(DEFENCE SECURITY ASIA) — Oman dilaporkan sedang berbincang dengan Pakistan dan China mengenai kemungkinan memperoleh pesawat pejuang JF-17 Thunder, perkembangan yang berpotensi memperkenalkan ekosistem pesawat tempur baharu kepada angkatan udara berkelengkapan Barat yang mempertahankan wilayah berhampiran Selat Hormuz.

Bagaimanapun, belum ada pembelian disahkan, manakala jumlah pesawat, varian, harga dan jadual penghantaran belum didedahkan, sekali gus menimbulkan persoalan sama ada Muscat sekadar meninjau pilihan perolehan atau merancang perubahan lebih besar terhadap struktur armada pejuangnya.

Laporan mengenai perbincangan itu muncul sekitar lawatan Menteri Luar Oman, Sayyid Badr Albusaidi, ke Islamabad pada 13 hingga 14 Oktober 2026, yang merangkumi kerjasama pertahanan dalam agenda hubungan dua hala tanpa pengumuman komitmen memperoleh JF-17.

Timbalan Perdana Menteri merangkap Menteri Luar Pakistan, Mohammad Ishaq Dar, turut menyertai pertemuan berkenaan, namun penglibatan pemimpin kanan itu tidak dengan sendirinya membuktikan kewujudan keperluan operasi yang diluluskan atau program perolehan pesawat yang sudah dibiayai.

Bagi Tentera Udara Diraja Oman (RAFO), persoalan strategik utama ialah sama ada rangkaian pembekal tambahan mampu meningkatkan keupayaan tempur di pangkalan yang berjauhan tanpa menjejaskan kesiagaan armada sedia ada.

Oman kini mengoperasikan Eurofighter Typhoon Tranche 3A dan F-16C/D Block 50, menjadikan kemungkinan pembelian JF-17 lebih relevan sebagai pelengkap keupayaan Barat berbanding petunjuk bahawa pesawat berkenaan akan digantikan atau penjajaran geopolitik negara itu berubah secara menyeluruh.

Kawasan tanggungjawab operasinya merentasi Semenanjung Musandam, laluan masuk Selat Hormuz, Teluk Oman, Laut Arab dan Dhofar, menyebabkan ketahanan penerbangan, fleksibiliti penempatan serta ketersediaan pesawat selepas penyelenggaraan menjadi ukuran penting bagi sebarang pelaburan pejuang baharu.

Pesawat keluaran bersama China dan Pakistan boleh mempelbagaikan pilihan perolehan serta akses persenjataan, tetapi turut mewujudkan keperluan tambahan bagi latihan, dokumentasi teknikal, alat ganti dan keselamatan dalam angkatan udara yang mempunyai jumlah anggota relatif kecil.

JF-17 Block III menawarkan konfigurasi lebih maju menerusi radar tatasusunan imbasan elektronik aktif (AESA) dan peluru berpandu moden, namun belum ada pengumuman yang membolehkan keupayaan itu dianggap sebagai sebahagian daripada pakej perolehan yang dipersetujui Oman.

Bagi Pakistan, kemungkinan mendapatkan Oman sebagai pelanggan membawa kepentingan melangkaui jualan pesawat kerana ia dapat memperluas kerjasama aeroangkasa ke pasaran Teluk yang amalan operasi, hubungan industri dan sokongan jangka panjangnya banyak dibentuk oleh platform British serta Amerika Syarikat.

Bagi China pula, penyertaan itu boleh memperluas penggunaan penderia dan persenjataannya di rantau berkenaan, walaupun kaedah Oman mengasingkan sistem teknologi China daripada infrastruktur penerbangan tempur Baratnya masih belum diketahui.

Penilaian DSA ialah kepentingan perbincangan ini terletak pada usaha menguji pilihan kepelbagaian perolehan berhampiran Hormuz, dengan kesan ketenteraan sebenar bergantung pada kontrak sokongan, integrasi rangkaian dan keupayaan mengekalkan kadar penerbangan operasi secara berterusan.

(BACA) JF-17 Block III Azerbaijan Ubah Imbangan Kuasa Udara Caucasus Selatan

Rundingan JF-17 Uji Struktur Armada Pejuang Barat Oman

Tentera Udara Diraja Oman mengoperasikan kira-kira 12 Typhoon bersama armada F-16 yang jumlah aktifnya berbeza mengikut laporan, menjadikan kemasukan jenis pejuang ketiga satu keputusan besar bagi angkatan kecil yang perlu mengurus sumber secara berhemat.

Sebanyak 24 F-16 ditempah menerusi dua fasa perolehan, manakala pembelian Typhoon membentuk keupayaan tempur berprestasi tinggi yang berasingan, menyebabkan penilaian keperluan masa depan mesti membezakan jumlah pesawat dibeli daripada jumlah yang tersedia untuk latihan dan operasi.

Typhoon ditempatkan di RAFO Adam, manakala operasi F-16 dikaitkan dengan RAFO Thumrait, mewujudkan pembahagian kekuatan tempur yang memerlukan sebarang pesawat baharu mempunyai peranan misi jelas serta rancangan penempatan yang berdaya laksana.

Secara teori, armada JF-17 boleh mengambil alih sebahagian tugas pemintasan atau serangan bagi membolehkan pesawat lain ditumpukan kepada misi lebih mencabar, tetapi manfaat itu bergantung pada jumlah pesawat, kru berkelayakan dan ketersediaan senjata.

Pembelian dalam jumlah kecil berisiko memerlukan struktur sokongan tersendiri tanpa menghasilkan kekuatan operasi mencukupi untuk mengimbangi kos tetapnya, terutama apabila anggota penyelenggaraan dan kemudahan latihan kepakaran sudah menyokong beberapa armada sedia ada.

Sebaliknya, pembelian lebih besar boleh mengagihkan kos infrastruktur kepada lebih banyak pesawat, tetapi meningkatkan keperluan juruterbang, jurulatih, hangar perlindungan, penyimpanan peluru dan sokongan teknikal, sekali gus menuntut komitmen institusi yang melangkaui harga pembelian.

Maklumat yang tersedia belum menjelaskan sama ada Oman mahu menambah kapasiti tempur, menyediakan pengganti jangka panjang atau memperkukuh kedudukan tawar-menawar dengan pembekal sedia ada, sedangkan setiap matlamat memerlukan jadual penghantaran, integrasi senjata dan pelaburan sokongan yang berbeza.

Pesawat Hawk Oman turut melaksanakan latihan dan serangan ringan, namun kewujudan peranan itu tidak membuktikan keperluan penggantian kerana pesawat latihan lanjutan dan pejuang pelbagai peranan barisan hadapan mempunyai tuntutan kesiagaan serta sokongan operasi berlainan.

Justeru, penilaian struktur angkatan perlu mengukur keupayaan operasi keseluruhan armada, termasuk jumlah pesawat yang kekal tersedia ketika penyelenggaraan dan kemampuan jenis baharu memperluas liputan tanpa mengurangkan sumber untuk operasi Typhoon serta F-16.

Selagi keperluan rasmi belum diumumkan, tafsiran bahawa rundingan ini menandakan Oman meninggalkan pembekal Barat melangkaui bukti tersedia, sedangkan penelitian terhadap pakej alternatif selaras dengan pendekatan Muscat mengekalkan hubungan bersama pelbagai rakan luar.

(BACA) JF-17 Thunder Block III Ke-50 Cetus Gelombang Baharu: Lonjakan Pengeluaran PAC Kamra Ubah Persamaan Kuasa Udara Asia Selatan

Radar dan Peluru Berpandu Block III: Keupayaan Bergantung pada Integrasi

JF-17 Thunder dibangunkan bersama oleh Chengdu Aircraft Corporation dan Pakistan Aeronautical Complex, menggabungkan sistem China dengan pembuatan serta pemasangan Pakistan dalam model pengeluaran yang menjadikan penyelarasan pembekal penting kepada daya tarikan eksport dan keberkesanan sokongannya.

Block III memperkenalkan radar AESA KLJ-7A, sistem pembidikan pada helmet dan kelengkapan peperangan elektronik dipertingkat, menawarkan pakej penderia serta penglibatan sasaran lebih maju berbanding varian terdahulu, walaupun konfigurasi yang dibincangkan Oman belum diketahui.

Radar AESA menyokong penjejakan berbilang sasaran dan pengurusan pertempuran lebih fleksibel, tetapi jarak pengesanan yang diterbitkan tetap bergantung pada ciri sasaran serta keadaan operasi, sekali gus mengehadkan kegunaan angka tersebut sebagai ukuran prestasi sejagat.

Peluru berpandu luar jarak penglihatan PL-15E dikaitkan dengan Block III dan dilaporkan mempunyai jangkauan sekitar 145 kilometer, namun jarak maksimum tidak menggambarkan kebarangkalian memintas pesawat yang bermanuver, menggunakan tindak balas elektronik atau berada dalam kedudukan pemintasan yang kurang menguntungkan.

Pertempuran udara jarak jauh turut bergantung pada pengecaman sasaran, ketepatan data penjejakan dan sokongan pengawasan luar, menyebabkan nilai operasi peluru berpandu hanya dapat dimaksimumkan apabila pesawat disepadukan dalam rangkaian tempur lebih luas yang responsif serta boleh dipercayai.

Peluru berpandu jarak dekat PL-10E dan sistem pembidik pada helmet boleh memperluas peluang serangan dalam pertempuran dekat, tetapi kemahiran juruterbang, kesedaran ancaman serta baki tenaga pesawat selepas membawa tangki bahan api dan persenjataan kekal menentukan keberkesanannya.

Reka bentuk berenjin tunggal dan kerangka relatif ringan menyokong daya tarikan kos JF-17, manakala muatan luaran yang dilaporkan sekitar 3,400 hingga 3,700 kilogram memerlukan keseimbangan antara bahan api tambahan, peluru berpandu udara ke udara, peralatan pembidikan dan senjata serangan darat.

Berbanding pejuang lebih berat, ukuran paling relevan ialah kesesuaian misi kerana radar serta peluru berpandu moden masih tertakluk kepada batas muatan, ketahanan penerbangan dan keperluan sokongan bagi mengekalkan penugasan berulang merentasi wilayah yang luas.

Persenjataan serangan maritim yang dikaitkan dengan keluarga JF-17 berpotensi menyokong tanggungjawab Oman melindungi laluan laut, tetapi maklumat tersedia belum mengesahkan pilihan senjata, piawaian integrasi atau konsep penggunaannya untuk operasi di sekitar Teluk Oman.

Penilaian perolehan perlu menguji konfigurasi lengkap pesawat dan persenjataan dalam keadaan misi realistik kerana menggabungkan ciri terbaik yang dipromosikan bagi varian berbeza boleh memberikan gambaran keupayaan yang belum dipilih, disepadukan atau disahkan oleh bakal pengendalinya.

Logistik dan Sokongan Enjin Jadi Penentu Pilihan Oman

Kemasukan JF-17 akan mewujudkan satu lagi rantaian sokongan pejuang selain Typhoon dan F-16, dengan keperluan tersendiri bagi latihan teknikal, peralatan diagnostik, enjin gantian, perkakasan khusus serta penyelenggaraan persenjataan dalam struktur sokongan penerbangan yang sudah pelbagai.

Penggunaan enjin RD-93 buatan Rusia menambah kebergantungan kepada pembekal luar, manakala rujukan kepada RD-93MA yang lebih berkuasa belum mengesahkan konfigurasi enjin bagi kemungkinan pembelian Oman atau menjawab persoalan akses penyelenggaraan dan baik pulih pada masa depan.

Enjin alternatif WS-13 dari China pernah dibincangkan dalam perkembangan program itu, tetapi maklumat tersedia belum mengesahkan penggunaannya secara operasi, menyebabkan bakal pembeli tidak boleh menganggap pertukaran enjin pada masa depan sudah menyelesaikan persoalan rantaian bekalan semasa.

Bagi Oman, kepelbagaian pembekal akan mengagihkan kebergantungan kepada lebih banyak rakan, bukannya menjamin kebebasan bekalan, dengan hasil sebenar bergantung pada jaminan kontrak terhadap komponen gantian, kapasiti pembaikan dan bantuan teknikal ketika tuntutan operasi meningkat secara berterusan.

Keupayaan baik pulih Pakistan Aeronautical Complex menyediakan asas sokongan berpotensi, tetapi akses kepada penyedia penyelenggaraan tidak menjamin ketersediaan pesawat apabila kerja enjin, penghantaran alat ganti dan bantuan pakar perlu diselaraskan antara pembekal dari beberapa negara.

Anggaran harga sekitar US$15 juta hingga US$30 juta bagi varian terdahulu tidak boleh dijadikan ukuran kos program Oman kerana persenjataan, simulator, infrastruktur, latihan dan sokongan jangka panjang boleh meningkatkan perbelanjaan sebenar untuk membentuk keupayaan operasi yang berkesan.

Harga pembelian awal yang rendah juga kurang bermakna tanpa penilaian kos sepanjang hayat, termasuk kadar penerbangan, kecukupan stok alat ganti dan beban penyelenggaraan bagi armada kecil yang beroperasi bersama dua jenis pejuang barisan hadapan sedia ada.

Kesalingoperasian pautan data menjadi satu lagi kekangan kerana penderia moden tidak menjamin pertukaran maklumat lancar dengan pesawat Barat, manakala sekatan perkongsian data boleh menyukarkan penyelarasan sasaran, pengecaman dan pengurusan formasi pejuang campuran ketika operasi.

Keupayaan pengisian minyak di udara pada varian JF-17 lebih baharu turut memerlukan penelitian keserasian peralatan dan aturan sokongan kerana pemasangan prob sahaja tidak menjamin pesawat boleh menggunakan semua pesawat tangki serantau atau prosedur pengisian minyak berkaitan.

Persoalan logistik paling penting ialah sama ada pakej ditawarkan mampu menukar kepelbagaian pembekal kepada ketersediaan pesawat yang konsisten, disokong latihan dan kapasiti simpanan mencukupi supaya pertambahan armada tidak menghasilkan keupayaan tempur berpecah dengan kekangan sokongan masing-masing.

Kedudukan Oman Berhampiran Hormuz Tingkatkan Implikasi Strategik Perolehan

Kedudukan Oman menyebabkan kesiagaan pejuangnya membawa implikasi melangkaui ruang udara negara kerana operasi pengawasan dan pertahanan udara berhampiran laluan masuk Selat Hormuz berlangsung di koridor maritim yang boleh menyaksikan peningkatan mendadak keperluan pengecaman serta rondaan perlindungan ketika ketegangan serantau memuncak.

Bagaimanapun, pembelian JF-17 sahaja tidak akan menjamin penguasaan maritim atau mengubah imbangan ketenteraan serantau kerana pencapaian itu memerlukan penyelarasan pengawasan, komunikasi, penggunaan senjata dan kesiagaan berterusan antara aset laut, udara serta struktur pemerintahan ketika krisis.

Semenanjung Musandam dan Dhofar di selatan menggambarkan tanggungjawab pertahanan Oman yang berselerak, menjadikan perancangan penempatan serta akses sokongan penting walaupun radius tempur yang diiklankan kelihatan mencukupi bagi sesuatu misi dengan konfigurasi muatan yang menguntungkan.

Penempatan hadapan turut memerlukan sokongan penyelenggaraan dan persenjataan tersendiri, menyebabkan fleksibiliti pangkalan bergantung pada kecekapan menggerakkan anggota, peralatan ujian serta komponen bersama pesawat, bukan sekadar kemampuan mendarat di lapangan terbang lain yang sesuai.

Pesawat rondaan maritim dan armada pengangkut sudah menyokong sistem operasi Oman, menjadikan penyepaduan pejuang dengan aset sokongan lebih bermakna daripada perbandingan terasing terhadap jarak radar atau jumlah peluru berpandu yang dibawa pesawat ketika demonstrasi.

Kemasukan jenis pesawat tempur tambahan boleh meningkatkan daya tahan jika lebih banyak pesawat kekal tersedia ketika gangguan bekalan, tetapi berisiko melemahkan tindak balas sekiranya tuntutan penyelenggaraan berasingan dan ketidakserasian sistem misi menyukarkan penumpuan kekuatan di lokasi diperlukan.

Isyarat geopolitiknya turut bergantung pada pelaksanaan kerana rundingan awal sekadar menunjukkan keterbukaan terhadap pilihan lain, sedangkan kontrak merangkumi latihan, persenjataan dan sokongan berdekad akan membina hubungan pertahanan lebih berkekalan dengan Pakistan serta China menerusi kerjasama institusi.

Hubungan berterusan Oman dengan Britain dan Amerika Syarikat kekal penting, terutama apabila penempatan teknologi berlainan di lokasi sama menimbulkan persoalan perlindungan maklumat, aturan akses serta syarat sokongan atau pemindahan kelengkapan lebih canggih daripada pembekal sedia ada.

Kebimbangan itu perlu dilihat sebagai pertimbangan berpotensi kerana maklumat tersedia tidak menunjukkan sebarang keputusan khusus Britain atau Amerika Syarikat untuk menyekat kerjasama ketenteraan dengan Oman susulan laporan rundingan JF-17 bersama Pakistan dan China.

Penilaian DSA ialah Muscat boleh menggunakan kepelbagaian perolehan untuk memperluas ruang diplomatiknya, tetapi keberkesanan strategi itu bergantung pada kemampuan mengekalkan keupayaan operasi dan hubungan sedia ada tanpa menanggung komitmen sokongan yang melampaui kapasiti angkatan udaranya.

Momentum Eksport JF-17 Berdepan Ujian Pengeluaran dan Kredibiliti

Bagi Pakistan, kontrak dengan Oman akan menggabungkan hasil eksport dengan pengiktirafan daripada pelanggan yang mempunyai kepentingan strategik, sekali gus berpotensi memperkukuh kedudukan JF-17 dalam pasaran alternatif kepada pejuang Barat serta peranan industri Pakistan Aeronautical Complex di Kamra.

Bagi China, urus niaga sama boleh menunjukkan kemampuan sistem aeroangkasanya memasuki persekitaran keselamatan Teluk yang mencabar menerusi pengeluaran bersama, walaupun kejayaan komersial tidak secara automatik memberikan akses ketenteraan, penjajaran politik atau pengaruh terhadap keputusan operasi Oman ketika krisis.

Kapasiti pengeluaran yang dilaporkan sekitar 16 hingga 25 pesawat setahun memberikan gambaran terhadap cita-cita eksport, tetapi belum menentukan jadual penghantaran Oman tanpa maklumat mengenai peruntukan domestik, komitmen pelanggan sedia ada, konfigurasi serta ketersediaan enjin dan komponen penting.

Peningkatan tempahan Azerbaijan kepada 40 pesawat Block III yang dilaporkan menggambarkan skala pakej program itu, namun nilai keseluruhan kontrak tidak boleh terus dibahagikan untuk menentukan harga seunit kerana komitmen sokongan, persenjataan dan infrastruktur berbeza mengikut pelanggan.

Pengumuman eksport berpotensi lain memerlukan penelitian sama, khususnya apabila rundingan, perjanjian yang dilaporkan dan penghantaran disahkan dianggap setara, sedangkan keterlihatan komersial sesuatu program tidak membuktikan setiap pelanggan sudah menyediakan pembiayaan atau mula menerima armada pejuang untuk operasi.

Dakwaan pemasaran berasaskan pengalaman tempur juga perlu dipisahkan daripada prestasi yang disahkan, terutama dakwaan Pakistan yang dipertikaikan bahawa JF-17 menggunakan CM-400AKG terhadap elemen S-400 India ketika pertempuran Mei 2025, yang belum boleh dianggap bukti keberkesanan operasi disahkan secara bebas.

Maklumat tersedia tidak mengenal pasti kejayaan JF-17 menembak jatuh pesawat lawan atau kehilangan pesawat itu dalam pertempuran udara yang disahkan secara bebas, sekali gus mengehadkan penilaian terhadap perbandingan promosi dan andaian kebolehmandiriannya dalam persekitaran operasi berbeza.

Justeru, keputusan perolehan Oman lebih wajar dinilai melalui konfigurasi diumumkan, komitmen latihan, aturan penyelenggaraan dan pencapaian penghantaran kerana butiran kontrak itulah yang menentukan kemampuan pesawat menghasilkan kesan operasi yang digunakan untuk mewajarkan pembeliannya.

Petunjuk seterusnya yang lebih bermakna termasuk keperluan rasmi, varian ditetapkan, jumlah pesawat dengan pembiayaan diluluskan atau aturan sokongan dikenal pasti, yang dapat membezakan diplomasi penerokaan daripada program boleh dilaksanakan tanpa bersandarkan spekulasi jadual pemeteraian kontrak.

Sehingga petunjuk itu muncul, perkembangan ini kekal sebagai kemungkinan pembukaan pasaran berhampiran Hormuz kepada teknologi pejuang China-Pakistan, dengan keseimbangan antara pertambahan keupayaan tempur dan kerumitan sokongan menentukan sama ada kepelbagaian memperkukuh kuasa udara Oman atau membebankan institusi sokongannya.