(DEFENCE SECURITY ASIA) — Bekas Timbalan Ketua Staf Tentera Laut India, Laksamana Madya Bersara Sanjay Mahindru, memberi amaran bahawa lapan kapal selam kelas Hangor milik Pakistan bakal menjadi “masalah besar” kepada Tentera Laut India.

Penilaian bekas pegawai yang juga komander pertama kapal selam peluru berpandu nuklear INS Arihant itu mendedahkan ancaman bawah permukaan asimetri yang berupaya membebankan keupayaan pengawasan, pengiring dan kesiagaan armada India.

Ancaman itu membolehkan Pakistan mengenakan tekanan operasi tidak seimbang terhadap armada India yang lebih besar tanpa perlu mencapai keunggulan konvensional atau menguasai sepenuhnya perairan strategik Lautan Hindi.

Dalam wawancara pertahanan pada September 2026, Mahindru berkata lapan kapal selam berkenaan membolehkan Pakistan mengoperasikan empat hingga lima kapal secara serentak dalam keadaan kesiagaan optimum.

Keupayaan itu bakal mendedahkan kapal perang, pelabuhan, laluan perkapalan dan infrastruktur maritim India kepada pelbagai ancaman tersembunyi yang sukar dikesan, dijejaki serta dineutralkan secara berterusan.

 

“Ia bukan sekali-kali permainan kapal selam menentang kapal selam,” tegas Mahindru sambil menjelaskan bahawa pembelian kapal tambahan semata-mata tidak mampu menyelesaikan kelemahan peperangan bawah permukaan India.

Menurut beliau, New Delhi perlu memperkukuh kesedaran domain bawah air, jaringan penderia bersepadu, penyatuan data pantas dan keupayaan tempur yang boleh bertindak terhadap jejak akustik dalam tempoh singkat.

Mahindru turut berkata beliau “mahu menjadi komander kapal selam di pihak lawan,” menggambarkan kelebihan operasi yang boleh dieksploitasi Pakistan melalui penyamaran, ketahanan rondaan dan kepadatan sasaran India.

Amaran itu tidak bermakna Pakistan bakal menguasai Laut Arab kerana India masih memiliki kelebihan besar dalam kapal permukaan, penerbangan maritim, pengawasan dan keupayaan kapal selam berkuasa nuklear.

Bagaimanapun, kapal selam diesel-elektrik moden membolehkan Pakistan mengeksploitasi ketidakpastian taktikal, mengganggu tempo operasi India dan memaksa New Delhi menyebarkan aset antikapal selamnya tanpa perlu mencapai keseimbangan angka.

Pakistan menempah lapan kapal selam Hangor pada 2015 menerusi program bernilai antara AS$4 bilion hingga AS$5 bilion, dengan empat dibina di China manakala empat lagi dipasang dalam negara.

Berasaskan reka bentuk eksport CSOC S26 dan keluarga Type 039A/B Yuan China, Hangor seberat kira-kira 2,800 tan menggunakan sistem pendorongan bebas udara kitaran Stirling bagi melanjutkan tempoh operasi bawah air.

(KLIK SINI): Pakistan Lengkapi Peluru Berpandu Hipersonik YJ-17 China Pada Kapal Selam Kelas Hangor, Ubah Keseimbangan Kuasa Maritim Lautan Hindi

Mengapa Lapan Kapal Selam AIP Mencetuskan Krisis Pengesanan Asimetri

Kelebihan operasi utama Hangor bukan terletak pada kelajuan maksimum atau kapasiti torpedonya, tetapi keupayaannya kekal menyelam selama beberapa minggu pada kelajuan ekonomik menggunakan sistem pendorongan bebas udara (AIP).

Sistem itu mengurangkan keperluan kapal selam menaikkan snorkel bagi mengecas bateri, sekali gus mengecilkan jejak pengesanan yang lazimnya mendedahkan kedudukan kapal diesel-elektrik konvensional kepada penderia udara dan permukaan.

Jentera kitaran Stirling menghasilkan elektrik menggunakan bahan api tersimpan dan oksigen cecair tanpa menyedut udara luar, membolehkan Hangor meminimumkan pendedahan tiang, mengekalkan kejutan taktikal dan menunggu berhampiran laluan India.

Anggaran sumber terbuka meletakkan kelajuan selamannya hampir 20 knot, ketahanan operasi sekitar 65 hari, enam tiub torpedo berdiameter 533mm dan kira-kira 36 kru, namun prestasi tempur serta jejak akustiknya kekal dirahsiakan.

Spesifikasi itu tidak menjamin kebolehmandirian kerana pergerakan pantas menggunakan lebih banyak tenaga, jentera menghasilkan bunyi, manakala kejayaan rondaan bergantung kepada disiplin kru, oseanografi, perisikan, penyelenggaraan dan perancangan misi.

Sekiranya Pakistan mampu mengoperasikan empat atau lima kapal serentak, India perlu mengerahkan pesawat P-8I, helikopter MH-60R, kapal tempur permukaan, sonoboya, sonar tunda dan penderia pantai merentasi pelbagai koridor.

Keadaan itu mewujudkan ketidakseimbangan penggunaan sumber apabila sebuah kapal selam tersembunyi memerlukan usaha pencarian besar, sementara isyarat palsu, hingar persekitaran dan kawalan pelepasan elektronik boleh melemahkan ketahanan pasukan pemburu.

Formasi permukaan India yang menghampiri pesisir Pakistan memerlukan perlindungan antikapal selam berlapis, liputan udara tambahan, perancangan laluan lebih berhati-hati dan logistik terlindung, sekali gus berpotensi memperlahankan tempo serangan.

Pertahanan pelabuhan turut menjadi lebih rumit kerana kapal selam berpusat di Karachi boleh mengancam armada yang bergerak keluar, manakala operasi lebih jauh ke timur memaksa India melindungi pangkalan dan perkapalan komersial.

Kesan strategiknya bersifat kumulatif kerana ketidakpastian lokasi Hangor boleh melambatkan pengerahan, memecahkan kekuatan pengiring dan meningkatkan risiko logistik India tanpa memberikan Pakistan penguasaan menyeluruh terhadap Lautan Hindi.

(KLIK SINI): Pesawat Maritim P-8I Poseidon India Buru Kapal Selam Pakistan, PNS Hangor Berhampiran Karachi, Persaingan Bawah Laut Antara Kedua Negara Semakin Memuncak

Keupayaan Penafian Laut Pakistan Mencabar Operasi Sekatan India

Laut Arab utara menawarkan geometri pertahanan menguntungkan kepada Pakistan kerana Hangor boleh beroperasi berhampiran pangkalan, jaringan perisikan, perlindungan udara dan kemudahan penyelenggaraan, sementara armada India perlu memasuki laluan yang boleh dijangka.

Ketika krisis, Hangor berpotensi membentuk zon rondaan berhampiran Karachi, Pangkalan Tentera Laut Jinnah, laluan perkapalan atau garisan sekatan India, sekali gus memaksa New Delhi mengerahkan aset antikapal selam yang terhad.

Situasi itu tidak menjadikan perairan pesisir Pakistan kebal kerana India memiliki pesawat P-8I, helikopter MH-60R, kapal tempur moden dan jaringan penderia yang berkembang untuk mengesan serta memburu ancaman bawah permukaan.

Namun, keadaan akustik perairan cetek dan trafik komersial padat boleh menyukarkan proses pengelasan serta penjejakan, sekali gus menyediakan ruang kepada kapal selam yang dikendalikan secara berdisiplin untuk mengeksploitasi kekeliruan persekitaran.

Pakistan boleh memperluas ancaman dengan menggabungkan Hangor, peluru berpandu antikapal supersonik CM-302, pesawat maritim, periuk api dan kapal permukaan sebagai jaringan antiakses serta penafian kawasan pelbagai lapisan.

India kemudiannya perlu menumpaskan penderia peluru berpandu, melindungi pesawat pengawasan, membersihkan periuk api, mengekalkan bekalan bahan api dan peluru serta memburu kapal selam secara serentak dalam ruang tempur sama.

Enam tiub torpedo Hangor berupaya melancarkan torpedo kelas berat, peluru berpandu antikapal dan periuk api, namun konfigurasi senjata sebenar Pakistan masih belum didedahkan sepenuhnya kepada penilaian bebas.

Peluru berpandu jelajah lancaran kapal selam Babur-3 yang dilaporkan mempunyai jarak kira-kira 450km sering dikaitkan dengan Hangor, tetapi integrasi penuh dan penggunaannya dalam operasi masih belum disahkan secara terbuka.

Jika Babur-3 berkeupayaan nuklear benar-benar diintegrasikan, Pakistan boleh memperoleh lapisan serangan balas berasaskan laut, walaupun kapal selam diesel-elektrik kekal kurang berdaya tahan berbanding kapal selam peluru berpandu balistik berkuasa nuklear.

Kesan terdekat Hangor ialah memperkukuh keupayaan penafian laut Pakistan, bukannya penguasaan laut, dengan kejayaannya tetap bergantung kepada kebolehpercayaan enjin, latihan kru, komunikasi selamat, stok senjata dan kitaran penyelenggaraan.

Pengerahan ke Teluk Bengal Boleh Membuka Persaingan Bawah Laut Dua Medan

Pegawai Pakistan pernah membincangkan kemungkinan operasi melangkaui Laut Arab termasuk di Teluk Bengal, apabila rondaan Hangor secara berkala boleh memaksa India membahagikan aset peperangan antikapal selam antara ancaman barat dan medan maritim timur.

Pengerahan itu membawa nilai simbolik kerana Pakistan hampir tidak memiliki kehadiran tentera laut di perairan berkenaan sejak 1971, namun kepentingan ketenteraan utamanya ialah ketidakpastian yang dikenakan terhadap perancangan pertahanan India.

India kini memantau kapal selam, aktiviti hidrografi dan kapal penyelidikan China di Teluk Bengal serta Laut Andaman, menyebabkan kemunculan aset Pakistan berpotensi meningkatkan penerbangan P-8I, penugasan helikopter, penggunaan sonoboya dan keperluan kapal pengiring.

Kepulauan Andaman dan Nicobar menjadi tunjang pengawasan India terhadap laluan menuju Selat Melaka, maka operasi Pakistan berhampiran perairan itu boleh mengalihkan aset daripada pemantauan China serta merumitkan postur ketenteraan Indo-Pasifik New Delhi.

Kapal selam peluru berpandu balistik kelas Arihant dipercayai menjalankan rondaan pencegahan di Teluk Bengal, menjadikan sebarang kehadiran kapal selam asing sensitif walaupun penceroboh tidak mempunyai penderia atau ketahanan mencukupi untuk mengekalkan penjejakan.

Pakistan bagaimanapun berdepan kekangan logistik besar kerana operasi berterusan di timur memerlukan sokongan penyelenggaraan jarak jauh, perancangan bekalan, komunikasi selamat, risikan oseanografi, ketahanan kru serta akses pelabuhan yang belum tersedia secara menyeluruh.

Perjalanan ke medan operasi juga boleh mendedahkan Hangor kepada pengawasan India dan negara rakan, manakala ketiadaan kemudahan pembaikan berhampiran meningkatkan risiko kerosakan serta mengehadkan kekerapan rondaan di Teluk Bengal.

China berpotensi mempengaruhi keadaan menerusi bantuan teknikal, perkongsian risikan atau akses pelabuhan, namun tiada maklumat terbuka mengesahkan aturan sokongan operasi dan andaian penglibatan automatik Beijing akan melampaui bukti sedia ada.

Walaupun jarang dilakukan, pengerahan itu boleh mempamerkan jangkauan Pakistan, menguji jaringan pengesanan India, mengumpul risikan akustik dan memaksa New Delhi menyediakan liputan antikapal selam dua lautan ketika ketegangan serantau memuncak.

Kesan paling munasabah ialah peningkatan tekanan, bukannya penguasaan Pakistan di perairan timur, kerana setiap pesawat, helikopter, kapal pengiring dan penganalisis yang dialihkan mengurangkan kapasiti India bagi melaksanakan misi lain di Lautan Hindi.

Kelewatan Penggantian Kapal Selam India Membesarkan Ruang Ancaman Hangor

Hangor pertama Pakistan memasuki perkhidmatan 11 tahun selepas ditempah pada 2015, sedangkan Program Project 75I India bagi enam kapal selam AIP masih belum dimuktamadkan sehingga pertengahan 2026, sekali gus memperlihatkan kepentingan tempo perolehan.

Project 75I melalui proses perancangan dan rundingan selama hampir dua dekad dengan reka bentuk berasaskan Type 214 Jerman sering diperkatakan, namun kapal pertama India mungkin hanya disiapkan sekitar 2032 hingga 2033.

Pada masa sama, beberapa kapal selam kelas Sindhughosh berasaskan Kilo dan kelas Shishumar berasaskan HDW menghampiri persaraan, mewujudkan jurang kesiagaan pada penghujung 2020-an ketika ketersediaan kapal lebih penting daripada kekuatan di atas kertas.

Enam kapal selam kelas Kalvari berasaskan Scorpène memberikan India keupayaan konvensional moden, tetapi diterima tanpa sistem AIP, sementara rancangan memasang modul tempatan ketika naik taraf masih berdepan risiko kejuruteraan, jadual serta kos ketersediaan.

Ketidakseimbangan itu menjelaskan istilah “dekad yang hilang” digunakan Mahindru kerana pembinaan kapal selam memerlukan tempoh panjang bagi pembuatan badan tekanan, integrasi sistem tempur, ujian laut, pensijilan, latihan kru dan penyediaan limbungan.

Pembelian kapal tambahan tidak dapat menutup segera jurang pengawasan, sedangkan pelaburan dalam penderia dasar laut, kenderaan bawah air tanpa pemandu, sonar mudah alih, pesawat rondaan maritim dan pemprosesan berangkaian boleh meningkatkan liputan lebih awal.

India juga perlu memastikan ketersediaan peperangan antikapal selam dengan menyelenggara sistem P-8I, menyimpan sonoboya dan torpedo ringan, memperluas sokongan MH-60R serta menyediakan sonar tunda, operator terlatih dan jam penerbangan mencukupi.

Postur ketenteraan menjadi penentu kerana penderia yang tertumpu berhampiran pangkalan utama boleh meninggalkan jurang rondaan, manakala sistem tersebar memerlukan komunikasi selamat, pangkalan data akustik bersama dan rantaian arahan yang pantas.

Pakistan turut berdepan kekangan termasuk kebolehpercayaan enjin diesel CHD620 China selepas sekatan eksport Jerman menggagalkan penggunaan enjin MTU, kelewatan pembinaan tempatan, keperluan infrastruktur, pembentukan kru dan cabaran mengekalkan kesiagaan armada.

Keseimbangan bawah laut akhirnya ditentukan oleh jumlah kapal yang benar-benar boleh dikerahkan, kecekapan kru, kapasiti penyelenggaraan, kesiagaan senjata, integrasi penderia dan keupayaan kedua-dua tentera laut menjana semula rondaan selepas kerosakan atau kehilangan.

(KLIK SINI): Kapal Selam AIP “PNS/M Hangor” Pakistan Muncul Dekat Perairan India, Colombo Kini Medan Baharu Persaingan Kuasa Lautan Hindi

Kesedaran Domain Bawah Air Penentu Kesan Strategik Hangor

Penyelesaian dikemukakan Mahindru mengutamakan kesedaran domain bawah air berbanding persaingan jumlah platform kerana kapal selam yang dikesan secara berterusan boleh dikawal, manakala kapal tidak diketahui lokasinya mampu mempengaruhi keputusan tanpa melepaskan tembakan.

Seni bina pengawasan India yang berkesan perlu menggabungkan carian radar dan akustik P-8I, sonar celup MH-60R, sonar badan serta tunda kapal, penderia dasar laut, sistem tanpa pemandu, satelit dan risikan elektronik.

Perkakasan sahaja tidak memadai kerana pengelasan akustik bergantung kepada data persekitaran, kecekapan operator, sejarah kontak, pangkalan data jejak bunyi lawan dan algoritma yang mampu membezakan kapal selam daripada trafik komersial serta hingar biologi.

Pengawasan berterusan turut memerlukan rangkaian logistik besar merangkumi stok sonoboya, bahan api penerbangan, enjin ganti, penyelenggaraan depot, rangkaian data, pusat pemprosesan selamat dan pangkalan hadapan, menjadikan peperangan antikapal selam ujian ketahanan menyeluruh.

Keberkesanan Pakistan pula bergantung kepada keupayaan kru Hangor mengeksploitasi keadaan akustik, berkoordinasi dengan pasukan sahabat, menerima risikan tanpa mendedahkan kedudukan, mengekalkan kemahiran persenjataan serta meneruskan rondaan meskipun berdepan kekangan teknikal.

Tahap kesenyapan, kepekaan sonar, kematangan sistem tempur dan kebolehpercayaan reka bentuk eksport itu belum disahkan secara bebas, menyebabkan dakwaan bahawa Hangor bersifat revolusioner atau mudah dikesan perlu dinilai dengan skeptisisme seimbang.

Kelebihan angka dan teknologi India kekal besar, tetapi aset berkenaan mesti tersedia di lokasi serta waktu yang tepat kerana pesawat tersadai, helikopter tidak tersedia atau data penderia belum diproses tidak mampu meneutralkan ancaman segera.

Pakistan juga tidak boleh secara automatik menukar lapan kapal ditempah kepada empat atau lima rondaan perang berterusan kerana proses baik pulih, latihan, pergerakan, kerosakan, pemuatan senjata dan keletihan kru boleh mengurangkan ketersediaan operasi.

Program Hangor tetap menyampaikan isyarat strategik dengan memperlihatkan integrasi industri pertahanan China-Pakistan, memperluas pilihan penafian laut Islamabad dan memaksa India menangani ancaman yang bertindih dengan aktiviti kapal selam China di Indo-Pasifik.

Hangor akhirnya mengubah medan pertempuran dengan menggandakan ketidakpastian, bukannya meruntuhkan hierarki kuasa laut, sekali gus menjadikan pengesanan, logistik, kesiagaan dan penyatuan data sebagai ukuran kekuatan sebenar serta mendedahkan kos kelewatan pemodenan India.