CCTV Dakwa J-16 China “Lock-On” Dan Halau Dua F-22 Amerika di Laut China Timur: Anjakan Kuasa Udara Indo-Pasifik?

(DEFENCE SECURITY ASIA) — Wilayah yang sememangnya sarat dengan ketegangan geopolitik sekali lagi menjadi tumpuan antarabangsa selepas satu dakwaan luar biasa disiarkan oleh televisyen rasmi China.

Menurut satu dokumentari yang disiarkan oleh China Central Television (CCTV) pada awal Oktober 2025, sebuah jet pejuang J-16 Tentera Udara Tentera Pembebasan Rakyat China (PLAAF) didakwa berjaya mengesan, mengunci sasaran dan menghalau dua pesawat siluman asing — yang secara meluas dipercayai sebagai jet pejuang F-22 Raptor Tentera Udara Amerika Syarikat — ketika melaksanakan rondaan di ruang udara Laut China Timur pada tahun 2024.

Sekiranya dakwaan ini benar, ia menandakan perkembangan yang belum pernah berlaku dalam keupayaan China untuk menyaingi pesawat pejuang generasi kelima Barat, sekaligus berpotensi mengubah keseimbangan kuasa udara di rantau Asia-Pasifik.

Pendedahan itu yang disiarkan dalam dokumentari bertajuk “Guardians of the East Sky” telah mencetuskan perdebatan hangat dalam kalangan pemerhati ketenteraan antarabangsa mengenai sejauh mana sistem peperangan elektronik (EW) dan rangkaian sensor bersepadu China kini telah mencapai tahap kematangan operasi dalam menghadapi pesawat tempur tercanggih dunia.

Pertembungan Tegang di Ruang Udara Laut China Timur

Dokumentari itu mengisahkan satu pertembungan udara berisiko tinggi melibatkan juruterbang PLAAF, Li Chao, yang menerbangkan pesawat J-16 dalam misi rondaan pertahanan udara rutin.

Menurut laporan tersebut, pesawat yang dikemudi Li beroperasi dalam Zon Pengenalpastian Pertahanan Udara (ADIZ) yang diisytiharkan sendiri oleh China apabila dua pesawat siluman asing dikesan menghampiri formasi mereka pada altitud tinggi.

Pesawat penceroboh itu dipercayai sebagai F-22 Raptor milik Amerika Syarikat yang berpangkalan di Pangkalan Udara Kadena, Okinawa, dan didakwa terbang secara terus ke arah formasi China dalam tindakan yang dianggap “bersifat provokatif”.

Ketika kedua-dua pihak semakin menghampiri, Li dilaporkan melaksanakan manuver berani berbentuk “barrel roll interception”, meletakkan pesawat J-16 secara terbalik hanya 10 meter di atas salah satu pesawat siluman tersebut sebelum berjaya mendapatkan kunci radar serentak terhadap kedua-dua sasaran.

Dakwaan itu menyatakan bahawa kunci radar tersebut memaksa salah satu pesawat siluman berkenaan melarikan diri dengan kelajuan supersonik, manakala satu lagi pesawat berundur beberapa saat kemudian, sekali gus menamatkan pertembungan tersebut.

Media China menggambarkan kejadian itu sebagai “kemenangan bersejarah” untuk PLAAF dan mendakwa pesawat F-22 tidak lagi muncul di kawasan tersebut selepas insiden tahun 2024 itu.

Kejayaan Sistem Pengesanan Bersepadu

Lebih penting daripada aksi udara dramatik itu ialah penekanan CCTV terhadap rangkaian pertempuran bersepadu yang didakwa menjadi faktor utama kejayaan J-16 tersebut.

Beijing mengaitkan pencapaian itu bukan dengan kekuatan radar pesawat semata-mata, tetapi kepada seni bina pengesanan pelbagai domain yang menghubungkan radar darat JY-27A, pesawat amaran awal udara KJ-500, satelit pengintipan, serta sensor radar AESA yang dipasang pada pesawat tempur, semuanya beroperasi dalam satu rangkaian data yang disepadukan.

Konsep “system-of-systems” ini menyerupai pendekatan Joint All-Domain Command and Control (JADC2) milik Amerika Syarikat — menggambarkan bahawa China kini semakin mahir dalam perang berasaskan rangkaian (networked warfare) yang sebelum ini didominasi oleh Washington.

Pertembungan yang dilaporkan itu digunakan oleh media China sebagai contoh bagaimana peperangan elektronik, gabungan radar dan sistem peluru berpandu boleh berfungsi bersama untuk menewaskan sasaran sukar dikesan seperti pesawat siluman F-22.

Walaupun tarikh dan lokasi sebenar kejadian tidak didedahkan, pemerhati ketenteraan menyatakan bahawa insiden itu bertepatan dengan peningkatan aktiviti ketenteraan Amerika Syarikat pada tahun 2024, ketika F-22 kerap digilirkan ke Kadena untuk latihan “dynamic force employment” di rantau Pasifik Barat.

Adakah F-22 Sedang Menguji Pertahanan Radar China?

Penganalisis ketenteraan China berpendapat bahawa kehadiran F-22 tersebut berkemungkinan besar merupakan misi risikan elektronik untuk menguji liputan radar dan masa tindak balas China di dalam ADIZ negara itu.

Tafsiran ini selaras dengan corak operasi Amerika Syarikat yang sering menjalankan aktiviti perisikan elektronik (ELINT) menggunakan pesawat siluman untuk menilai keupayaan radar dan sistem pertahanan udara pihak lawan bagi menambah baik pengurusan tandatangan radar mereka sendiri.

Sepanjang tahun 2023 dan 2024, pesawat PLAAF dilaporkan telah melaksanakan lebih 300 pemintasan terhadap penerbangan risikan asing, termasuk peningkatan ketara dalam aktiviti Amerika Syarikat dan Jepun di sekitar Laut China Timur, Selat Taiwan dan Laut China Selatan.

Jika laporan CCTV itu benar, ia menunjukkan bahawa Amerika Syarikat sebenarnya sedang memetakan rangkaian peperangan elektronik China, namun Beijing berjaya mengesan balas walaupun terhadap platform paling sukar dikesan milik Tentera Udara Amerika Syarikat.

Keupayaan Teknikal: Kehebatan J-16

Pesawat Shenyang J-16, walaupun bukan pesawat siluman, merupakan platform tempur generasi ke-4.5 paling canggih yang kini berkhidmat secara besar-besaran dalam PLAAF.

Ia dibangunkan daripada reka bentuk Su-30MKK buatan Rusia, namun telah dinaik taraf secara menyeluruh dengan avionik, sensor dan komputer misi buatan tempatan China, menjadikannya setanding dengan pesawat Barat seperti F-15EX atau Eurofighter Typhoon.

Antara kelebihan utama J-16 ialah radar imbasan elektronik aktif (AESA) yang mempunyai lebih daripada 2,000 modul pancaran/penerimaan, dikatakan mampu mengesan sasaran dengan keratan rentas radar (RCS) sekecil 0.03 meter persegi — hampir sama dengan tandatangan radar pesawat F-22 — pada jarak sehingga 160 kilometer.

J-16 juga dilengkapi dengan sistem pengesanan dan penjejak inframerah (IRST) serta sensor elektro-optikal yang membolehkannya mengesan sasaran secara pasif tanpa perlu mengaktifkan radar, satu kelebihan besar dalam pertempuran menentang pesawat siluman.

Elemen paling penting ialah pod peperangan elektronik yang diambil daripada varian J-16D, yang mampu menggangu radar musuh, memutuskan pautan data dan menguatkan isyarat pantulan daripada pesawat siluman.

Apabila dihubungkan dengan radar darat seperti SLC-7, SLC-12 dan JY-27A, pod ini menggunakan pemprosesan pelbagai tatasusunan untuk memperbesarkan pantulan radar sehingga puluhan ribu kali, sekali gus menjadikan pesawat siluman boleh dikesan oleh sistem radar konvensional.

Rangkaian bersepadu ini, digabungkan dengan bimbingan pertengahan daripada pesawat amaran awal KJ-500, mewujudkan rantaian serangan pelbagai lapisan daripada pengesanan hingga ke pelancaran peluru berpandu, yang berpotensi membolehkan pemintasan di luar jarak penglihatan (BVR) walaupun terhadap musuh berprofil siluman.

Peluru Berpandu PL-15: ‘Penyamarata’ Jarak Jauh China

Dalam naratif yang sama, peranan peluru berpandu udara-ke-udara PL-15 turut menjadi elemen penting kepada kejayaan yang didakwa itu.

Peluru berpandu PL-15 yang merupakan senjata BVR paling maju milik China, dilengkapi dengan pencari AESA, pautan data dua hala dan enjin bahan api pepejal dwi-denyut, menjadikannya mampu mencapai jarak melebihi 200 kilometer, mengatasi peluru berpandu AIM-120D Amraam Amerika Syarikat.

Jika benar J-16 berjaya mengunci radar terhadap dua F-22 tersebut, ia menunjukkan bahawa keseluruhan rantaian pembunuh (kill chain) daripada pengesanan hingga ke sasaran telah berfungsi dengan sempurna — satu pencapaian penting dalam integrasi peperangan elektronik berangkaian.

Walaupun F-22 terkenal dengan keupayaan supercruise, gabungan sensor dan teknologi siluman, ia masih boleh dikesan oleh radar frekuensi rendah atau sistem inframerah dari sudut tertentu.

Teknologi siluman bukanlah perisai mutlak; ia hanya mengurangkan kebolehlihatan radar, bukan menjadikan pesawat benar-benar ghaib.

Penekanan China terhadap radar anti-siluman frekuensi rendah dan algoritma gabungan data pelbagai sensor boleh membolehkan penjejakan berselang terhadap pesawat generasi kelima, dan apabila disepadukan, ia mampu memberikan kunci sasaran berkualiti untuk pelancaran senjata.

Skeptisisme Barat dan Reaksi Serantau

Jabatan Pertahanan Amerika Syarikat tidak mengeluarkan sebarang kenyataan rasmi mengenai laporan CCTV tersebut dan kekal dengan dasar tidak mengulas operasi sensitif.

Sebaliknya, pegawai Amerika menegaskan bahawa juruterbang China kerap terlibat dalam tindakan pemintasan berbahaya dan tidak profesional, merujuk kepada insiden sebelum ini melibatkan pelepasan suar panas berhampiran pesawat risikan Australia dan Kanada.

Penganalisis ketenteraan Barat secara umumnya menolak laporan CCTV itu sebagai propaganda negara, dengan alasan bahawa naratif yang tersusun dan ketiadaan bukti bebas menunjukkan ia bertujuan menaikkan moral PLA lebih daripada menyampaikan fakta sebenar.

Beberapa pakar turut menyatakan bahawa misi F-22 biasanya dijalankan dalam senyap radio sepenuhnya dan diiringi pesawat AWACS, menjadikan pertembungan sedekat itu sukar berlaku tanpa kebocoran maklumat dari pihak Amerika sendiri.

Namun, ada yang berpendapat jika insiden itu benar-benar berlaku, ia berkemungkinan merupakan ujian Amerika terhadap ambang radar China, dengan kunci radar tersebut sekadar penjejakan sementara dan bukannya penyelesaian sasaran sebenar untuk pelancaran peluru berpandu.

Walau bagaimanapun, kisah itu tersebar pantas di media sosial China seperti Weibo dan Bilibili, dengan rakyat negara itu mengangkat Li Chao sebagai wira nasional.

Di platform antarabangsa seperti X (dahulunya Twitter), pemerhati pertahanan Asia Tenggara dan Timur Tengah turut berkongsi rakaman dokumentari berkenaan sambil menyoroti kemajuan teknologi ketenteraan China dan mempertikaikan keunggulan udara Amerika di rantau Indo-Pasifik.

Dalam forum pertahanan serantau, insiden itu dianggap sebagai sebahagian daripada strategi komunikasi strategik Beijing untuk menghantar mesej bahawa pesawat siluman Amerika tidak lagi bebas beroperasi di sekitar ruang udara China.

Naratif ini mendapat perhatian khas dalam kalangan negara yang sedang menilai pembelian pesawat pejuang baharu, seperti Indonesia dan Malaysia, yang sedang menimbang antara teknologi aeroangkasa Barat dan China.

Implikasi Strategik dan Pertembungan Persepsi

Sekiranya dakwaan CCTV ini mempunyai asas kebenaran, ia menandakan lonjakan besar dalam keupayaan anti-siluman China, sekali gus mengubah strategi pertempuran udara di rantau Pasifik Barat.

Keupayaan untuk mengesan dan menghalau pesawat siluman seperti F-22 menunjukkan bahawa rangkaian Anti-Access/Area-Denial (A2/AD) China semakin menghampiri tahap kematangan operasi dan mampu mencabar dominasi udara Amerika Syarikat di sekitar Taiwan dan Laut China Timur.

Perkembangan sebegini boleh menyukarkan perancangan operasi Amerika, terutamanya dalam senario konflik melibatkan Taiwan atau Laut China Selatan, memaksa Washington mempercepatkan pembangunan program Next-Generation Air Dominance (NGAD) serta memperkukuh ketahanan sistem peperangan elektroniknya.

Ia juga boleh memberi keyakinan baharu kepada Beijing dalam rundingan keselamatan serantau, mengukuhkan naratif bahawa China kini mampu mempertahankan ruang udaranya daripada sebarang pencerobohan pesawat generasi kelima.

Waktu penyiaran dokumentari CCTV yang bertepatan dengan sambutan Hari Kebangsaan China dan kempen pengambilan rekrut PLAAF baharu menunjukkan unsur perang psikologi selain daripada mesej teknikal.

Media negara itu menggambarkan insiden tersebut sebagai lambang “keberanian dan inovasi rakyat China”, dengan J-16 dijadikan simbol kebanggaan nasional serta kebergantungan kepada teknologi tempatan.

Bagi penonton domestik, mesejnya jelas — tentera udara China kini mampu berdiri setaraf dengan kekuatan udara Amerika Syarikat.

Namun bagi pemerhati antarabangsa, dakwaan itu dianggap sebagai isyarat strategik bahawa era dominasi udara mutlak Amerika Syarikat di rantau ini semakin berakhir, atau sekurang-kurangnya sedang dicabar secara terbuka.

Perbandingan Teknikal: J-16 Berbanding F-22 Raptor

Aspek	J-16 (China)	F-22 Raptor (AS)
Generasi	Generasi Ke-4.5 Pelbagai Peranan	Generasi Ke-5 Penguasaan Udara
Sensor Utama	Radar AESA (2,000+ modul), IRST, Pod EW	Radar AN/APG-77 AESA, Gabungan Sensor
Peluru Utama	PL-15 (200+ km), PL-17 (Anti-AWACS)	AIM-120D (160 km), AIM-9X
Profil Siluman	Bukan Siluman (~10 m² RCS)	Siluman Rendah (~0.03 m² RCS)
Kelebihan Pengesanan	Sistem Anti-Siluman Berangkaian	Supercruise & Kebolehsembunyian
Bilangan Dikerahkan	Ratusan Berkhidmat	±143 Unit Sedia Tempur

Jadual ini menunjukkan bahawa walaupun F-22 masih unggul dari segi teknologi siluman dan keupayaan penerbangan, J-16 semakin menyaingi melalui integrasi peperangan elektronik dan kelebihan bilangan pesawat.

Dalam era pertempuran udara moden, penguasaan maklumat dan penyepaduan data semakin mengatasi kelebihan fizikal sesebuah platform.

Modernisasi ketenteraan China kini beralih daripada pemerolehan platform individu kepada integrasi sistem bersepadu, berdasarkan pemahaman bahawa kejayaan bergantung kepada keupayaan “melihat dahulu dan menembak dahulu” melalui rangkaian maklumat.

Propaganda atau Kemajuan Sebenar?

Secara asasnya, dakwaan bahawa J-16 berjaya mengesan dan mengunci dua F-22 menggambarkan sama ada naratif propaganda berani atau kemajuan teknologi sebenar dalam evolusi pertahanan udara China.

Walaupun tiada pengesahan bebas, butiran teknikal yang dipaparkan CCTV seiring dengan perkembangan sebenar dalam keupayaan radar dan peperangan elektronik China, memberikan sedikit kredibiliti terhadap kemungkinan teknikalnya.

Sekalipun dibesar-besarkan, naratif ini sendiri berfungsi sebagai alat penangkis strategik (strategic deterrent) yang memaksa musuh berpotensi menilai semula tahap keselamatan operasi pesawat siluman berhampiran ruang udara China.

Dalam teori pencegahan moden, persepsi seringkali sama penting dengan keupayaan sebenar, dan Beijing dilihat amat memahami seni ini.

Sama ada propaganda atau kemajuan sebenar, laporan CCTV pada Oktober 2025 itu menegaskan satu hakikat yang tidak dapat dinafikan — ketenteraan China sedang mengecilkan jurang teknologi dengan Amerika Syarikat di ruang udara Indo-Pasifik.

Pertembungan yang didakwa antara J-16 dan F-22 bukan sekadar pertempuran udara, tetapi melambangkan perebutan dominasi maklumat, keunggulan peperangan elektronik dan persepsi strategik.

Ketika kedua-dua kuasa besar ini berlumba ke arah pembangunan sistem udara generasi keenam, ruang udara di atas Laut China Timur kini bukan lagi sekadar sempadan — ia adalah ** medan pertempuran baharu bagi ketampakan, data dan penipuan elektromagnetik. — DEFENCE SECURITY ASIA