di pantai baratnya penting untuk melindungi infrastruktur tenaga luar pesisir, laluan perdagangan, serta mendukung inisiatif serantau Security and Growth for All in the Region (SAGAR).

Bagi Pakistan, kawasan ini pula menjadi sebahagian daripada rangkaian pertahanan pesisirnya yang turut menyokong aliran maritim di bawah projek Koridor Ekonomi China–Pakistan (CPEC) dan pelabuhan Gwadar.

Program pemodenan Tentera Laut Pakistan yang merangkumi kapal selam kelas Hangor dan frigat Type-054A/P daripada China meningkatkan keupayaan “sea denial” serta memperkukuh kehadiran strategik Beijing di rantau itu.

India pula memperkukuh angkatan lautnya dengan INS Vikrant, kapal selam kelas Scorpène, dan kapal pemusnah buatan tempatan yang baharu, menunjukkan tekadnya mengekalkan dominasi maritim di Laut Arab.

Peningkatan keupayaan kedua-dua negara menandakan peralihan daripada deteren darat kepada persaingan maritim yang menekankan pengaruh dan kawalan akses strategik.

Hal ini membuktikan bahawa strategi maritim kini menjadi sebahagian teras keselamatan nasional di New Delhi dan Islamabad.

Dimensi Ekonomi dan Kemanusiaan di Laluan Strategik

Walaupun aspek ketenteraan menjadi tajuk utama, pertikaian Sir Creek turut memberi kesan nyata kepada ekonomi dan masyarakat tempatan.

Kawasan dasar laut di sekitar muara tersebut dipercayai mempunyai potensi sumber minyak dan gas, dan kedua-dua negara telah menjalankan tinjauan eksplorasi di kawasan bersebelahan.

Namun, ketiadaan sempadan rasmi menyukarkan pembangunan bersama serta pelaburan dua hala dalam sumber luar pesisir.

Isu yang paling menjejaskan penduduk tempatan ialah sektor perikanan.

Setiap tahun, ratusan nelayan dari kedua-dua negara ditahan selepas tersasar melintasi sempadan maritim yang tidak jelas, dipacu oleh arus laut yang kuat dan kekurangan panduan navigasi.

Penahanan ini menambah ketegangan diplomatik, walaupun kedua-dua kerajaan sesekali melaksanakan pertukaran tahanan atas dasar kemanusiaan.

Pakar alam sekitar turut memberi amaran bahawa peningkatan aktiviti ketenteraan dan latihan tembakan hidup boleh mengancam ekosistem bakau yang menjadi benteng semula jadi pantai Rann of Kutch.

Ekosistem ini bukan sahaja penting untuk kestabilan pantai tetapi juga menjadi sumber utama kehidupan kepada ribuan keluarga nelayan.

Militerisasi kawasan ini boleh menyebabkan kerosakan ekonomi dan ekologi jangka panjang yang sukar dipulihkan.

Kebuntuan Diplomatik dan Bayangan Nuklear

Saluran diplomatik antara India dan Pakistan masih berfungsi namun semakin lemah kepercayaannya.

Talian terus antara Ketua Operasi Tentera kedua-dua negara kekal aktif, tetapi tiada langkah baharu dalam memperbaharui langkah membina keyakinan maritim.

Perjanjian seperti notifikasi awal latihan ketenteraan tahun 1991 dan dialog maritim 2005 kini hampir tidak membawa kemajuan.

India berpegang bahawa isu sempadan, termasuk Sir Creek, mesti diselesaikan secara dua hala mengikut kerangka Perjanjian Simla 1972.

Pakistan pula menegaskan bahawa undang-undang maritim antarabangsa, khususnya UNCLOS, harus digunakan sebagai mekanisme timbang tara yang sah.

Perbezaan pendekatan ini telah menyebabkan rundingan terhenti sejak 2012.

Dari segi deteren strategik, kedua-dua negara kini memiliki platform nuklear berasaskan laut — India dengan kapal selam Arihant-class SSBN, manakala Pakistan dengan peluru berpandu Babur-3 yang dilancarkan dari kapal selam.

Walaupun tiada petunjuk mengenai penempatan senjata strategik di kawasan Sir Creek, kehadiran keupayaan tersebut meningkatkan sensitiviti dan risiko salah tafsir taktikal.

Kawalan diri dan disiplin operasi menjadi faktor utama mengelakkan salah perhitungan yang boleh membawa padah besar.

Koridor Sempit Risiko dan Ketahanan

Sir Creek kini bukan lagi sekadar sempadan kolonial yang dilupakan, tetapi sudah berubah menjadi fokus strategi maritim India–Pakistan.

Latihan terkini oleh kedua-dua negara merupakan demonstrasi kesiapsiagaan ketenteraan yang sah, namun jarak operasi yang terlalu dekat meningkatkan risiko pertembungan tidak sengaja.

Bagi India, kawalan terhadap perairan baratnya adalah sebahagian daripada strategi melindungi kepentingan nasional dari Laut Arab hingga ke Teluk Parsi.

Bagi Pakistan pula, kehadiran maritim yang jelas di kawasan tersebut menegaskan kedaulatan dan ketahanannya dalam menghadapi kuasa serantau yang lebih besar.

Namun, pertikaian Sir Creek yang tidak berpenghujung menjadikan setiap langkah ketenteraan berpotensi mencetuskan eskalasi.

Berhati-hati secara diplomatik, komunikasi disiplin dan kawalan profesional kekal sebagai benteng terakhir untuk mengelakkan muara sempit ini daripada menjadi pencetus krisis baharu di Asia Selatan.

Menjelang berakhirnya latihan November ini, Sir Creek sekali lagi menjadi simbol kepada hubungan India–Pakistan — di mana geografi, nasionalisme dan keseimbangan deteren berinteraksi dalam ketegangan yang tidak mampu ditanggung oleh rantau ini.

Sir Creek turut mencerminkan ketidakstabilan keselamatan Asia Selatan yang lebih luas, di mana insiden taktikal di wilayah sempit boleh berubah menjadi krisis strategik.

Gabungan sistem senjata berteknologi tinggi, rangkaian arahan automatik dan masa tindak balas yang singkat menjadikan rantau ini amat mudah terdedah kepada salah tafsir strategik.

Kedua-dua angkatan tentera kini beroperasi dalam ruang peperangan maklumat yang padat, di mana peperangan elektronik, pengawasan dan gangguan siber boleh menjejaskan persepsi situasi dan mencetuskan tindak balas yang tidak diingini.

Dalam suasana ini, ketiadaan mekanisme pengurusan krisis yang kukuh atau langkah membina keyakinan maritim meningkatkan risiko bahawa rondaan rutin sekalipun boleh disalah tafsir sebagai tindakan permusuhan.

Akhirnya, Sir Creek menjadi simbol bagaimana sempadan maritim yang tidak diselesaikan dalam era nuklear menuntut bukan sahaja deteren, tetapi juga diplomasi yang berpaksikan kebertanggungjawaban, ketelusan dan dialog teknikal — agar krisis seterusnya tidak bermula hanya kerana gema radar di paya berlumpur. — DEFENCE SECURITY ASIA